Die Boervolk van SA

Go Back   Die Boervolk van SA > (GESKIEDENIS) Kuns en kultuur > Geskiedenis
FAQ Members List Calendar Search Today's Posts Mark Forums Read

» Recent Threads
Hendrik Biebouw, die eerste wit...
Last post by Piett
4 Weeks Ago 07:19 AM
Daai Ou Man (Satanis) sien sy...
Last post by Piett
4 Weeks Ago 09:51 AM
boereverraaiers.co.z...
Last post by Piett
07-28-2014 07:00 PM
Die moord wat wie gepleeg het.
Last post by Piett
07-23-2014 11:52 AM
Spioene Van Ons Boervolk
Last post by Piett
07-14-2014 06:26 PM
Geloftevolk Republikeine
Last post by Piett
07-10-2014 02:11 AM
Boere Beskermings Forum (BBF)...
Last post by Piett
07-04-2014 09:24 AM
Grondhervorming
Last post by Piett
07-03-2014 12:36 AM
Vrymesselary!!!!
Last post by Piett
06-14-2014 04:04 PM
Largest land claim in SA history
Last post by Piett
06-13-2014 02:01 PM
Bravo se stryd
Last post by Piett
06-12-2014 09:22 AM
Mangaung staatsgreep........
Last post by Piett
05-21-2014 09:16 AM
boerevryheid.co.za.....
Last post by Piett
05-18-2014 12:47 PM
Die sirkus van die nis se...
Last post by Piett
05-09-2014 02:56 PM
Debora Pretorius
Last post by Piett
04-26-2014 08:01 PM
Boer/Afrikaner
Last post by Piett
04-21-2014 03:41 PM
Boerevryheid en afgode diens.
Last post by Piett
04-18-2014 08:09 AM
Piet (Petrus) ( Skiet...
Last post by Piett
03-08-2014 04:46 PM
Red October Petition 2013
Last post by Piett
03-02-2014 05:07 PM
propatria
Last post by Piett
02-25-2014 09:24 AM
Is die Volksmoord of nie
Last post by Piett
02-23-2014 05:55 PM
BVS, BBF, Volber,...
Last post by Piett
02-19-2014 10:45 AM
Wittes ook barbare
Last post by Piett
02-17-2014 08:32 AM
Volks verraaier Jan Jaco...
Last post by Piett
02-12-2014 08:40 AM
Onluste
Last post by Piett
02-07-2014 04:13 PM
Elections 2014 season kicks off
Last post by Piett
02-07-2014 02:21 PM
Federale Vryheids Party word...
Last post by Piett
02-03-2014 05:59 PM
Boeremag Trial saak (saga)
Last post by Piett
02-02-2014 10:39 PM
South Africa on an Express...
Last post by Piett
01-31-2014 06:28 PM
Phil Kloppers
Last post by Piett
01-30-2014 12:13 PM
Johan Coetzer ( Rooi Jan )...
Last post by Piett
01-29-2014 11:38 AM
jjgsmith van boereveraad.co.za
Last post by Piett
01-29-2014 11:33 AM
Etoll
Last post by Piett
01-23-2014 12:01 PM
PIONIER {Satanis}
Last post by Piett
01-22-2014 12:41 PM
Die Skaapkop Diamant
Last post by Piett
01-22-2014 12:15 PM
Reply
 
Thread Tools
Old 05-29-2007   #1
Piett
Super Moderator
 
Piett's Avatar
 
Join Date: Jan 2007
Posts: 18,175
Piett is on a distinguished road
Wink Sa Weermag...in Die Ou Dae

vanuit Wikipedia, die vrye ensiklopedie.
Spring na: navigasie, soek

Die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW) was die amptelike krygsmag van Suid-Afrika tussen 1912 en 1994. Dit het die koloniale krygsmagte van die Kaap die Goeie Hoop, Natal, en Transvaal vervang, en het in 1994 deel van die huidige Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag geword.
Inhoud
[versteek]

* 1 Oorsig
o 1.1 1912-1914
o 1.2 1914-1918
o 1.3 1919-1939
o 1.4 1939-1945
o 1.5 1946-1961
o 1.6 1962-1973
o 1.7 1973-1989
o 1.8 1989-1994
* 2 Hoofde van die SAW
* 3 Verwysings
* 4 Sien ook

[wysig] Oorsig

Toe die Britse kolonies in Suid-Afrika in 1910 bymekaar gekom het om 'n dominium, die Unie van Suid-Afrika, te vorm, was daar vyf krygsmagte in die land: die Cape Colonial Forces, die Natal Colonial Forces, die Transvaal Volunteers, 'n afdeling van die Britse vloot by Simonstad, en die Britse leŽr met garniesoene in al vier die kolonies/provinsies. Met uniewording is die Kaapse, Natalse, en Transvaalse magte onder beheer van die Unie se nuwe verdedigingsminister, genl Jan Smuts geplaas. In 1912 het hy hulle met 'n nuwe uniale krygsmag vervang.

[wysig] 1912-1914

Die Unie Verdedigingsmag (UVM) het oorspronklik bestaan uit 'n Verdedigingshoofkwartier (VHK) in Pretoria, 'n voltydse Staande Mag, 'n deeltydse Burgermag, en 'n afdeling van die Britse Royal Navy Volunteer Reserve (RNVR) wat ook deeltyds was. Daar was nie 'n oorhoofse opperbevelvoerder nie, en die VHK-afdelingshoofde en die bevelvoerders van die Staande- en Burgermagte het almal direk aan die minister gerapporteer.

Smuts het die UVM gedurende 1913 op die been gebring. Die meeste van die koloniale eenhede is by die UVM ingelyf, wat die UVM dus 'n sterk Brits-koloniale karakter gegee het. Om die Afrikanertradisie te verteenwoordig het Smuts deeltydse skietverenigings, wat as "kommando's" bekend gestaan het, as deel van die Burgermagreserwe gestig.

Slegs blanke mans was dienspligtig, en hulle het op 'n vrywillige grondslag gedien. Soos die UVM se naam aangedui het, was dit slegs vir die verdediging van die Unie bedoel, en dit kon slegs in suider-Afrika operasies uitvoer. In oorlogstyd, sou RNVR-lede deur die Britse vloot ontplooi word.

[wysig] 1914-1918

As 'n dominium binne die Britse keiserryk is Suid-Afrika outomaties by die Eerste WÍreldoorlog betrek. Nadat die UVM 'n gewapende opstand binne die Unie in 1914 onderdruk het, het dit in 1915 Duits Suidwes-Afrika binnegeval en beset. 'n Klein vlieŽnierskorps is gestig om die landmagte by te staan.

Daarna het die UVM vrywillige ekspedisionÍre magte aan die Britse regering voorsien, wat in Egipte (1916), Frankryk en BelgiŽ (1916-1918), Duits Oos-Afrika (1916-1918), en Palestina (1917-1918) ontplooi is. Seker die bekendste gebeurtenisse was die Slag van Delvillebos in 1916 en die sinking van die troepskip Mendi in 1917. Behalwe blankes is Kleurling en Swart soldate ook vir oorlogdiensgewerf.

Daar was ook 'n Suid-Afrikaanse eskader in die Britse lugmag, en RNVR-lede het in die Britse vloot gedien. Die ekspedisionÍre magte is in 1919 ontbind.

[wysig] 1919-1939

NŠ die oorlog het die verdedigingsminister kol Hendrik Mentz die UVM herorganiseer o.a. deur die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) te stig (1920), die pligte van die Britse garnisoen oor te neem (1921), die hele UVM onder bevel van VHK en die Hoof van die Generale Staf te plaas (1922), en die Suid-Afrikaanse Seediens (SASD) te stig (1922). Ook in 1922 is die UVM ontplooi om die Suid-Afrikaanse Polisie te help om 'n gewapende opstand op die Witwatersrand te onderdruk.

Ongelukkig, moet sy opvolger, kol Frederic Creswell, as gevolg van finansiŽle besnoeiings en die algemene ekonomiese probleme in die land die UVM afskaal, tot die punt waar dit amper opgehou het om te funksioneer.

Nadat die ekonomie in 1933 begin verbeter het is adv Oswald Pirow as minister aangestel. Hy het die SASD ontbind (behalwe vir 'n handjievol administratiewe personeel) en op die heropbou en modernisering van die land- en lugelemente gekonsentreer. As gevolg van die oorlogswolke wat in die laat 1930's die wÍreld begin oorskadu het, het hy in 1937 die kommando's as 'n afsonderlike krygsmag georganiseer en begin om 'n plaaslike krygstuigsnywerheid te ontwikkel.

[wysig] 1939-1945

Aangesien Suid-Afrika in 1931 onafhanklik geword het het hy self besluit om tot die GeallieŽrde kant in die Tweede WÍreldoorlog toe te tree. Genl Smuts was weer verdedigingsminister sowel as eerste minister. Hy het die land- en lugmagte uitgebrei, die SASD met die Verdedigingsmag ter See vervang (1939), blanke vrouens sowel as Kleurling-, IndiŽr- en Swartmans vir nie-gevegsdienste gewerf, en 'n vrywilligermag geskep vir aktiewe diens buite die Unie.

Die Suid-Afrikaanse magte het aan verskeie veldtogte deelgeneem, o.a. diť in Oos-Afrika (1940-1941), Noord-Afrika (1941-1943), die Middellandse See (1941-1945), Madagaskar (1942), SiciliŽ en ItaliŽ (1943-1945), en suid-oos Europa (1943-1945). Weereens het RNVR-lede in die Britse vloot diens verrig. In 1942 is die RNVR by die Verdedigingsmag ter See ingelyf en die organisasie se naam is na "Suid-Afrikaanse Seemag" verander.

[wysig] 1946-1961

NŠ die oorlog het Smuts die UVM weer afgeskaal, maar hy het die vroue- en nie-blanke takke behou. In 1948-1949 het die lugmag aan die Berlynse lugbrugoperasie deelgeneem. 'n Lugmageskader het ook aan die Koreaanse Oorlog (1950-1953) deelgeneem.

Adv Frans Erasmus, wat Smuts in 1948 as verdedigingsminister opgevolg het, het drastiese veranderinge aan die UVM aangebring. Sommige van hulle was ideologies van aard, soos die afdanking van Engelssprekende senior offisiere, die vervanging van Britse range, kentekens, en medaljes, die skepping van 'n eie Suid-Afrikaanse militÍre kultuur, en die ontbinding van die nie-blanke-eenhede. Hy het ook klem op die Afrikanertradisie gelÍ deur die kommando's wat na die oorlog opgeskort is weer op die been te bring.

Ander was organisatories. In 1951 het hy die UVM in vier komponente verdeel, elk met sy eie stafhoof, bevelsstruktuur, en organisasie, nl die Suid-Afrikaanse LeŽr, die SALM, die Suid-Afrikaanse Vloot (SAV), en die Suid-Afrikaanse Marinierskorps. Laasgenoemde is in 1955 ontbind.

Erasmus het ook 'n MilitÍre Gimnasium en 'n MilitÍre Akademie gestig. Om 'n gereelde mannekragvloei te kry het hy in 1952 die vrywilligerstelsel afgeskaf en daarna skoolverlaters vir basiese opleiding en diens in die Burgermag geloot.

Gedurende die 1950's het Erasmus nuwe tenks, vliegtuie, oorlogsskepe, en ander krygstuig gekoop, en die klein krygstuigbedryf wat al voor die oorlog geskep is begin uitbrei.

In 1957 het die Britse vloot sy basis by Simonstad aan die SAV oorhandig. In 1958 is die UVM se naam na "Suid-Afrikaanse Weermag" (SAW) verander, en die kommando's is gelyke status met die Staande- en Burgermagte gegee.

[wysig] 1962-1973

As gevolg van die internasionale isolasie wat nŠ republiekwording in 1961 gevolg het, asook die politieke onluste wat destyds binnelands geheers het, het Erasmus se opvolger, Jim Fouchť, die SAW verder uitgebrei, en die getal lotelinge vermeerder om 'n voltydse mag te skep wat spoedig ontplooi kon word om die polisie te help om wet en orde te handhaaf. Hy het ook die plaaslike vervaardiging van krygsbehoeftes uitgebrei. Ongeag die destyds heersende apartheidsbeleid het Fouchť ook Kleurlingvrywilligers vir nie-gevegsdienste weer begin gewerf.

In 1965 is 'n Oppebevel, bestaande uit die Kommandant-Generaal en ander top opperoffisiere daargestel om die SAW te bestuur.

P.W. Botha, wat in 1966 verdedigingsminister geword het, het die proses verder geneem. In 1968 het hy die lotingstelsel met verpligte nasionale diensplig vervang, die SAW ontplooi ter ondersteuning van polisieoperasies teen die People's Liberation Army of Namibia (PLAN) in Suidwes-Afrika, en die leŽr, lugmag en vloot se mediese takke saamgesnoer om 'n afsonderlike Suid-Afrikaanse Geneeskundige Diens te vorm. Hy het ook die krygtuigsbedryf herorganiseer as 'n groot korporasie: Krygkor.

PLAN se veldtog om Suid-Afrika se omstrede beheer oor Suidwes-Afrika te beŽindig het in die vroeŽ 1970's verskerp, en daar is toe besluit dat die SAW beheer van die teeninsurgensie operasies moet oorneem.

[wysig] 1973-1989

Die SAW het amptelik in 1973 beheer van die operasies oorgeneem, en hulle vir die volgende sestien jaar bedryf. Om genoeg gevegsmannekrag te bekom het Botha nasionale diensplig uitgebrei, blanke vrouens weer gewerf, en Kleurling-, IndiŽr- en Swart gevegseenhede gestig.

Bo en behalwe die roetine beskerming van die noordelike grensgebiede van Suidwes-Afrika teen PLAN-insurgensie, is die SAW ook oorgrens ontplooi. Die eerste van hierdie buitelandse veldtogte was 'n inmenging in die onafhanklikheidsoorlog in Angola (1975-1976). Vanaf 1977 het die SAW dosyne kleiner operasies teen PLAN-basisse in Angola en ZambiŽ uitgevoer. Die laaste groot buitelandse veldtog was weer in Angola (1987-1988).

Van die vroeŽ 1980's af was die SAW ook binnelands ontplooi ter ondersteuning van polisieoperasies om die African National Congress (ANC) se militÍre vleuel uMkhonto weSizwe (MK) se gewapende stryd teen die apartheidsregering te bekamp.

[wysig] 1989-1994

Die oorlog in Suidwes-Afrika het in 1989 geŽindig, en in 1990 het die Suid-Afrikaanse regering begin om met die ANC en ander bevrydingsorganisasies te onderhandel om 'n politieke beskikking vir Suid-Afrika te bereik. Operasies is dus afgeskaal, en die SAW, wat gedurende die 1980's geweldig gegroei het, is ook afgeskaal. Nasionale diensplig is verkort, en is in 1993 afgeskaf.

Die politieke beskikking wat die "ou Suid-Afrika" met die "nuwe Suid-Afrika" in 1994 vervang het het ook die bestaan van die SAW as sulks tot 'n einde gebring. Saam met MK, die Azanian People's Liberation Army (APLA), en die weermagte van die voorheen onafhanklike tuislande Transkei, Bophuthatswana, Venda, en Ciskei, het die SAW (die oorhesend grootste) deel van die nuwe Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag geword.

[wysig] Hoofde van die SAW

Tot 1922 het die verskeie weermagsdele direk onder die minister geressorteer. Daarna was 'n opperoffisier in bevel van die organisasie. Die posbenaming was "Hoof van die Generale Staf" tot 1956, "Kommandant-Generaal" van 1956 tot 1973, en "Hoof van die SA Weermag" van 1973 tot 1994.

* 1922-1933: Genl maj Andries Brink
* 1933-1949: Genl sir Helperus 'Pierre' van Ryneveld
* 1949-1950: Lt genl Leonard Beyers
* 1950-1956: Lt Gen Christiaan 'Matie' du Toit
* 1956-1958: Genl Hendrik Klopper
* 1958-1960: Genl Stephen Melville
* 1961-1965: Genl Pieter Grobbelaar
* 1965-1972: Genl Rudolph Hiemstra
* 1972-1976: Adm Hugo Biermann
* 1976-1980: Genl Magnus Malan
* 1980-1985: Genl Constand Viljoen
* 1985-1990: Genl Jannie Geldenhuys
* 1990-1993: Genl Andreas 'Kat' Liebenberg
* 1993-1994: Genl Georg Meiring

[wysig] Verwysings

* Heitman, H-R. (1985) South Africa's War Machine.
* Nothling, C.J. (1995) Geskiedenis van die Suid-Afrikaanse Weermag 1912-1994.
* Steenkamp, W.P. (1990) Suid-Afrika se Grensoorlog' 1966-1989'.
* Militaria (SAW professionele tydskrif)
* Paratus (SAW-tydskrif)
__________________
Quote:
Ek staan eder saam met 10 man, wat eerstens met God en die waarheid gewapen is, en dan met die wapen gewapen is.
As wat ek saam met n 1000 man staan, wat net met die wapen alleen gewapen is.
Ek staan erder met n man wat feitlik korek is, as n man wat Geeslik verkeerd is.
SIENER VAN RENSBURG
AAN DIE STERKSE EN MEES OPREGSTE BOER SAL DAAR GELOUTER WORD
Piett is online now   Reply With Quote
Old 05-29-2007   #2
Piett
Super Moderator
 
Piett's Avatar
 
Join Date: Jan 2007
Posts: 18,175
Piett is on a distinguished road
Willem Ratte

Page 1
Die Legende Willem Ratte
Die lewe en ideale van ín Duitse Boer
in die stryd om reg en vryheid in Suid-Afrika
deur
Claus Nordbruch
Page 2
Opgedra aan
Zaanzie Ratte,
Christina, Wimpie, Johannes en Maria
ISBN 0-9584131-2-6
1ste uitgawe Julie maand1996
Dieses Buch ist auch auf deutsch erhšltlich.
ISBN 0-9584131-1-8
This booklet is also available in English.
ISBN 0-9584131-3-4
© 1996 Alle regte voorbehou
Kontak Uitgewers
Posbus 7174
Pretoria
0001
Gedruk in Suid-Afrika
Page 3
Voorwoord
Sonder die vriendelike hulp wat mevrou Zaanzie Ratte en mnr Horst Graefe my verleen het
sou hierdie beskeie boekie nie tot stand gekom het nie. Die fotoís van die Ombili-stigting is
beskikbaar gestel deur mnr Dawid van der Merwe; diť uit die vyftiger- tot tagtigerjare is
familiebesit van die Ratte-gesin. Ons is hulle dank verskuldig vir die beskikbaarstelling daarvan.
Die orige fotoís is deur die skrywer geneem. Baie dankie aan my vrou Tina vir die geduldige
proefleeswerk.
Hierdie eerste uitgawe is binne vyf baie opwindende dae en slapelose nagte geskryf. Ons versoek
die leser om dit in aanmerking te neem; ín omvattende biografie van Willem Ratte moet nie verwag
word nie. Eweneens kan die volgende bladsye nůg ín omvattende geskiedenisstudie nůg ín
politieke manifes wees. Dit was ook nie die bedoeling nie. Ek het wel moeite gedoen om gehoor te
gee aan die versoek van baie bekommerdes en meelewendes om so gou moontlik ín oorsig oor die
lewe en invloed van Willem Ratte tot op datum en oor sy ideale daar te stel.
Die deurslaggewende rede vir die publikasie van hierdie boek is net so eenvoudig as wat dit tragies
is. Die Suid-Afrikaanse regering onder Nelson Mandela word gekonfronteer met ín geweldige
regskandaal en swyg. Hy swyg dit dood. Ter wille van geregtigheid en menslikheid moet hierdie
swye verbreek word. Talle hoog aangeskrewe en ernstiggesinde internasionale organisasies en
belangegroepe, maar ook idealistiese individue het hierdie gebod van die uur en die erns van die
toestand ingesien en in die afgelope weke ingetree vir die vrylating van kommandant Willem Ratte.
Nogtans sit die regering van die reŽnboognasie, wat voorgee dat hy hom beywer vir versoening en
waarheid, steeds op sy ore of laat niks meer hoor as ongeloofwaardige en blote niksseggende,
mooiklinkende frases.
Een van Suid-Afrika se beste offisiere is sedert sy skandalige veroordeling op 3 Mei 1996 op ín
hongerstaking. Hierdie verslag probeer uiteensit wat kommandant Ratte, wie se moedertaal Duits
is, met sy selfopofferende weerstand beoog. Hoe die regskandaal rondom Willem Ratte ook al
afloop, Suid-Afrika sal, as die nou reeds gevestigde praktyk van meet met twee mate en die
onderdrukking van ongewenste volke voortduur, uiteindelik net een toekoms hÍ - en dit is
burgeroorlog.
Page 4
Net soos die Zoeloes en ander volkere in Suid-Afrika, wil die Boere ook vry wees en gelukkig en in
vrede lewe. Willem Ratte praat ons taal, uit die hart. Onderliggend aan hierdie boek is dus slegs een
gedagte - vryheid!
Dr. Claus Nordbruch,
27 Junie 1996
Page 5
Inhoudsopgawe
Voorwoord
Kinderdae en jeug in Duitsland
Suid-Afrika roep
Soldaat in RhodesiŽ
32 Bataljon
Burgerlike, maar tog soldaat
Fort Schanskop
Veroordeling, en hongerstaking: die motief
Reaksies
Die mens Willem Ratte
Slotwoord
Bronnelys
Oor die skrywer
Page 6
Kinderdae en jeug in Duitsland
Wilhelm Friedrich Ratte het op 14.2.1948 in die Paarl die eerste lewenslig aanskou. Na Theo en
Hermann was hy die jongste seun van die passer en draaier Wilhelm Josef, gebore in
Recklinghausen, en sy moeder Hertha, ín nooi Stolz van Suid-Afrikaans-Duitse herkoms uit
Kaapstad. Na Willem se geboorte het die egpaar Ratte nog ín dogter, Elizabeth, gehad. Theo het
later in die visserybedryf gepromoveer; sy broer Hermann het ingenieur geword. Albei woon tans
in Kaapstad, terwyl Elizabeth in Windhoek woon. Willem se vader is reeds jare gelede oorlede,
maar sy sewe-en-tagtigjarige moeder woon in Kaapstad.
1954 was die jaar waarin die jonge Willem die plek sou leer ken waar sy naaste familie gewoon en
sy vader grootgeword het. Saam met sy vader het die knaap na Duitsland gevlieg om daar sy oupa
Wilhelm en sy vader se broers en susters te besoek. Diť het in Recklinghausen gewoon, naby
MŁnster in Noordryn-Wesfale. Vir die jong seun sou hierdie familiekuier uiteindelik jare duur.
Terwyl sy vader na Suid-Afrika teruggekeer het, het Willem in die klein stad soms by sy oom Josef
gewoon, wat op hierdie tydstip die plaaslike katolieke priester was, en diť se suster, Tante Dini.
Maar hoofsaaklik was hy tuis by sy pleegouers Heinrich en Maria Ratte. Willem het skool toe
gegaan en veral presteer met uitstekende punte in Duitse opstelle. Net vir skrif het hy nou en dan
volpunte gekry. Willem het grootgeword, posseŽls versamel en geesdriftig voetbal gespeel. In
hierdie katolieke gesin is hy vanselfsprekend godsdienstig opgevoed.
Suid-Afrika roep
Eendag in 1962 wou Oupa Wilhelm in Suid-Afrika gaan kuier, en hy het sy kleinkind gevra
of hy wou saamkom. Die veertienjarige seun wou saam. So het die twee in ín vliegtuig geklim wat
hulle weer na Suid-Afrikaanse bodem sou bring. Terug in sy geboorteplek het Willem sy
skoolloopbaan in ín akademiese rigting in die Paarl voortgesit en in 1964 gematrikuleer.
Kort hierna het sy ouers besluit om na Suidwes-Afrika te verhuis, waar hulle in Windhoek gaan
woon het. Willem het egter nie toe al Suidwes toe getrek nie; sy kop het Pretoria toe gestaan om te
studeer. Aangesien daar toe nog geen militÍre diensplig was nie, kon Willem inderdaad direk na sy
skoolopleiding aan die Universiteit van Pretoria ginskryf. Daarby het dit egter gebly. In plaas van
akademiese studie het tennis hom in beslag geneem. Hy het elke dag tennis gespeel - selfs snags.
Dit het nou wel aan die een kant tot gevolg gehad dat hy in Pretoria gou as kampioen bekendheid
Page 7
verwerf het, maar aan die ander kant dawerend gedruip het. Hierdie akademiese mislukking het
hom wakker geskud. Willem die tenniskampioen sou jare lank Pretoria die rug toekeer.
Nou het sy kop Suidwes toe gestaan, waar hy onder andere in Grootfontein in die landdroskantoor
en op verskeie plase naby Otjiwarongo gewerk het. Teen die einde van die jare sestig het hy by
Unisa vir ín geesteswetenskaplike studierigting ingeskryf. Sy hoofvakke was Latyn, Duits,
Geskiedenis en Politieke Wetenskappe. In sy vrye tyd het hy dikwels lang staptoere in die wildernis
of in die boswÍreld onderneem. Na die suksesvolle voltooiing van sy studie het Willem in 1972
onderwyser geword aan die Duitse Skool in Windhoek. Dit het egter nie lank geduur voordat die
vyf-en-twintigjarige vasgestel het dat hy nie vir die skoolmeestersberoep bedoel was nie. Nie dat hy
nie met sy leerlinge oor die weg kon kom of dat hulle nie van hom gehou het nie. Onder die
personeel het daar ín ondraaglike jaloesie ontstaan wat harmonieuse samewerking onmoontlik
gemaak het. Baie van Willem se kollegas kon sy ywer en energie nie verdra nie. Dus kon sy werk
en die sosiale omgewing hom nie naastenby tevrede stel nie. Hy het gesmag na ín beroep waarin hy
pligsbesef en ín gevoel van verantwoordelikheid sinvol kon kombineer. Dit, so het hy gevoel, kon
hy net as beroepsoldaat bereik.
In 1973 is die algemene diensplig vir blankes in Suid-Afrika ingevoer; nieblankes kon ook
vrywillig by die weermag aansluit. Aangesien Suid-Afrika op daardie tydstip nie in ín staat van
oorlog was nie, dit wil sÍ dat die Suid-Afrikaanse bevolking nie aan ín akute bedreiging blootgestel
was nie, was Willem Ratte nou nie juis geesdriftig oor die gedagte om ín Suid-Afrikaanse soldaat
te word nie. As hy dan nou ín uniform moet dra, dan ten minste in sinvolle diens aan die volk; dit
was die gesindheid van die jong Willem Ratte - ín gesindheid wat hy lewenslank behou het.
Soldaat in RhodesiŽĎ
Anders as Suid-Afrika, wat in hierdie jare nog betreklik ekonomies vooruitstrewend en
vreedsaam was, het daar in die noordoostelike buurland ín bloedige oorlog tot op die bitter einde
gewoed. Vir sy familie het Willem niks van sy planne vertel nie. Hy het voorgegee dat hy hom in
Johannesburg wil gaan vestig, maar na Salisbury gereis, die hoofstad van RhodesiŽ, en daar as
vrywilliger by die Rhodesiese leŽr aangesluit. Eers nadat sy aansoek aanvaar is het hy sy ouers in
Windhoek gebel en hulle van sy nuwe planne ingelig.
Page 8
In die daaropvolgende jare het hy by die Rhodesiese ligte infanterie (RLI) met groot sukses die
onderoffisierskursus gevolg, sodat hy na die elite-eenheid Special Air Service (SAS) oorgeplaas is.
Hier het hy veral spesiale opdragte as valskermsoldaat uitgevoer. Oorlog in Afrika, veral die
Rhodesiese oorlog, kan nie met gewapende konflikte in Europa vergelyk word nie. Waar Europese
krygsaksies in die eerste plek deur min of meer teenoorliggende militÍre eenhede en massiewe
optredes oor groot gebiede gekenmerk word, is dit in die Afrikaanse bosoorlog in die eerste plek
die soldaat as mens wat benodig word. Sodanig was ook die opdragte van die spesiale soldaat
Ratte. In klein militÍre eenhede, gewoonlik groepies van enkele manne, was die doel om vyandige
basisse op te spoor en te vernietig en die vyand te elimineer. Dit was die taak waarvoor hy opgelei
en waarin hy ingeoefen was. Daar was egter ook vyande wat nie met die mes of die R1 oorwin kon
word nie: uiters moeilike terrein, die bykans ondeurdringbare boswÍreld met sy hardnekkige
doringstruike, waterskaarste, onuitstaanbare hitte selfs in die nag, malaria en bilharzia - om nie te
praat nie van ín leŽr van giftige slange, skerpioene, luise en die ďgroot vyfĒ: renosters, olifante,
buffels, leeus en luiperds. En daarbenewens altyd minstens 40 kiloís pakkasie op jou rug. Dit was
ook nie altyd net gevegte was jou bloed kon kos nie. Die afskuwelikheid van die stappe wat die
terroriste gedoen het word bewys deur ín ďburgerlikeĒ handeling - slegs een van tallose voorvalle -
wat onderoffisier Ratte byna sy lewe gekos het. Saam met Ben van der Merwe wou Willem ín
vriend in Samabula besoek. Die twee mans het mekaar op ín plaas gekry en saam in hul
gepantserde Jeep geklim. Die voertuig het skaars geloop toe dit ín landmyn tref, met die gevolg dat
die voorste derde van die Jeep totaal uitmekaar geruk is. Dit was ín wonder dat die twee vriende
onbeseer daarvan af gekom het.
Aangesien die terroriste voortdurend uit Mosambiek RhodesiŽ binnegeval en myne geplant of plase
oorval het, het spesiale aksies dikwels oorkant die grense plaasgevind. In hierdie tyd het Willem
onder die skuilnaam Willum Butler opgetree. Oor ďOperation InhibitĒ van 17 Desember 1978 lees
ons in die gedenkuitgawe vir die Rhodesiese SAS die woorde:
ďThey were now desperately short of water. They had been unable to find any on their long march,
and what little remained in their water bottles was very precious indeed. They knew that they
would have a real problem if they didnít find water soon. Lieutenant Rich Stannard, his 2 IC,
Sergant Billy Gardner, and the main body of men were to form the killer/ambush group, with
Sergant Dale OíMulligan and his partner in one early-morning group [...] and Sergant Willum
Butler and his partner in the other. The early warnings took up their positions either side of the
main ambush group, and Sergant OíMulligan had no sooner dropped his pack and settled down to
await ZANLA vehicles than his partner whispered that there were civilians approaching. As he
Page 9
looked up, he could see a group of kitted-up ZANLA men sauntering into sight along the rail line.
He quickly passed the news to the mission commander, then counted forty terrorists strung out
along the rail track. The SAS callsign, caught completely unawares by the walking ZANLA men,
watched in the bushes in amazement - and let them walk by. The new SAS lieutenant knew he had
blown it. Rich Stannard cursed himself but knew it would be no use explaining he simply had not
been expecting ZANLA pedestrians. He knew his mistake would neither be forgiven nor forgotten.
How could he have let such an opportunity pass?Ē
Maar meesal, soos dit ín ďbutlerĒ betaam, het Willum bedien. In sy spesiale taakmaghoedanigheid
het hy die terroriste bedien met wat hulle toegekom het. Vir sy uitstaande optredes het Willem later
die Rhodesiese dekorasie vir dapperheid en voortdurende prestasie die Wings on Chest ontvang.
In 1976 is die elitesoldaat ernstig gewond in ín aanval op ín terroristekamp in Mosambiek. Hy is
deur een koeŽl in sy regterbobeen en een in sy linkerskeenbeen getref, sodat hy per vliegtuig na die
veldhospitaal in Salisbury afgevoer moes word. Tydens sy herstel het sy vriendskap met ín jong
vrou genaamd Aletta de Clerq, wat reeds geruime tyd een van sy en sy vriend Johan Joubert se
kennisse was, verder verdiep. Sy is ín Afrikaanssprekende RhodesiŽr, ín afstammeling van die
Hugenote, wat indertyd by ín bank in Salisbury gewerk en in haar vrye tyd dikwels as ďWoman
Field ReservistĒ diens gedoen het by die Reserwepolisie. Sy sou enkele jare later sy vrou word en
vir hom in die loop van hul huwelik twee dogters enín seun skenk. Vriende noem Aletta vandag
nog Zaanzie. Willem het volkome herstel; van sy wonde het hy net die littekens oorgehou. So gou
hy gesond was, het hy weer by sy eenheid aangesluit. Hy het behoorlik in sy soldateberoep
opgegaan - hy was die gebore soldaat.
Die Rhodesiese oorlog is verloor, om redes wat nie hier bespreek hoef te word nie. Dit hoef net
vermeld te word dat een wesenlike aspek daarvan ín faktor was waarmee Willem Ratte in sy
verdere lewe nog dikwels gekonfronteer sou word: verraad. Wat in hierdie stadium deurslaggewend
was, was dat hoewel die oorlog verloor is, onderoffisier Ratte se militÍre loopbaan hoegenaamd nie
op ín einde was nie. Inteendeel; die ses jare wat verby was het Willem Ratte met ín byna
onoortreflike militÍre opleiding toegerus wat deur intensiewe ondervinding vervolmaak is. Hierdie
kennis en vaardigheid wou hy nou tot sy geboorteland se beskikking stel, waar dit die laaste tyd
glad nie meer so vreedsaam gegaan het nie.
Page 10
32 Bataljon
In 1979, kort voordat RhodesiŽ sogenaamd onafhanklik geword het, het Willem Ratte die
SAS verlaat, teruggekeer na Suid-Afrika en direk by die Suid-Afrikaanse weermag aangesluit. Dis
nie vreemd dat die Suid-Afrikaanse leĎr bewus was van Willem Ratte se vermoŽns as soldaat nie.
Hy is tot luitenant bevorder en onmiddellik ingedeel by diť Suid-Afrikaanse elite-eenheid, 32
Bataljon. Hierdie gevegseenheid, wat destyds onder die bevel van Kolonel Deon Ferreira gestaan
het - met wie Ratte uitstekend oor die weg gekom het - was die Suid-Afrikaanse weermageenheid
wat die meeste gebruik is en verreweg die suksesvolste was tydens die hele stryd om Suidwes-
Afrika en in Angola. Die bataljon het uitsluitend uit Angolese bestaan wat uit hulle tuisland verdryf
was en teen die kommunistiese regeringstroepe geveg het. In hierdie militÍre eenheid het luitenant
Ratte gevorder tot bevelvoerder van die uitgelese Verkennings-groep. Voortspruitend uit die
doelstellings van hierdie eenheid moes luitenant Ratte en sy manne in die eerste plek Swapo-
basisse opspoor en vernietig. Gesien vanuit die gesigspunt van die kommunistiese terroriste het hy
dit ook angswekkend goed reggekry. Onder Willem Ratte se leiding het hierdie eenheid binne 32
Bataljon nie net een van die bekendste nie, maar ook die mees gevreesde van alle Suid-Afrikaanse
gevegsgroepe geword - ten minste by die vyand.
In 1984 is luitenant Ratte bevorder tot kaptein en waarnemende kommandant van 1 Suidwes-
Afrikaanse Herwinningsregiment. Ongelukkig kon hy nie regkom met sy bogeskikte, kommandant
Willie Snyman nie, wat hom al te dikwels aan alkohol te buite gegaan het. Reeds na ses maande het
kaptein Ratte dus hierdie eenheid verlaat en hom na Nepara in die Kavango laat verplaas, waar hy
die Spiderweb-plan uitgewerk en in werking gestel het. In hierdie stadium het die mynoorlog
geweldige leed veroorsaak in die grensgebied tussen Suidwes-Afrika en Angola. Ďn Besondere
projek is aan Willem toevertrou - Ďn opdrag wat net so ondubbelsinnig as prysenswaardig was:
maak skoon en verleen humanitÍre hulp. Binne Ďn baie kort tydperk het hy daarin geslaag om
nedersettings vir die swaar beproefde inboorlinge te bou
en onder sy beskerming te plaas, sodat hulle vrede gewaarborg was. Nie een van sy beskermlinge is
doodgemaak terwyl hulle onder sy toesig was nie. Daar was weer kos, en vir hierdie tyd kon veral
die kinders die skrikbewind van die oorlog vergeet. In 1985 is kaptein Ratte tot majoor bevorder.
In 1987 is majoor Ratte verplaas na die basis Quandorivier in die Caprivi, waar hy nou die UNITA-
soldate opgelei het. Ďn Tyd lank was hy hier onder bevel van Kolonel Jan Breytenbach, wat hom
byna 10 jaar later in die openbaar as naēef en twyfelagtig sou afmaak. Met Kolonel Breytenbach se
opvolger, Kolonel Bert Sachser, het majoor Ratte egter uitstekend oor die weg gekom, sodat Ďn
groot aantal Angolese met goed gegronde kennis die grens kon oorsteek en vir Angola kon gaan
Page 11
veg. Majoor Ratte het Ďn roepingsbeswustheid gehad in diť sin dat hy soveel swartmense as
moontlik Ďn uitstekende militÍre opleiding wou gee. Hy het dus dag en nag gewerk in die vaste
geloof dat hy Ďn sterk mag moes oplei teen die steeds verder uitkringende kommunisme en
terrorisme. Daarby het hy homself nie gespaar nie, wat daartoe gelei het dat hy eendag tydens Ďn
opleidingsessie oor landmyne Ďn fout met ernstige gevolge gemaak het. Majoor Ratte het Ďn
demonstrasieles gegee oor teenpersoneelmyne en was besig om die bou, werking, hantering en
uitwerking van myne te verduidelik. Hy het hulle gewys hoe om met hierdie gevaarlike wapen te
werk en dit begin uitmekaar haal. Toe hy die ontsteker uitgeskroef het, het die oorvermoeide
frontoffisier vir Ďn oomblik nie gekonsentreer nie en die ontsteker so onversigtig hanteer dat dit
ontplof en die voorste deel van sy regter duim en van een vinger afgeskiet het.
Twee jaar later is hy na die uitgelese 5 Herwinningseenheid van die Suid-Afrikaanse Weermag
oorgeplaas. In Maart 1989, omtrent dieselfde tyd toe die UNTAG-politiek in Suidwes-Afrika begin
het, wat daartoe gelei het dat die Suid-Afrikaanse leŽr moes terugtrek na Suid-Afrika en die mag
aan Swapo oorhandig is, het majoor Ratte begin met die Ombili-stigting. Sy vriend uit die dae van
32 Bataljon, Dawid van der Merwe, het hom onvermoeid daarmee gehelp.
Noord van Tsumeb, op die plaas Hedwigslust van Klaus Mais en sy vrou Beate, het hierdie unieke
humanitÍre projek tot stand gekom, Ďn omgeestigting om die regte van die Boesmans te beskerm. Ďn
Mens moet onthou dat die Boesmans Ďn volk in eie reg is, wat ongelukkig telkens weer deur
magtiger volke as slawe gebruik is. Verder word hul leefruimte steeds verder deur industrialisasie,
verstedeliking en toerisme bedreig en vernietig. Dat hierdie laaste oerinwoners van die suidelike
Afrika hul eiesoortigheid kan handhaaf en tot op hede kan oorleef, is nie in die laaste plek nie te
danke aan Willem Ratte se bemoeienis nie. Ook het daar veral na die onttrekking van die Suid-
Afrikaanse strydmagte Suidwes-Afrikaanse humaniste na vore gekom wat hulself bereid verklaar
het om die projek voort te sit en uit te bou. Na die dood van Klaus Mais, een van nie stigters, het sy
vrou die projek voortgesit. Naas tuinbou, landbou en veeteelt beoefen die Boesmans veral
knutselwerk, handwerk en naaldwerk. Die voltooide produkte word hoofsaaklik oorsee verkoop, en
met die opbrengs koop die Boesmans hoofsaaklik suiker, seep, vet, tee, koffie en tabak. ďDie
handgemaakte artikelsĒ, so lui Ďn pamflet wat deur die Ombili-stigting uitgegee is, word met meer
moeite gemaak as wat baie mense dink. In die geval van mandjies word eers die palmblare
bymekaar gemaak en bewerk. Omdat hulle Ďn ander begrip van tyd het as ons en nie so gejaag lewe
nie, het hulle dae en weke nodig vir die voorbereiding en vervaardiging. Hierdie stigting is
moontlik gemaak deur, onder andere, ruim finansiŽle bydraes uit Duitsland, dit wil sÍ skenkings
Page 12
deur Duitse privaat persone en privaat organisasies soos die FŲrderungsgesellschaft Afrika, die
Verein Hilfe zur Selbsthilfe, die Deutsch-Namibische Entwicklungsgesellschaft en die entrepreneur
Gerd BrŁlle, die egpaar Ressle van Beiere en die Schwarz-gesin in Heilbronn, en vele andere. Die
Ombili-stigting is tans een van die weinige internasionaal erkende menseregte-instellings in Afrika
wat werklik die lewe en bestaan van bedreigde mense beskerm en homself nie deur politieke
belangegroepe laat oorneem en misbruik nie.
In 1990 is Willem Ratte bevorder tot kommandant. Die tyd van die politieke omwenteling het
aangebreek. Die Suid-Afrikaanse troepe moes uit Suidwes-Afrika terugtrek. Vir die volgende jaar
en Ďn half was hy eers in Phalaborwa en toe in Queenstown, sy laaste garnisoen, gestasioneer.
Burgerlike, maar tog soldaat
In 1991 het kommandant Willem Ratte uit die SA Weermag bedank. Volgens hom was die
doel en sin van die SA weermag nou nie meer gewaarborg nie. Volgens hom is alle leŽrs op aarde
in die eerste plek daar om die bevolking te beskerm. In plaas daarvan het die weermag egter
toenemend verpolitiseer geraak. Uitdagende vergrype vanuit die Transkei is nie teengestaan nie.
Veediewe of selfs doodgewone moordenaars en rowers kon dit waag om so te sÍ sonder meer oor
die grens te wandel, bomme te plant op Suid-Afrikaanse grondgebied of te verkrag of te steel en
daarna weer in die Transkei weg te kruip. Dat hierdie misdade so te sÍ onder die neuse van die
weermag kon plaasvind - Suid-Afrikaanse troepe is verbied om die gepaste maatreŽls te tref - was
strydig met kommandant Ratte se moraliteits- en eergevoel. Hy het by sy bogeskiktes beswaar
gemaak teen hierdie betreurenswaardige toestande. Aangesien sy waarskuwings in die wind geslaan
is en hy self nie in die posisie was om op gepaste wyse in te gryp en die status quo te verander nie,
het Willem sy gevolgtrekkings gemaak en die diens verlaat. Hy het geglo dat hy onder hierdie
omstandighede sy volk, wat nou self bedreig was, beter as gewone burger met humanitÍre en
welsynsprojekte kon help as wat hy dit as offisier kon doen.
Die Ratte-gesin het verhuis na Petrusville, Ďn klein dorpie in die Noord-Kaap. In die stilte kon
kommandant Ratte planne vir die toekoms maak. Hy het van die begin af geweet wat hy wou hÍ:
om homself in die eerste plek toe te wy aan humanitÍre en sosiale take en oor partygrense heen te
werk. Sy aanhangers het hy veral in diť kringe gevind wat teen die oorname deur die
kommunistiese alliansie gekant was. Onder Willem Ratte se leiding het verskeie groepe oor
Page 13
partygrense heen tot stand gekom en het opsienbarende betogings plaasgevind wat vanaf 1992, toe
hy vanweŽ die referendum na Pretoria toe is, die voorblaaie gehaal en aandag getrek het.
In Maart 1993 is 32 Bataljon ontbind. Dit was ongeveer in die tyd toe die nuwe ďnie-rassistieseĒ
blikgeld in Suid-Afrika ingevoer en die ou munte en banknote onttrek is. Omdat die ou R1-munt Ďn
hoŽ silwerinhoud gehad het, het kommandant Ratte hulle vir Ďn treffende demonstrasie uitgesoek.
Voor die lede van 32 Bataljon het hy 30 sulke munte bymekaar gemaak en hulle in Ďn sakkie gesit
wat spesiaal daarvoor gemaak is. By die vaandelneerleggingseremonie het kommandant Ratte die
silwerlinge aan die woordvoerder van die bataljon, Louis Bothma, met die versoek om dit aan De
Klerk te oorhandig. Willie Snyman - nie dieselfde as die hierbo genoemde kommandant Snyman
nie - was in hierdie stadium lid van die parlement. In daardie hoedanigheid het Snyman vir De
Klerk sy Judasloon namens die soldate oorhandig. De Klerk, so het die berigte gelui, was baie
gekrenk hieroor.
Kort hierna het kommandant Ratte die Pretoriase Boerekommando gestig, Ďn plaaslike vereniging
geskoei op semi-militÍre lees, wat met vreedsame middele in die eerste plek die belange van die
Boere verteenwoordig het en beoog het om deur die beveiliging van sekere strategiese,
infrastrukturele en kultuurpolitiese plekke Ďn dreigende burgeroorlog te voorkom. Op 16 Oktober
1993 het kommandant Ratte vroeg in die oggend met sy Boerekommando lewensmiddele en ander
voorrade na omsingelde Zoeloes in Kathlehong aangery. Die konvooi het die Kwesini-hostel, wat
deur lede van die Inkatha-Vryheidsparty bewoon en deur die ANC beleŽr is, nie sonder voorval
bereik nie. Ďn Haastig saamgeskraapte groep polisie- en weermaglede het die pad versper en hulle
toegang tot die woonbuurt Pholapark geweier. Die woordvoerder van die Inkatha-Vrouebrigade,
Gertrude Mzizi, het die handhawers van wet en orde gevra of dit nou Ďn basiese beginsel van die
ďnuweĒ Suid-Afrika was om mense voedsel te weier. Die Zoeloes het hier gelewe soos ingehokte
diere, het sy gesÍ. Ďn Woordvoerder van die IVP, Arthur van Vuuren, het gesÍ dat die inwoners se
toestand hier hagliker is as in Ďn tronk: hulle het geen mediese hulp nie; minibusse, waarmee die
Zoeloes werk toe gebring kan word, word nie toegelaat nie en die spoorlyn - die enigste manier om
die gebied te verlaat - word dikwels gesaboteer. Die regering het niks gedoen om hierdie treurige
toestande te verander nie. Uiteindelik is die Boerekonvooi deurgelaat. Toe die konvooi uiteindelik
sy bestemming bereik, is daar met AK 47ís op hulle geskiet. Die geweervuur het ook nie opgehou
toe die lewensmiddele afgelaai is nie. Sonder verliese het kommandant Ratte en sy manne die
woonbuurt verlaat nadat hulle hul doel bereik het.
Page 14
Omdat hy geweet het dat, aan die een kant, die openbare media grotendeels aan die kant van die
ďdemokratieseĒ proses van Ďn ďnuweĒ Suid-Afrika gestaan het en dat die Boere aan die ander kant
alleen gelaat is sonder Ďn invloedryke, provinsiale openbare medium, het kommandant Ratte Ďn eie
radiosender in die lewe geroep: Radio Pretoria. Van hierdie radiostasie het hy hom eers onttrek
nadat die sender, onderhewig aan sekere bepalings, Ďn uitsaailisensie gekry het.
Daarna het kommandant Ratte Ďn nuwe radiostasie gestig wat nie ďheropgevoedĒ is nie - die stasie
Radio Donkerhoek. Hierdie stasie het in die nuus gekom in die sin dat dit Ďn hoogs uitgeslape
roofsender was. Die mobiele radiostasie het hoofsaaklik nuusberigte deels uit bewegende voertuie,
deels uit kelders uitgesaai. Teen die middel van 1994 het die stasie Ďn vaste uitsaaiplek gekry, maar
steeds sonder lisensie uitgesaai. In April 1995 moes Ďn polisiemag van minstens 100 swaar
gewapende, gekamoefleerde polisiemanne ingespan word om dit vir die Poskantoorbeamtes
moontlik te maak om beslag op die sender te lÍ. Daar moes selfs van helikopters gebruik gemaak
word om oor die konfiskasiepoging te waak. Kommandant Ratte het vir die polisie gesÍ dat Radio
Donkerhoek nie die pad van aanpassing volg soos wat Radio Pretoria teen die middel van April
1995 gedoen het nie. Radio Donkerhoek sou nie aansoek doen om Ďn uisaailisensie nie omdat dit
nie die regering erken nie. Die Donkerhoekers het die uitsaai van nuusberigte en ander materiaal
dus as wettig beskou, aangesien elke nasie die reg het op vrye meningsuiting sonder om daarvoor
toestemming van vreemde magte te moet kry. Ook die radiostasie was niks anders as Ďn middel tot
vryheid van spraak nie. Sover dit die bedrywers van Radio Donkerhoek betref het, was die regering
van April/Mei Ďn onwettige regime wat nie deur hulle erken is nie; daarom was die interdik teen
Radio Donkerhoek niks anders as Ďn stryd teen die reg op vrye meningsuiting nie. Die radiostasie se
bestuurder, Edwin Clarke, het beklemtoon dat niemand die stasie sou prysgee nie, en dat die
werknemers nie sou terugdeins om Donkerhoek in geval van nood met wapengeweld te verdedig
nie. Kommandant Ratte het sy vasberadenheid onderstreep met die stelling dat die toerusting slegs
oor sy dooie liggaam gekonfiskeer sou kan word - Ďn stelling wat die pers sodanig verdraai het dat
hy sou gesÍ het dat hy homself en sy jongste dogter Maria om die lewe sou bring. Nadat die polisie
aangekondig het dat hulle Ďn ondersoek teen Radio Donkerhoek van stapel sou stuur, het die staat
se magte onverrigtersake weer teruggetrek.
Ďn Amusante staaltjie, wat Ďn mens terselfdertyd tot nadenke stem en op ware feite berus, is die
volgende: Op Dinsdag 18 Junie 1996 is ďDoepĒ van Pretoria om 02:45 in die oggend deur die
polisie wakker gemaak. Deur die slaap het Doep die deur oopgemaak en die polisiemanne hoor sÍ
dat sy motor gesteel, maar intussen weer gevind is. Wat het gebeur? In daardie selfde nag het Ďn
Page 15
swart dief Doep se motor oopgebreek en weggejaag. Ďn Rukkie later is hy egter deur Ďn
insleepvoertuig ingehaal wie se Boerebestuurder bly was om die Vierkleurplakker op Doep se
motor te sien - maar veral oor die stelling daaronder: ďOns ondersteun Radio DonkerhoekĒ. Toe hy
nou Doep se motor inhaal en vriendelik wil groet, sien hy pleks van die vermeende Radio
Donkerhoek-luisteraar Ďn swarte agter die stuur - iets wat vir hom maar bra verdag voorgekom het.
Daar en dan sit die Boer voet in die hoek, jaag by Doep verby en gooi Ďn es reg voor hom. Die dief
moes baie skielik stop, gooi die deur oop en vlug. Oor die radio roep die Boer die polisie in, wat
saam met Doep daar opdaag en daarin slaag om die dief vas te trek. Kan Ďn mens die moraal van
hierdie storie so interpreteer dat Ďn duidelike politieke standpunt in onsekere tye jou eiendom
beskerm?
Op 7 Augustus 1995 het kommandant Ratte Nelson Mandela formeel by die Polisiehoofkwartier in
Pretoria aangekla vir drie-en-vyftigvoudige moord. Tipies het die prokureur-generaal hom wel
bemoei met die saak rondom Radio Donkerhoek, maar het hy baie minder daarin belang gestel om
by die Shell House-saak - Ďn massamoord - betrokke te raak.
Fort Schanskop
Toe president De Klerk aan die einde van 1993 finaal met die Suid-Afrikaanse politiek
gebreek het, Ďn veelrassige oorgangsraad daargestel het wat oorwegend kommunisties beÔnvloed en
sodoende die tradisionele Suid-Afrika beŽindig het, het kommandant Ratte die wanhopige poging
aangewend om deur so ver moontlik vreedsame protesaksies die aandag op die uitverkoop van die
Boere te vestig. Hiervoor het hulle Fort Schanskop uitgesoek, wat nie ver van die
Voortrekkermonument geleŽ is nie en wat Ďn pragtige uitsig oor Pretoria bied. Op 7.12.1993, om
vyfuur die oggend, het kommandant Ratte met Ďn sowat dertig getroues van die Boerekommando
die historiese vesting ingeneem. Hulle het die wagte aan die slaap getref, hulle wakker gemaak en
hul wapens afgeneem. Vir joernaliste het Ratte gesÍ dat die besetting Ďn simboliese handeling is:
ďHierdie stuk grond lÍ buite die Azaniese magsbereik. Dit is deel van die Boere-erfenis en niemand
anders kan daarop aanspraak maak nie.Ē Vir Ratte het dit nůg om Ďn gewelddadige konfrontasie met
die regering, nůg om Ďn staatsgreep gegaan. Sy daad was eerder Ďn vreedsame protesaksie.
Die Boerekommando was daarop voorbereid om Ďn helder baken daar te stel. Hulle het voorsien dat
die krag- en watertoevoer binnekort afgesny sou word. Dit het die Suid-Afrikaanse weermag
inderdaad reeds dieselfde namiddag gedoen. Ratte se soldate was toegerus met slegs gelisensieerde
Page 16
pistole en gewere asook Ďn groot hoeveelheid ammunisie en radioís, slaapsakke, droŽ rantsoene,
waterkanne, batterye, gasstowe, Ďn kragopwekker, mediese en ander voorrade - voldoende om baie
dae die fort te kan hou.
Om 8:30 die oggend het die polisie die swart 115 Bataljon te hulp gesnel. Ďn Hele brigade
polisiemanne en soldate het die dig begroeide heuwel beset en stelling ingeneem. Die Noord-
Transvaalse militÍre eenhede was op die hoogste gereedheidsgrondslag. Kommandant Ratte was
van die begin af aan oortuig dat die veiligheidsmagte wat die fort omsingel het nie sou kon waag
om geweld teen die beleĎrdes te gebruik sonder om hulself daarmee in Ďn gevaarlike politieke
posisie te plaas nie. Hy was seker dat hy die beleg baie dae lank sou kan volhou. Niemand is tydens
die besetting beseer of selfs gedood nie; met een uitsondering: Teen 10 uur soggens het Percy
Bouwer en Werner Theron gaan verkenning doen en die FOP-Mynfeld geÔnspekteer. Toe hulle
agter Ďn bos deur twee swart 115 Bataljon-soldate opgemerk word, het hulle skielik opgestaan.
Albei swart soldate het so groot geskrik dat die een die ander in die harwar terwyl hulle
weghardloop in die been geskiet het met sy R5 geweer. Dit is dan ook die enigste skoot wat ooit in
die geskiedenis van Fort Schanskop afgevuur was.
In die loop van die dag het dosyne simpatiseerders opgedaag wat met Suid-Afrikaanse vlae en die
Vierkleur hulle solidariteit met die beleŽrdes kom betuig het. Daaronder was ook vroue wat in
tradisionele Voortrekkerdrag gekom het. In die nag van 7 - 8 Desember het generaal Constand
Viljoen dit egter reggekry om by die besetters toegelaat te word. Viljoen was deurgaans uiters
gewild by al die troepe, onder andere omdat hy as opperbevelvoerder van die weermag nie sy
troepe van agter sy lessenaar gelei het nie, maar vanaf die voorfront. Daarbenewens was hy in
hierdie stadium voorsitter van die Afrikaner Volksfront, wat onder andere voorgegee het dat dit die
belange van die Boere beskerm het en geensins Ďn oorname deur kommuniste en die ANC sou
toelaat nie. Daarby was die Boerekommando deel van Viljoen se Volksfront. Viljoen het met Ratte
en sy manne gepraat, wat die generaal om bogenoemde redes op daardie stadium nog as opreg
beskou en as militÍre hoof aanvaar het. Die generaal het hulle aangeraai om die besetting op te gee
en belowe dat die Boerekommando nie gestraf sou word nie. Inderwaarheid het die generaal die
Boere onder sy bevel geplaas, waarteen Ratte as ondergeskikte niks kon doen nie. Die meeste
manne het dus besluit om die besetting te beŽindig en die fort om 04:07 aan die polisie oorhandig.
Hulle wapens is nie afgeneem nie, omdat, soos die polisiewoordvoerder luitenant Dave Harrington
die pers meegedeel het, ďdie wapens sonder uitsondering gelisensieerd wasĒ. Ander manne soos
Page 17
byvoorbeeld Jan Bezuidenhout en Raymond Rademan kon diť besluit egter nie aanvaar nie. Hulle
het dus die fort verlaat en kon suksesvol ontsnap.
Kommandant Ratte kon homself nie versoen met die resultaat van die onderhandelinge met Viljoen
nie; dit het teen sy gewete ingedruis. Vir hom het dit gestink na verraad. Hy was bitter ontnugter en
steeds oortuig dat hy en sy manne die fort langer moes beset het, om die volk te mobiliseer en die
wÍreldmening bewus te maak van dit wat op die punt gestaan het om Suid-Afrika in besit te neem.
Om hierdie rede het kommandant Ratte nog in dieselfde nag, in gietende reŽn, uit die fort
padgegee. En hy het dit ook reggekry om tussen die polisie en weermag se massiewe stellings deur
te glip. Op die vraag hoe hy hierdie toertjie uitgehaal en die massiewe mannekrag omseil het, het
die ervare bosvegter enkele jare later, op die 53ste dag van sy hongerstaking, beskeie geantwoord
dat hy niks van hierdie strydmag gesien het nie. Die veiligheidsmagte van die staat het verward
rondgeskarrel. MilitÍre eenhede - die media het gepraat van minstens 150 soldate, insluitende die
Special Task Force - het die heuwelagtige terrein meter vir meter ure lank deursoek, bygestaan deur
helikopters. Die soektog het dae lank voortgeduur - sonder sukses. Kommandant Ratte het
spoorloos verdwyn. Nog erger: Op 10 Desember het hy op Radio Pretoria Ďn toespraak gemaak
waarin hy sy voorneme bevestig het om homself nooit aan die polisie oor te gee nie, aangesien die
polisie deur die Oorgangsraad beheer word, wat hy as Ďn plaasvervanger vir die kommuniste
beskou het. Vir sy vrywillige oorgawe het hy in sy toespraak vyf voorwaardes gestel:
ē Eerstens moet die ANC-Jeugleier Peter Mokaba vir volksmoord gearresteer en aangekla
word.
ē Tweedens moet die voorsitter van die Kommunistiese Party van Suid-Afrika, Joe Slovo,
sowel as die militÍre hoof van die ANC, Joe Modise, aangekla word van terrorisme,
veelvuldige moord en die rampspoedige bomontploffing in 1983 in Kerkstaat, Pretoria,
waarby 19 mense omgekom het.
ē Derdens moet al die deelnemers aan die moord op die Amerikaanse student Amy Biehl
gearresteer en tereggestel word.
ē Vierdens moet die ANC-ondersteuners wat in die openbaar verbode wapens dra, soos Ďn
video-opname van die Inkatha-Vryheidsparty onlangs bewys het, krimineel vervolg word.
Page 18
ē Vyfdens moet dieselfde oordrewe en ongeregverdigde maatreŽls wat die veiligheidsmagte
by Fort Schanskop gebruik het teen moordenaars, brandstigters, rowers en ander kriminele
elemente ingespan word.
Dit is bekend dat hierdie voorwaardes nie vervul is nie. Dus was daar vir kommandant Ratte ook
geen rede om homself oor te gee nie. Vastrek kon hulle hom ook nie. Die soektog het nog dae lank
aangehou, totdat die wakkere veiligheidsmagte belangstelling verloor en die soektog gestaak het.
Intussen is die soldate van die Boerekommando met R100 elk beboet en vrygelaat. Daarmee het dit
dus gelyk asof die saak afgehandel was.
Veroordeling en hongerstaking:
die motief
Twee dae later het die polisie egter Ďn geslote kamer binne die museum ondersoek.
Kommandant Ratte kon geen toegang tot die museum gehad het nie, aangesien die sleutels volgens
voorskrif die hele tyd in die besit was van Ratte se opponent, die Suid-Afrikaanse LeŽr, op daardie
stadium die beskermheer van die museum. Tipies was dit die seun van generaal Viljoen, luitenant-
kolonel Piet Viljoen, wat as diensdoende offisier die enigste was wat toegang tot die sleutels gehad
het. In die betrokke kamer is onder andere landmyne, ammunisie en verskeie soorte militÍre
toerusting ontdek. Alhoewel die staatsaanklaer nooit kon bewys dat kommandant Ratte hom
skuldig gemaak het aan die onwettige besit van wapens en ammunisie nie, is hy nogtans daarvan
aangekla. Willem Ratte het beklemtoon dat hy niks met hierdie vonds te doen gehad het nie, maar
hy het geen illusies oor die verloop van die hofsaak gehad nie. Op 6 September 1994 het hy, op
grond daarvan dat hy die hof se gesag nie erken nie, geweier om in die geregshof in Pretoria iets tot
sy verdediging aan te voer. In die verhoor, wat die volgende jaar Ďn aanvang geneem het, het
luitenant Leon van Heerden, woordvoerder van die polisie se bomopruimingseenheid, getuig dat hy
op 9 Desember van die vorige jaar in Ďn kamer onder andere handgranate en ammunisie gevind het
wat agter lemoen- en mieliesakke weggesteek was. Verder het Van Heerden getuig dat hy die
plofstof- en ammunisievonds nie in verband met die soldate van die Boerekommando wou bring
nie. Hy het ook toegegee dat kommandant Ratte nie teenwoordig was toe die ammunisie gevind is
nie. Daarop het regter M.C. de Witt die saak Ďn paar keer verdaag, tot hy op 3 Mei 1996
kommandant Ratte daaraan skuldig bevind het dat hy tydens die simboliese besetting van Fort
Schanskop onwettig in besit was van wapens, plofstof en ammunisie, en Ďn waansinnige vonnis
opgelÍ: 20 jaar gevangenisstraf, waarvan 15 jaar opgeskort is.
Page 19
Hierdie eenvoudig waansinnige vonnis het die PRETORIA NEWS daartoe beweeg om spottend op
te merk dat De Witt op grond van die persoonlike verbale aanvalle wat kommandant Ratte tydens
die verhoor op hom gedoen het die straf nog groter kon gemaak het. Alan Dunn, hoofredakteur van
die koerant, het ook nie geskroom nie om in sy polemiese kommentaar op te merk dat kommandant
Ratte nou genoeg tyd sou hÍ om oor die dwaasheid van die Schanskop-optrede na te dink.
Kommandant Ratte, vader van vier kinders, naamlik Christina (*1982 in Windhoek), Wimpie
(*1984 in Windhoek), Johannes (*1988 in Kaapstad) en Maria (*1990 in Phalaborwa), is na die
uitspraak in die maksimum-afdeling van die Sentrale Gevangenis in Pretoria geplaas. Sedert 3 Mei
bevind hy hom in eensame opsluiting en is hy op Ďn hongerstaking. Hy het homself geestelik op
hierdie staking voorberei, net soos hy al sy optredes deurdink en beplan. Hy het Ďn paar boeke oor
gevangenes gelees wat uit protes op hongerstakings gegaan het. Hier kan eerstens die Ierse
gevangenes genoem word wat in die twintigerjare in Britse gevangenskap weke en maande lank
geprotesteer het sonder om voedsel in te neem. Die WÍreldgesondheidsorganisasie se Malta-
verklaring van November 1991 verbied dokters om stappe te doen om hul pasiŽnte te red indien
hulle dienooreenkomstige maatreŽls getref het. Hierdie reŽl geld selfs wanneer die pasiŽnt in Ďn
koma val. En hierdie gevaar bestaan sedert die agste week van sy hongerstaking.
Op Maandag 6 Mei is kommandant Ratte oorgeplaas na die Zonderwater-gevangenis, 50 kilometer
noord van Pretoria. In hierdie stadium het kommandant Ratte deur die woordvoerder van die
strafvoltrekkingspersoneel, Koos Gerber, laat weet dat hy buiten sy prokureur en sy vertroude
dokter niemand wou sien nie. Eers weke later het die kommandant enkele persone toegelaat om
hom te besoek. Sy vrou en kinders wou hy egter nie sien nie, omdat hy, soos hy gesÍ het, enige
moontlikheid dat sy vasbeslotenheid kon verswak by voorbaat uit die weg wou ruim.
Op 13 Junie het die skrywer laat die oggend in die wagkamer vir besoekers gesit en wag om by
Willem Ratte weereens toegelaat te word. Na Ďn rukkie het die diensdoende offisier kom sÍ dat hy
twee uur later weer moet kom, aangesien die premier van die provinsie Gauteng, Tokyo Sexwale,
opgedaag het, en sulke hoŽ besoek natuurlik voorrang geniet. Toe die skrywer na die genoemde tyd
weer in die wagkamer sit, het dieselfde offisier hom meegedeel dat kommandant Ratte nie meer in
Zonderwater is nie maar intussen oorgeplaas is. Dis onnodig om te sÍ dat die premier natuurlik glad
nie daar was nie; dis in elk geval te betwyfel dat kommandant Ratte hom hoegenaamd sou ontvang
het.
Page 20
Wat het werklik gebeur? Die owerheid was bang vir die gewelddadige bevryding van die
kommandant deur sy aanhangers. Strydig met die Geneefse Konvensie, wat onder andere bepaal
dat Ďn gevangene onvervoerbaar verklaar word as sy gesondheid te swak is om hom oor te plaas, is
kommandant Ratte teen 11:30 sonder vooraf konsultasie met sy dokter of sy prokureur per
helikopter terugverplaas na die maksimumsekuriteitsafdeling in Pretoria. Daar bring gevangene
96623970 in sel C 1 sedertdien die een dag na die ander deur, onder sy eie ysterdissipline.
Kommandant Ratte verduidelik sy motief:
Die regstelsel van die dag meet met Ďn dubbele maat. Terwyl vermeende of werklike misdade wat
deur Boere of Zoeloes begaan is swaar gestraf word, kom kriminele van die ANC of die
Kommunistiese Party skotvry daarvan af - of kom nie eens voor die hof nie. Opperste voorbeelde
hiervan is die bomontploffing van 1983 in Kerkstraat, Pretoria, en die Shell House-moorde op 53
Zoeloes in Johannesburg 2 jaar gelede. Hierdie bomaanval, waarin sowel blankes as swartes hul
lewe verloor het, was niks meer as Ďn mensveragtende daad van terreur nie. Die terroriste het
opsetlik hul bomme in Ďn Pretoriase hoofstraat met druk motor- en voetgangerverkeer geplaas,
spesifiek met die doel om mense ongeag hul ras of politieke oortuiging dood te maak. Die man wat
die knoppie gedruk het was Ronnie Kasrils. Daar is ook bewyse dat Nelson Mandela persoonlik die
bevel gegee het om op die betogende Zoeloes te skiet. FW de Klerk het as destydse staatspresident
voorkom dat die polisie onmiddellik opgetree het en ook die daaropvolgende ondersoeke
bemoeilik. Inderwaarheid is die daders van albei misdade, dit wil sÍ die verantwoordelikes agter die
skerms, tot op hede nie tot verantwoording geroep nie. ďEn dit is die kwesbare punt van die huidige
regime. Hulle weet heel presies waaraan hulle aandadig is en probeer nou om ongeskonde daarvan
af te kom deur die reg te buig. Liewe vriende, bly druk op hierdie kwesbare punt!Ē
Kommandant Ratte protesteer met sy hongerstaking nie net teen Ďn verdraaide regstelsel nie. Hy wil
bo alles sy nasie wakker skud. Die Boere het hulle vryheid verloor en leef tans onder die toesig van
Ďn sowjetagtige stelsel wat juis vir Willem Ratte sy ware gesig wys. Willem Ratte se eise is billik
en reg. Dit gaan om die erkenning van die selfbeskikkingsreg van volkere, aangesien slegs op
daardie basis Ďn menslike samelewing in geregtigheid, vrede, waardigheid en liefde moontlik is.
Miljoene mense in Europa en in Voor-AsiŽ eis niks anders as dit nie. Miljoene, waaronder die
Estlanders, Letlanders, Litauers, Tsjegge, Slowake, OekraÔners, Witrusse, KroasiŽrs, SloweniŽrs en
baie meer het hierdie waardige doel bereik. Soms deur bloedige stryd. Kommandant Ratte roep die
Boerevolk nie minder op as wat ander volkere internasionaal toegestaan word nie. Daarby het
Page 21
Willem Ratte nie een keer in sy lewe tot geweld opgeroep nie. Tot dusver is geweld nog net teen
hom gebruik.
Reaksies
In die eerste weke na die vonnis het die media grotendeels daaroor geswyg. Teen die middel
van Mei het die voorsitter van die Konserwatiewe Party, Ferdi Hartzenberg, aangedring op Ďn
ontmoeting met Nelson Mandela om die Ratte-geval te bespreek.
ē Op 25 Mei het voormalige lede van die offisiers- en onderoffisierskorps onder leiding van
hulle woordvoerder, Louis Bothma, begin met die protesoptogte wat daarna feitlik daagliks
plaasgevind het. Die voormalige uitsoeksoldate het uit alle dele van Suid-Afrika gekom -
een vriend selfs uit ZambiŽ - om hul solidariteit met hul vroeŽre aanvoerder te betuig. Toe
die optog, vergesel deur die pers en televisie, deur (blanke) polisie toestemming geweier
word om die protesoptog op die terrein van die setel van die regering deur te voer, het die
betogers by die Hertzog-monument byeengekom en die petisie voorgelees wat hulle aan Ďn
afgesant van die Departement van Justisie (wat met reĎnboogstiptelikheid opgedaag het)
oorhandig het. Die afgesant het belowe om die oproep deur te gee. Ten slotte is Die Stem
gesing. In hul oproep aan hul voormalige bogeskikte het hulle Willem Ratte versoek om sy
hongerstaking te los. Die strydmakkers van 32 Bataljon het gesÍ: Willem, jou dood baat ons
nie naastenby soveel soos jou lewe nie. Ons wil jou weer sien, maar nie in jou doodskis nie.
ē
ē Op 26 Mei het ongeveer 300 familielede en vriende van Ratte, onder andere lede van die
Boerekommando en 32 Bataljon, vir Ďn voorbiddingsbyeenkoms in Zonderwater saamgetrek
wat hulle met Die Stem afgesluit het.
ē
ē Op 27 Mei het die polisie bekend gemaak dat kommandant Ratte te swak is om sy hofsaak
oor die onwettige bedryf van Radio Donkerhoek by te woon. Die saak is tot 28.10.1996
uitgestel.
ē
ē Op 28 Mei het die voorsitter van die Vryheidsfront, Constand Viljoen, die situasie met die
Minister van Justisie, Dullah Omar, bespreek. In hierdie gesprek het Viljoen gewaarsku dat
Page 22
kommandant Ratte Ďn martelaar van homself sou maak indien hy in gevangenskap sterwe.
Omar het te kenne gegee dat hy van die situasie bewus is.
ē
ē Op 29 Mei het Nelson Mandela bekend gemaak dat die versoeke en eise rondom Willem
Ratte voorkeur sou geniet en belowe dat hy spoedig Ďn antwoord gereed sou hÍ.
ē
ē Op 31 Mei, die Republiekdag van die nie-kommunistiese Suid-Afrika, het meer as 100
volgelinge van die Verwoerd Vryheidsoffensief in Verwoerdburg byeen gekom. Hulle het
die vrylating van kommandant Ratte geŽis en in die loop van hul protes die amptelike vlag
van die ďnuweĒ Suid-Afrika verbrand. Ďn Menigte (ou) Suid-Afrikaanse vlae asook die
Vierkleur is geswaai.
ē
ē Op 5 Junie het Robert van Tonder, Voorsitter van die Boerestaatparty, die owerhede
gewaarsku om nie Ďn martelaar van kommandant Ratte te maak nie. Die ondenkbare vonnis
van Willem Ratte het die hele regstelsel blootgestel en dit terselfdertyd belaglik gemaak.
ē
ē Op 6 Junie is Ďn vryheidskomitee vir kommandant Ratte saamgestel. Bykans 100
verteenwoordigers van die toonaangewendste Afrikaanse kultuurorganisasies en partye het
in Silverton bymekaar gekom en die interpartykomitee Red Willem Ratte gestig. Die
byeenkoms is ingelui deur die aflesing van Ďn brief van kommandant Ratte, waarin hy dit
duidelik gestel het dat hy homself nooit aan die regime sou onderwerp nie, dat alle
betogings en optredes vir sy onvoorwaardelike vrylating vreedsaam moet verloop en dat hy
slegs op sekere voorwaardes bereid sou wees om sy hongerstaking te beŽindig:
1. ůf F.W. de Klerk, Ronald Kasrils, Nelson Mandela en Constand Viljoen word op grond van
regsverydeling (Shell House), moord (Kerkstraat) en sabotasie (instelling van die
oorgangsregering en die 1994-stemming) eweneens strafregtelik vervolg,
2. ůf al diegene wat uit politieke oortuiging opgetree het en daarvoor veroordeel is, word
vrygespreek en vrygelaat,
3. ůf ons volk kry Írens in Suid-Afrika sy vryheid terug, wat van hom gesteel is en wat hom
ontsÍ word.
Page 23
Die komitee, wat uit sewe woordvoerders saamgestel is (Bert van Rensburg, Frits Meyer, Edwin
Clarke, Willie Snyman, Raymond Rademan, G. Venter en die voorsitter kolonel Dawid
Grobbelaar), sien homself as Ďn vereniging wat nie aan enige party verbonde is nie en wie se leuse
die vrylating van kommandant Ratte is, Ďn doelwit wat deur groter druk op die regering deur middel
van internasionale persverklarings, massabetogings en vreedsame, d.w.s. geweldlose protesaksies
bereik moet word. Die boodskap wat aan Nelson Mandela gerig is was dat indien kommandant
Ratte nie voor 15 Junie onvoorwaardelik vrygelaat sou word nie, daar van nou af met
massabetogings rekening gehou sou moet word. Aan die Boere het Grobbelaar gesÍ dat as hulle,
Willem Ratte se vriende, nie in hul duisende verskyn nie, die regering die aksie sou ignoreer.
Buitendien sou dit beteken dat die volk dan gekapituleer het.
ē Op 7 Junie teen 08:30 het mevrou Zaanzie Ratte met haar vier kinders Ďn petisie by die
Switserse ambassade ingedien. Die Switserse diplomate het haar tegemoetkomend en
vriendelik behandel. Die oorhandigde dokument lees soos volg:
ďToe president De Klerk in Desember 1993 finaal met die tradisionele Suid-Afrikaanse
politiek gebreek en Ďn oorgangsregering saamgeroep het, het my man, Wilhelm Friedrich
Ratte, sonder geweld met Ďn handvol getroues die museum Fort Schanskop, naby die
Voortrekkermonument, beset. Dit het vir hom nie gegaan om Ďn gewelddadige konfrontasie
met die regering nie, en nog minder het hy Ďn staatsgreep probeer uitvoer. Sy daad was veel
eerder Ďn vreedsame protesoptrede in die naam van menslikheid en bekommernis. Niemand
is in die besetting gewond of selfs gedood nie. Na enkele dae het my man die museum aan
die staatsveiligheidsmagte oorgegee. Hy en sy getroues is, soos ooreengekom, nie gestraf
nie.
Twee dae later het die polisie egter Ďn toegesluite kamer binne die museum ondersoek. My
man kon geen toegang hiertoe gehad het nie, omdat die sleutels volgens voorskrif die hele
tyd in die besit van die Suid-Afrikaanse leĎr was, die beskermheer van die museum. In die
genoemde kamer is onder andere landmyne, ammunisie en verskeie stukke militÍre
toerusting gevind. Daarop is my man, hoewel die staataanklaer geen bewyse hiervoor kon
vind nie, van ongeoorloofde wapen- en ammunisiebesit beskuldig. My man het
geloofwaardig getuig dat hy niks met hierdie vonds te doen gehad het nie. Hy is nogtans
aangekla en na Ďn hofsaak van twee en Ďn halwe jaar Ďop grond van aanduidingsí op 3 Mei
tot effektiewe gevangenisstraf van 5 jaar veroordeel Op dieselfde dag het my man, die vader
van vier kinders tussen 5 en 13 jaar oud, met Ďn hongerstaking begin, met die doel om
Page 24
wÍreldwyd te protesteer nie net teen hierdie matelose vonnis nie, maar ook teen die huidige
uiters twyfelagtige regspleging (...) My man is alles behalwe Ďn rassis. Sy lewe word bepaal
deur Ďn uitgesproke Christelike menslikheid, wat hy as offisier effektief in die praktyk
omgesit het. Sowel die swart soldate as die inboorlinge, wat hom oneindige dank verskuldig
is, het hom nie vergeet nie. As voorbeeld van die beoefening van sy menslikheid kan hier
die Ombili-stigting genoem word, waarvan hy een van die medestigters was. Dit is Ďn
hulpverleningstigting vir die beskerming van die regte van die Boesmans. Dat die laaste
oerinwoners van suidelike Afrika hul eiesoortigheid kon behou en tot die huidige dag kon
oorleef, is nie in die laaste plek nie aan hierdie betrokkenheid te danke.
In die naam van menslikheid en geregtigheid versoek ek u om sover dit binne u vermoŽ lÍ
in die Willem Ratte-geval tussenbeide te tree. Daar is min tyd. My man, wat gedurende sy
politieke aksies nooit iemand beseer, om nie te sÍ gedood het nie, sal binnekort sterf indien
daar nie dadelik internasionale druk op die mensveragtende vonnis uitgeoefen word en hy
vrygelaat word nie.Ē
Teen 09:00 wou mevrou Zaanzie Ratte dieselfde teks by die Duitse ambassade afgee. Maar instede
haar in die gebou in te nooi, soos dit onder beskaafde mense hoort, kon Ďn gesprek bloot deur die
interkom gevoer word. Hulle het mevrou Ratte en haar vier kinders op straat laat staan en
voorgegee dat meneer die ambassadeur op die oomblik in Kaapstad is. Op die vraag of die
waarnemende ambassadeur Mevrou Ratte se petisie in ontvangs sou neem is daar - na Ďn rukkie
wag - geantwoord dat laasgenoemde geen kommentaar lewer nie. Daarmee is die hulpsoekendes op
straat laat staan.
Hierdie skandalige gedrag kon natuurlik nie aanvaar word nie. Daar is per kerende pos skriftelik by
die ambassade beswaar aangeteken asook by diť se hoofkantoor, die departement van buitelandse
sake in Bonn. Binne enkele ure het die Duitse ambassade se permanente verteenwoordiger,
Alexander Petri, volledig verskoning gemaak:
ďEk was in Ďn dringende vergadering, waarna ek onmiddellik Ďn ander afspraak buite die ambassade
gehad het. In die middel van hierdie bespreking is ek bloot meegedeel, dat daar Ďiemandí is wat met
my oor die geval Ratte wil spreek. Ongelukkig is ek nie meegedeel dat dit om die oorhandiging van
Ďn petisie gegaan het of dat mevrou Ratte persoonlik gekom het nie. Ek verseker u: as ek dit geweet
het, sou ek vanselfsprekend die bespreking onderbreek en mevrou Ratte sonder versuim ontvang
het, om haar petisie te ontvang. Ek sou u baie dankbaar wees as u my verskoning vir hierdie
Page 25
voorval aan mevrou Ratte sou wil oordra. U petisie sal ek ter aanvulling van u kort brief aan die
minister, Dr Kinkel, aan die Departement van Buitelandse Sake deurstuur.Ē
Kon Ďn mens hierdie verskoning glo? Zaanzie Ratte het - aanvanklik. Maar die beroerde gedrag van
die Duitse diplomate is bevestig: ten spyte van twee versoeke is daar verder niks meer van die
eerwaardige verteenwoordigers van die Ďmees vryheidsbewuste regstaat wat ooit op Duitse bodem
bestaan hetí gehoor nie. Sulke gedrag, kenmerkend van Bonnse Duitsers, kan nie anders beskryf
word as wat dit is nie: pynlik en veragtelik.
ē Op 8 Junie het meer as 600 vriende van Willem Ratte met meer as 150 motors twee uur lank
die snelweg tussen Krugersdorp en Pretoria versper en die onvoorwaardelike vrylating van
kommandant Ratte geŽis.
ē Op 10 Junie het Dullah Omar beweer dat hy as Minister van Justisie nie in die saak van
kommandant Ratte kan ingryp nie, omdat diť korrek en regmatig deur Ďn hof veroordeel is.
In die aand van dieselfde dag het meer as 100 vriende van Willem Ratte kort voor
sluitingstyd Ďn Pick Ďn Pay-tak binnegestroom en Ďn massa winkelwaentjies met
lewensmiddele en ander produkte volgepak. Met die boordevol waentjies het hulle op die
kasregisters toegesak, die voerbande volgepak en as ďbetalingĒ vlugskrifte uitgedeel waarin
Ratte se vrylating geŽis is. Geen lewensmiddele is beskadig of verwyder nie; die bedryf is
net voor verskeie joernaliste en voor lopende televisiekameras lamgelÍ. En elkeen het
geweet waarom dit gaan.
ē Op 11 Junie het Nelson Mandela dit nodig geag om in die media te sÍ dat hy die gedrag van
die ďradikale regsesĒ en hulle houding om aan hom eise te wil stel ten sterkste veroordeel.
ē Op 12 Junie het hy selfs gedink dis nodig om te suggereer dat hy glad nie in die Ratte-
aangeleentheid kan inmeng voordat alle regsmiddele nie uitgeput is nie. Dat Ďn uitputting
van alle oorblywende regsmiddele maande sou duur en kommandant Ratte dan lankal sou
dood wees het meneer die president gerieflikheidshalwe verswyg.
Inderdaad het daar vanuit parlementÍre kringe Ďn moontlike opsie vir die vrylating van
kommandant Ratte bekend geword: As hy weer begin eet, sou Ďn verskuiwing van die algemene
amnestiedatum oorweeg word. Hoe genadig! Willem Ratte is Ďn man van die daad, Ďn man wat by
Page 26
sy woord staan. Dit is bekend dat sulke wonderlike mense vandag skaars nog bestaan. Wie is
verbaas wanneer kommandant Ratte die knegte van die stelsel toeroep: ďNee, eers word die
algemene amnestiedatum tot in 1994 verskuif, en daarmee word alle politieke gevangenes
vrygelaat, en dan begin ek eet; nie andersom nie.Ē
ē Op 13 Junie het die provinsiale koerant THE CITIZEN, wat ook in die buurlande versprei
word, in sy kommentaar geskryf dat die kwessie van kommandant Ratte besig is om tot Ďn
groot dilemma te ontwikkel. Dat Ratte in hierdie stadium reeds vyf weke lank op Ďn
hongerstaking was, was voldoende bewys daarvoor dat hy iemand is wat hom deur
buitengewone vasberadenheid onderskei. Hy was vasbeslote om selfs sy eie lewe daarvoor
te gee om te protesteer teen sy vonnis, wat inderdaad oordrewe was. Die regering kan dit
weliswaar bekostig om die proteste tot dusver te ignoreer, maar kommandant Ratte se dood
kon hulle nie bekostig nie. Dit sou vir president Mandela raadsaam wees om kennis te neem
van die gedrag van sy eie volgelinge en hulle bondgenote, veral sedert die ANC aan die
bewind gekom het. Die kommentaar sluit af met Ďn pleidooi vir Willem Ratte se vrylating,
aangesien die kommandant se dood ernstige gevolge sou hÍ. Die oorgrote meerderheid van
die briewe aan die koerant het hierdie mening onderskryf.
Die aand van 13 Junie het omtrent 100 vriende van Willem Ratte wat kwaad was oor die
beriggewing in BEELD, RAPPORT en die PRETORIA NEWS voor die redaksiegebou van
BEELD betoog. In navolging van die historiese klipstapeling by Paardekraal het hulle op Ďn
brandstapel van rotsblokke die ďnuweĒ Suid-Afrikaanse vlag verbrand, wat hulle net
daarvoor by die Departement van Vervoer langsaan afgehaal het.
Op dieselfde dag het seker die gemeenste en lasterlikste berig tot dusver in die hele
persveldtog rondom kommandant Ratte in die PRETORIA NEWS verskyn. Op die basis
van Ďn gesprek wat die nuusspan Carel Lessing en Lynne Altenroxel die vorige dag met
Zaanzie Ratte gevoer het, het die koerant beweer dat die gevangene se eggenote haarself
distansieer van die manier waarop haar man se vriende poog om die kommandant se
vrylating te bewerkstellig. Diť bewering was Ďn leuen. Zaanzie Ratte het onmiddellik Ďn
apologie geŽis sowel as Ďn gepaste regstelling. Diť het egter nie verskyn nie.
ē Op 14 Junie het die Duitse weekblad JUNGE FREIHEIT geskryf dat, vir die eerste keer
sedert die algemene verkiesing van 1994, die Boere in opposisie weer en masse op die
Page 27
voorgrond sou tree en dat dit gelyk het asof die fatale partypolitieke skeuring oorkom is.
ďDie gesamentlike optrede vir Willem Ratte oor partygrense heen sou Ďn nuwe tydperk in
die Boere se stryd om selfbeskikking kan wees (...) Indien Ratte in die gevangenis sou sterf,
is Ďn eskalasie van die protes nie uitgesluit nie.Ē Op dieselfde dag het die Suidwes-
Afrikaanse dagblad DIE REPUBLIKEIN geskryf dat die Nasionale Vereniging vir
Menseregte, wat in Windhoek gesetel is en noue bande met Amnesty International het, die
onmiddellike vrylating van Willem Ratte eis. Ander internasionale menseregte-organisasies,
so is berig, het intussen ook by die aangeleentheid betrokke geraak.
ē Op 15 Junie, die eerste dag van die sewende week van kommandant Ratte se hongerstaking,
het tussen 2 500 en 3 000 vriende van Willem Ratte in Pretoria saamgetrek en in Ďn see van
Suid-Afrikaanse, Duitse, Vlaamse en Nederlandse vlae, asook die Vierkleur, na die Sentrale
Gevangenis opgeruk en deels in toesprake, deels deur die sing van vryheidsliedere die
vrylating van kommandant Ratte geĎis. Kenmerkend van hierdie massamonstering - wat
binne slegs enkele dae georganiseer moes word - was dat alle betekenisvolle belangegroepe
van die Boere twis en tweedrag begrawe en in een span getrek het. Ook die groot
internasionale solidariteit met kommandant Ratte en die Boere was opvallend: petisies van
verskeie kulturele en politieke Boereverenigings is by die gevangenisowerhede ingelewer,
waaronder voorleggings uit die Duitse, Vlaamse, Nederlandse, Suidwes-Afrikaanse,
Rhodesiese en Engelse volksgroepe. In die Duitse petisie het onder andere die volgende
gestaan:
ďOns, wat hier die grootste deel van die Duitse bevolking in Suid-Afrika verteenwoordig, verklaar
ons solidariteit met die eise van Willem Ratte, wie se moedertaal bowendien Duits is. Ons
oortuiging het niks met Ďn partypolitieke stellingname te doen nie. Ons betrokkenheid is enkel en
alleen gewortel in die besef dat daar vandag in Suid-Afrika meer as ooit tevore met twee mate
gemeet word. Terwyl moordenaars en rowers wat voorgee dat hulle Ďn politieke vryheidstryd
gevoer het, vandag nie strafregtelik vervolg word nie, maar inteendeel in die hoogste poste geplaas
word, word Ďn man soos Willem Ratte, wat tydens sy werklik politieke en vreedsame protes in
Desember 1993 niemand gewond of selfs gedood het nie, selfs nie eens Ďn verkeersregulasie oortree
het nie, op grond van verdenking en aannames met Ďn matelose gevangenisstraf gestraf. Ons het nie
die terreuraanslae soos diť in Kerkstraat in Pretoria in 1983 of die gemene Shell House-moorde in
Johannesburg in 1994 vergeet nie, en ons sal hulle ook nooit vergeet nie. Reg moet reg bly! En ons
het ook nie vergeet wat Willem Ratte vir Suid-Afrika gedoen het en tot vandag in sy eensame sel
Page 28
vir ons almal deurmaak nie. Soos die Boere, die Zoeloes en ander volke in Suid-Afrika wil die
Duitse volksgroep ook vry wees en gelukkig en in vrede lewe. Willem Ratte praat die taal van ons
harte. Ons ondersteun dus in hierdie wete die vryheidsbeweging RED WILLEM RATTE. Meer as
ooit tevore en bo alles verbind een gedagte ons met die Boere, en diť gedagte is Vryheid!Ē
ē Op 18 Junie het Nelson Mandela in die Senaat verklaar dat Willem Ratte sy volle vyf jaar
tronkstraf moet uitsit en dat dit nou tyd is dat die kommandant sy lot aanvaar en hom
daarvoor regmaak. Hy sou hom ook nie laat afpers nie.
ē Ten opsigte van die kommandant se eise het Dullah Omar op 19 Junie tydens Ďn
parlementÍre debat wat oor televisie uitgesaai is die volgende gesÍ:
ďHierdie eis dat president Mandela aangekla behoort te word is Ďn belediging vir ons mense
en vir almal wat vir demokrasie in ons land geveg het. Die eis dat die persone wat hier
genoem word ook van die misdade wat hy genoem het aangekla moet word, is ook Ďn
belediging. Hulle is almal mense wat gehelp het om demokrasie na ons land te bring en wat
al hul energie daaraan gewy het om demokrasie tot stand te bring.Ē
Omar, wat darem Minister van Justisie is, neem Ďn merkwaardige houding tot Ďn
regstaatstelsel in. Per slot van rekening sÍ hy met ander woorde dat diegene wat die huidige
toestand in Suid-Afrika veroorsaak het so te sÍ net so onaantasbaar is soos die hofnarre van
weleer. Ongeag die metodes waarmee die ďdemokrasieĒ verwesenlik is en ingevoer kon
word - moord, halssnoermoord, afpersing, sabotasie of ander kriminele maatreŽls - die
daders kom ongeskonde daarvan af omdat hulle kwansuis die lofwaardige ideaal van
ďdemokrasieĒ nagestreef het. Maar terselfdertyd word diegene wat teen die totstandkoming
van hierdie geluksalige toestand opgetree het, vervolg en gestraf. Die terroris Robert
McBride, byvoorbeeld, is skuldig bevind aan die bomaanval in Magooís Bar in Durban en
driedubbele moord. Hy is nie net in die loop van die ďversoeningĒ begenadig nie, hy het
selfs Ďn setel in die parlement gekry, beklee tans die pos van waarnemende direkteur in die
Departement van Buitelandse Sake en wag vir Ďn oorsese diplomatieke pos. Die ďnuweĒ
Suid-Afrikaanse regspleging, die meet met twee mate, lyk meer na die willekeurigheid van
Ďn piesangrepubliek as na die nastreef van geregtigheid.
ē Op 20 Junie het die Londonse DAILY TELEGRAPH die aandag daarop gevestig dat
Willem Ratte vasbeslote is om vir die menseregte van die Afrikaner te sterf.
Page 29
ē Op 21 Junie, toe die skrywer juis met Willem Ratte in die besoekersel gepraat het, is die
deur onverwags oopgemaak en kom Ďn offisier van die gevangenispersoneel in. Hy maak
verskoning vir die onderbreking en deel die kommandant mee dat Pik Botha versoek het om
hom te besoek, en vra of hy hom wil sien. Die voorheen vriendelike gesig van die
kommandant verduister onmiddellik, en net so onmiddellik het die antwoord gekom dat
daar geen sprake van Ďn besoek deur Botha kan wees nie. Met hierdie boodskap het die
offisier die sel verlaat. Na Ďn rukkie het kommandant Ratte weer geglimlag.
In die aand het ongeveer 100 vriende van Willem Ratte op die internasionale lughawe Jan Smuts in
Johannesburg vir die kommandant se onvoorwaardelike vrylating betoog. Met hulle motors het
hulle die toegangspad na die internasionale vertrekpunt versper.
ē Op 23 Junie het die voorsitter van die parlementÍre komitee vir korrektiewe dienste, Carl
Niehaus, bespiegel oor gerugte wat die rondte doen dat kommandant Ratte glad nie net van
water en elektroliet lewe nie, maar ook glukose inneem om die duur van die hongerstaking
te verleng. Niehaus het die kroon op hierdie feitlik onoortrefbare volksopstokery geplaas toe
hy ten slotte betwyfel het of kommandant Ratte hoegenaamd met Ďn hongerstaking besig is.
ē Op 26 Junie, die 54ste dag van sy hongerstaking, was kommandant Ratte so swak dat hy nie
meer kon opstaan om sy vertrouelinge in Ďn besoekersel agter pantserglas en tralies te
ontvang nie. Hy het Ďn paar truie aan gehad, Ďn dik wolmus op sy kop, en was toegedraai in
komberse; en hy kon net vir Ďn kort rukkie en baie sag praat.
Enkele bekommerde mense neem die kommandant sy onbuigsame houding kwalik en reken
hy is besig om selfmoord te pleeg, wat niemand behalwe die regime baat nie. Daar is onder
andere tereg gesÍ dat, wat die pogings om kommandant Ratte vrygelaat te kry betref, die
geregtelike weg tot dusver nůg uitgeput nůg uitgesluit is. Ďn Vraag wat homself as Ďt ware
telkens weer opgedring het was hoekom Willem Ratte nie om borgtog aansoek doen nie.
Toe hy in middel Junie daaroor gevra is, het Willem Ratte ewe bewonderenswaardig en
begryplik as tragies geantwoord:
ďSuid-Afrika word tans deur Ďn volksvreemde, oorwegend kommunistiese regime oorheers wat ek
nie erken nie. Ek sit nie in arres op grond van Ďn kriminele oortreding nie, maar oor my politieke
oortuiging.Ē Inderdaad is die omvang van die straf waartoe kommandant Ratte gevonnis is
vergelykbaar met diť vir Ďn swaar misdaad, sÍ maar roof, verkragting of moord. Sulke
Page 30
halsmisdadigers kry dikwels onder seker omstandighede toegewings, byvoorbeeld vrylating op
borgtog. Kommandant Ratte weier om oor dieselfde kam geskeer te word as sulke antisosiale
elemente! Willem Ratte het geen misdaad gepleeg nie, en hy wil ook nie die voordeel geniet van
toegewings wat aan sulke misdadige elemente toegestaan mag word nie. Origens val amnestie of
begenadiging in dieselfde kategorie. Nee, die ware misdadigers vorm saam met De Klerk, Kasrils,
Mandela, Viljoen en baie andere die regering of is verteenwoordigers in die parlement. Hulle
misdadige voetsoldate is in hul duisende deur De Klerk en Mandela vrygelaat. Suid-Afrika is
vandag die land met verreweg die hoogste misdaadsyfers vir moord, diefstal, roof, verkragting of
motorkaping. Die rand is buite sy eie monetÍre gebied gín duit meer werd nie. Die
werkloosheidsyfer is so hoog soos nog nooit tevore nie. Suid-Afrika het tot Ďn derdewÍreldland
gedegenereer. En nogtans, of miskien juis daarom, is daar twee faktore wat direk met kommandant
Ratte verband hou.
Eerstens is daar die onvoorstelbare onvermoŽ van president Mandela om as staatsman op te tree.
Wat Ďn mens se houding teenoor die huidige bewind ook al is, internasionaal word dit beslis nie
hoog aangeskryf nie. Ďn Mens kan nie verstaan dat Mandela in die openbaar so min aanvoeling aan
die dag lÍ nie. Hoeveel aansien en diplomatieke pluspunte sou hy nie vir homself kon wen nie as hy
as werklike ďversoeningspolitikusĒ sou optree en kommandant Ratte onvoorwaardelik sou vrylaat
met die erkenning dat laasgenoemde Ďn slagoffer van politieke justisie is! Pleks daarvan draai
Mandela homself en andere Ďn rat voor die oŽ en gee voor dat die saak nie in sy hande lÍ nie.
Meneer die president moet nou regtig die grondwet van sy eie staat leer ken, want die grondwet gee
hom sonder enige twyfel die reg om in te gryp. Instede daarvan gedra hy hom soos Ďn kind. Hy kla
by die media daaroor dat sekere mense hom net op sy van noem en nie as president aanspreek nie.
Afgesien daarvan dat die amptelike woordvoerders van die RED WILLEM RATTE-komitee
president Mandela as sodanig aanspreek, mondeling en op papier, en Mandela dus kerm oor Ďn paar
ongepoleerdes wat met die bogenoemde komitee niks te doen het nie en bloot op eie
verantwoordelikheid en as privaat persone optree, moet daar gesÍ word dat Mandela vandag
inderdaad die amp van president beklee. As Ďn mens dit toegee, beteken dit nog glad nie dat Ďn
mens van hom en sy makkers moet hou nie.
Op hierdie 26ste Junie het Willem Ratte Ďn voorbereide verklaring gedoen, waarin gesÍ word:
ďIndien ek tot die oortuiging sou kom dat die ander beskikbare regsopsies net so skeef sal wees as
Landdros de De Witt se wan-uitspraak, dan gaan ek liewer voort met my eetstaking. Die Azaniese
regime, met die bloed van so baie onskuldige wit en swart mense op sy hande, sonder dat die
Page 31
skuldiges vervolg word, moet eers sy onreg en sy dubbele standaarde regstel voordat sy uitspraak
en verklarings enige geloofwaardigheid kan hÍ.
Wat ek egter nie langer kan ignoreer nie, is my eie volk se versoeke. Indien dit bewys kan word dat
die oproep aan my, om my eetstaking met borgtog te onderbreek, deur Ďn groot meerderheid van
patriotiese volksgenote gesteun word, sal ek gehoor gee daaraan, - met dien verstande, dat die
veldtog teen die skreiende onreg, wat nie net teenoor my nie, maar teenoor ons hele Volk, gepleeg
word, met alle middele tot ons beskikking buite voortgesit sal word.Ē
Die mens Willem Ratte
Ons onthou nog dat onderoffisier Ratte in 1979 die Rhodesiese SAS verlaat en by die Suid-
Afrikaanse weermag aangesluit het. Aletta de Clerq het in Salisbury agtergebly. Dit het baie lank
geduur voordat sy weer iets van Willem gehoor het. Maar teen die einde van 1980 het die telefoon
eindelik gelui. Wat Willem met Zaanzi bespreek het gaan niemand iets aan nie, maar dit was basies
weer opruimingswerk - net hierdie keer baie romanties. Die opruiming was, soos by hom
gewoonlik die geval was, geslaagd. In Maart 1981 het hy vir 24 uur na Zaanzi gevlieg en om haar
hand gevra. In Desember 1981 het hulle getrou, en sedertdien het Zaanzi die lewe vol opwinding,
maar ook vol ontberings gelei van ín vrou aan die sy van een van die betekenisvolste offisiere wat
die Suid-Afrikaanse weermag ooit gehad het.
Die meeste koerantberigte oor kommandant Ratte en sy aanhangers, of te wel diegene wat hulle vir
sy vrylating beywer het, word gebruiklikerwyse vir ďregse radikaleĒ uitgekryt. Hierdie benaming is
net so foutief soos wat dit opsetlik misleidend is. Willem Ratte was nooit partypolities georganiseer
nie; hy het hom ook nooit partypolities uitgelaat of homself deur ín politieke party laat bind nie.
Die begrip ďregse radikaalĒ is in Suid-Afrika, net soos in Duitsland, ín ďdoodslaanargumentĒ wat
om geen ander rede gebruik word nie as om die opponent te belaster en hom sodoende uit te skakel.
Kommandant Ratte is nůg terroris nůg ín Neonazi. Kommandant Ratte is voorts alles behalwe ín
staatsgryper, soos duidelik blyk uit sy vreedsame protes in Desember 1993 en die werk wat hy
daarna by verskeie plaaslike radiosenders gedoen het.
Werklik ernstige media gebruik dus die begrip Boer. Dit is naamlik hoe kommandant Ratte homself
sien, en dis die volksgroep waaraan die meeste van sy aanhangers behoort. Die begrip Boer skyn in
elk geval ook meer gepas te wees as die woord ďregse radikaalĒ. Ons praat van toeka af
byvoorbeeld van die Anglo-Boere-oorlog en nie van die Anglo-Regsradikale oorlog nie. Ons praat
Page 32
van die historiese Boererepublieke Transvaal en die Oranje-Vrystaat en nie van die regsradikale
Transvaal of die regsradikale Vrystaat nie. Ons eet boerewors, nie regsradikale wors nie.
In sy boek They live by the sword beskryf Jan Breytenbach Willem Ratte as ín Suid-Afrikaner van
Duitse herkoms en as ín soldaat by uitnemendheid, wat sy liefde vir spesiale opdragte by die SAS
geleer en dit op voorbeeldige wyse uitgevoer het. Weliswaar het kommandant Ratte, volgens
Breytenbach, na die besetting van Fort Skanskop ontpop in ín ďnaÔewe en twyfelagtige politikusĒ.
ín Latere objektiewe geskiedskrywing sal toon dat dit Broederbonders soos Breytenbach was wat
wÍreldvreemd en twyfelagtig opgetree het, en nie geskiedenisbewuste idealiste soos kommandant
Ratte nie.
Willem Ratte is alles behalwe ín rassis. Sy lewe word gerig deur ín uitgesproke menslikheid wat hy
as offisier effektief in dade omgesit het. Willem Ratte is deur baie Ovambos, maar veral deur die
Boesmans feitlik verafgood. Hulle praat vandag nog met die hoogste agting van hom; afgesien
daarvan dat die honger Zoeloes wat aan die terreur in Kathlehong blootgestel was Willem Ratte se
hulp beslis nie vergeet het nie.
Willem Ratte se vriende, en hier in die eerste plek die RED WILLEM RATTE-komitee asook die
Duitstalige inligtingsblad DER S‹DAFRIKA-DEUTSCHE (wat verskeie kere per maand verskyn),
roep in duisende, waarskynlik tienduisende briewe, fakse, pamflette, persverklarings en
telefoonoproepe rondom die wÍreld verantwoordelikheidsbewuste en vryheidsliewende mense op
om die media te bestorm in die stryd om die vryheid van kommandant Willem Ratte. Die oproep
het nie onbeantwoord gebly nie. Redaksies, verslaggewers en joernaliste tree reeds vir hom in,
maar ook menseregte-organisasies, byvoorbeeld amnesty international in Bonn en Londen en die
Nasionale Vereniging vir Menseregte onder die hulpvaardige leiding van meneer Phil ya Nangoloh.
Baie media van alle beskaafde lande berig nou oor kommandant Ratte en sy stryd om die Boere se
selfbeskikking en die herinstelling van die konstitusionele demokrasie in Suid-Afrika. Nogtans gee
die huidige stand van sake geen rede om nou op te hou met ons pogings nie. Om die vrylating van
kommandant Ratte en die internasionale erkenning van die volkereg te verwesenlik, wat ook vir die
Boere geld, moet daar soveel harder gewerk word! Dit gaan om die lewensvraag van miljoene
onderdrukte mense in Suid-Afrika. Dit gaan om reg en vryheid in Suid-Afrika.
Page 33
Slotwoord
Willem Ratte het as Ďn jong man die veilige beroep van onderwyser prysgegee vir sy
roeping om kommunisme te beveg. Hy het aangesluit by die Rhodesiese Weermag, waar hy later in
die Rhodesiese S.A.S. opgeneem is. Deur jarelange uitstaande diens het hy later die Wings on Chest
verwerf. Na die oorhandiging van RhodesiŽĎ aan Ďn kommunistiese regering het Wilhelm hom by
die Suid-Afrikaanse Weermag aangesluit, en is hy geplaas by die verkenningsvleuel van 32
Bataljon, waarvan hy die bevelvoerder was. Deur sy groot dapperheid het Willem die grootste
agting en respek afgedwing van medesoldate en bevelvoerder en ook Ďn ongeŽwenaarde reputasie
verwerf. Nadat Suidwes ůůk oorhandig is an die kommunisme het Willem, op daardie stadium Ďn
kommandant, opleidingsvleuelbevelvoerder van 5 Verkenningsregiment geword. Nie lank daarna
nie, toe hy sien wat se politieke bedrog aan die gang is, het hy die Weermag verlaat.
Gedurende 1993 word Wilhelm genader om die bevel van die Pretoria Boerekommando Groep op
te neem. Daar het hy die stryd teen die dreigende vreemde en kommunistiese oorname van Suid-
Afrika sťlf aangeknoop, wat op Ďn subtiele manier en deur politieke bedrog deur die Nasionale
Party toegelaat en bevorder is in hierdie mooi land van ons.
Wilhelm het Ďn groot rol gespeel in die oprigting van Radio Pretoria, wat op 18 September 1993
begin uitsaai het. Terwyl hy verantwoordelik vir die beskerming van Radio Pretoria, het Willem
ook begin met die opleiding van Ďn Taakkommando. Selektief het Wilhelm manne begin oplei om
verskeie spesiale beskermingstake te verrig.
Met die stigting van die Vryheidsalliansie gedurende 1993, waarvan die Volksfront, die Inkhata
Vryheidsparty en Bophutatswana lede was, het Wilhelm bewys dat hy ernstig is om samewerking
te gee met enigiemand wat glo in selfbeskikking en teen kommunisme gekant is.
Ďn Groep Inkatha lede was vasgekeer in die Kwesini Hostel, wat geleŽ is in die ANC-vesting
Kathlehong. Wilhelm het die Taakkommando van die Boerekommando opgeroep om hulp te
verleen aan die vasgekeerde Zoeloes. Omtrent 30 man onder Wilhelm se bevel is tydens eerste lig
een Saterdag oggend gedurende November 1993 in Kathlehong in, bakkies vol gelaai met kos en
mediese voorraad. AK-47- en ander koeŽls het oor die bakkies gefluit en een patroon is deur Ďn
bakkie se kap. Haglik was die toestand in die hostel, waar die Zoeloes vasgekeer was deur die
vyandige ANC, maar groot was die vreugde op zoeloegesigte toe hulle besef wat aangaan.
Page 34
Gedurende diť tydperk het kommandant Ratte ook die beplanning gedoen rondom wat gedoen moet
word wanneer die onverkose Onafhanklike Oorgangsraad aan die bewind sou kom op 7 Desember
1993. Fort Schanskop het sterk na vore gekom omdat dit met Boere arbeid gebou is ter verdediging
van die ou Boererepubliek en dus sterk gevoelswaarde vir die Boer het. Na talle verkennings en dae
se beplanning het die besetting van Fort Schanskop plaasgevind as Ďn simboliese daad in protes
teen die instelling van die ondemokratiese sogenaamde Onafhanklike Oorgangsraad, onder bevel
van Kommandant Ratte op 7 Desember 1993, diť dag, toe die Boerevolk sy vryheid ontneem is
deur die verraad van die Nasionale Party. Willem is nooit gevang nadat hy Schanskop verlaat het
nie. Na die besetting het Kommandant Ratte voortgegaan met sy taak by Radio Pretoria.
In Maart 1994 het hy besluit om uit eie vrye wil sy samewerking die ou S.A.P. te gee oor die beleg
van Fort Schanskop en die ondersoekbeamptes genooi om sy verklaring te kom neem. Soos dit Ďn
ware leier betaam het kommandant Ratte alle verantwoordelikheid op homself geneem.
Gedurende Mei 1994 is Radio Pretoria gesluit. Vir Willem was dit totaal onaanvaarbaar om
enigsins gehoor te gee of te kruip voor die Azaniese bestel. Drie maande later het die vrye,
Christelike en onafhanklike radiostasie Radio Donkerhoek begin uitsaai. Vandag is diť stasie al 2
jaar op die lug.
Gedurende 1994 het die verhoor van Schanskop begin. Sonder om die gesag van die nuwe regering
te aanvaar het Kommandant Ratte tog sy verhoor stiptelik bygewoon. Op 3 Mei 1996 is hy deur
landdros M.C. de Witt gevonnis tot 20 jaar en ses maande gevangenisstraf. Wilhelm het dadelik
met Ďn eetstaking begin, wat hy eers 57 dae later na Ďn oproep van die volk beŽindig het. Wilhelm
het bewys dat niks hom sal stuit in sy stryd vir sy volk nie. Hy was bereid om sy lewe op die
volksaltaar plaas om sy volk te herenig na die skeuring wat veroorsaak is deur verraad. Wilhelm het
deurgans erkenning gegee aan die Hemelse Vader en dat dit Christus is wat wat hom krag gee.
Dit is vir my Ďn eer en voorreg om deur hom ďmy vriendĒ genoem te word.
Raymond Rademan
Junie 1996
Page 35
Bronnelys
Basson, Jakkie: Sterk aandrang op Ratte-vrylating. - in: DIE AFRIKANER v. 12.5./6.6.1996, bl. 5.
ders.: Ratte-saak eindig by eenheidsaksie. - in: DIE AFRIKANER v. 21.6./27.6.1996, bl. 1 en 12.
Beaver, Trish: Ratte is Ďwalking the path that God has choosení. - in: THE SUNDAY
INDEPENDENT v. 23.6.1996.
Beleg dalk vandag verby. - in: DIE VOLKSBLAD v. 8.12.1993, bl. 1.
Bhagowat, Charmeela: Bloody good soldier, dubious politician. - in: THE STAR v. 8.12.1993. bl.
9.
Chandler, Norman: Army units hunt fleeing commander. - in: THE STAR v. 8.12.1993, bl. 1.
Chandler, Norman & Wilkinson, Bronwyn: Kommando confrontation. - in: THE STAR v.
7.12.1993, bl. 1.
Coetzee, Sandra: Regses bid vir Ratte by tronk. - in: BEELD v. 27.5.1996.
Cole, Barbara: The Elite. The story of the Rhodesian Special Air Service. Eerste Uitgawe. -
Amazimtoti: Three Knights 1984.
Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge (Hrsg.): Afrikanerbakens. - Goodwood: Nasionale
Boekdrukkery 1989.
Graaf, Henk van der: Ratte-saak dui op dubbel-slagtigheid in regsstelsel. - in: PATRIOT v.
10.5.1996, bl. 11.
Knoetze, Willem: Ratte wil sterf soos Jopie Fourie. - in: METRO v. 21.6.1996, bl. 1 en 3.
Koch, Eddie: Stubborn Ratte dying for lost cause. - in: MAIL & WEEKLY v. 31.5./6.6.1996.
Lessing, Carel & Altenroxel, Lynne: Ratte's wife distances herself from supporters. - in:
PRETORIA NEWS v. 13.6.1996, bl. 3.
Mandela will look at Ratte case - CP. - in: THE CITIZEN v. 30.5.1996.
ďOmbiliĒ heiŖt Frieden. MITTTEILUNGSBLATT F‹R HEDWIGSLUST, Nr. 1, Sep./1994
Pretorius, Charmaine: Fort Occupation may end today. - in: THE CITIZEN v. 8.12.1993., bl. 1-2.
Potgieter, De Wet: Boerekommando val Kathlehong in. - in: RAPPORT v. 17.10.1993.
ders.: Head of Pretoria Boere Commando is still at large. - in: THE CITIZEN v. 9.12.1993., bl. 1.
Ratte. (Comment). - in: THE CITIZEN. v. 13.6.1996.
Ratte wonít let Pik visit him. - in: THE CITIZEN v. 22.6.1996. bl. 1-2.
Page 36
Ratte jail sentence cruel, says BP leader. - in: THE CITIZEN v. 6.6.1996.
Ratte on 7 charges after fort occupation. - in: THE CITIZEN v. 18.2.1995.
Ratte to serve full term: Pres. - in: THE CITIZEN v. 19.6.1996, bl. 1-2.
ĎRed Ratteí vra wÍreld. - in: DIE REPUBLIKEIN v. 14.6.1996.
SAP pulls back at Donkerhoek. - in: THE CITIZEN v. 27.4.1995, bl. 1-2.
ĎSiegeí ammo Ďcould have caused damageí. - in: THE CITIZEN v. 8.9.1994.
Unger, Albert: Freiheit fŁr Kommandant Ratte. - in: JUNGE FREIHEIT v. 14.6.1996.
Viljoen meets Omar over hunger strike. - in: THE CITIZEN v. 29.5.1996.
Viljoen pushes for amnesty. - in: PRETORIA NEWS v. 25.5.1996.
Waldner, Mariechen: Regses blokkeer hoofweg en eis Ratte se vryheid. - in: RAPPORT v.
9.6.1996.
We canít release Ratte, say govt officials. - in: THE CITIZEN v. 10.6.1996.
Page 37
Oor die Skrywer
Claus Nordbruch is in 1961 in Duitsland gebore. Na matriek het hy vrywillig aangemeld vir Ďn
offisiersloopbaan in die Duitse weermag. Hy het vier jaar lank in verskillende infanteriebataljons
gedien, totdat hy as luitenant op grond van onoorkomelike meningsverskille met sy werkgewer
bedank het.
In 1986 het hy na Suid-Afrika geŽmigreer met die voorneme om by 32 Bataljon aan te sluit. Ďn
Geweldige spioenasieskandaal in dieselfde tyd het hierdie moontlikheid egter die nek ingeslaan.
Nordbruch het toe besluit om in Pretoria te studeer. Vanaf 1987 tot 1991 het hy aan die Universiteit
van Pretoria Duits, Geskiedenis, Kriminologie en Biologie gestudeer. In 1995 het hy aan die
Universiteit van Suid-Afrika (UNISA) gepromoveer met Ďn dissertasie oor die pligsbegrip.
Twee wetenskaplike boeke en een letterkundige essay van Dr Claus Nordbruch het reeds in
Duitsland die lig gesien, en hy het verskeie opstelle in Duitse en Suid-Afrikaanse
geesteswetenskaplike vaktydskrifte geskryf. Teen die einde van vanjaar sal hy sy jongste navorsing
oor meningsvryheid in Duitsland publiseer.
©1996 www.nordbruch.org
__________________
Quote:
Ek staan eder saam met 10 man, wat eerstens met God en die waarheid gewapen is, en dan met die wapen gewapen is.
As wat ek saam met n 1000 man staan, wat net met die wapen alleen gewapen is.
Ek staan erder met n man wat feitlik korek is, as n man wat Geeslik verkeerd is.
SIENER VAN RENSBURG
AAN DIE STERKSE EN MEES OPREGSTE BOER SAL DAAR GELOUTER WORD
Piett is online now   Reply With Quote
Old 05-29-2007   #3
Piett
Super Moderator
 
Piett's Avatar
 
Join Date: Jan 2007
Posts: 18,175
Piett is on a distinguished road
Quote:
In die nag van 7 - 8 Desember het generaal Constand
Viljoen dit egter reggekry om by die besetters toegelaat te word. Viljoen was deurgaans uiters
gewild by al die troepe, onder andere omdat hy as opperbevelvoerder van die weermag nie sy
troepe van agter sy lessenaar gelei het nie, maar vanaf die voorfront. Daarbenewens was hy in
hierdie stadium voorsitter van die Afrikaner Volksfront, wat onder andere voorgegee het dat dit die
belange van die Boere beskerm het en geensins ‘n oorname deur kommuniste en die ANC sou
toelaat nie. Daarby was die Boerekommando deel van Viljoen se Volksfront. Viljoen het met Ratte
en sy manne gepraat, wat die generaal om bogenoemde redes op daardie stadium nog as opreg
beskou en as militêre hoof aanvaar het. Die generaal het hulle aangeraai om die besetting op te gee
en belowe dat die Boerekommando nie gestraf sou word nie. Inderwaarheid het die generaal die
Boere onder sy bevel geplaas, waarteen Ratte as ondergeskikte niks kon doen nie. Die meeste
manne het dus besluit om die besetting te beëindig en die fort om 04:07 aan die polisie oorhandig.
Hulle wapens is nie afgeneem nie, omdat, soos die polisiewoordvoerder luitenant Dave Harrington
die pers meegedeel het, “die wapens sonder uitsondering gelisensieerd was”.
Constand Viljoen, IS DAN OOK IN JANUARIE 1994, IN DIE SKILPAD SAAL IN PRETORIA AS VERRAAIER DEUR DIE VOLK VERKLAAR.
__________________
Quote:
Ek staan eder saam met 10 man, wat eerstens met God en die waarheid gewapen is, en dan met die wapen gewapen is.
As wat ek saam met n 1000 man staan, wat net met die wapen alleen gewapen is.
Ek staan erder met n man wat feitlik korek is, as n man wat Geeslik verkeerd is.
SIENER VAN RENSBURG
AAN DIE STERKSE EN MEES OPREGSTE BOER SAL DAAR GELOUTER WORD
Piett is online now   Reply With Quote
Old 05-29-2007   #4
Piett
Super Moderator
 
Piett's Avatar
 
Join Date: Jan 2007
Posts: 18,175
Piett is on a distinguished road
The Selous Scouts

The wars of Southern Africa are complex issues. Misunderstandings and communist propaganda spreaded many myths around the world about the ongoing conflicts in Southern Africa. Many took these rumors at face value without ever researching the orgins of them. With any luck this page will HELP to correct some of the those rumors. Although I wish I could, a complete history on South Africa and Rhodesia is almost impossable without writing a book. So I will quickly try to explain it and focus on one of the most elite units of the Rhodesian Army -- The Selous Scouts

Selous Scouts Motto: Pamwe Chete (Together Only)

The original Selous Scouts was an Armour unit in the former Central African Federation Army. However this unit is in no way associated with the elite Selous Scouts. The more modern Selous Scouts were formed from the Tracker Combat Unit. The Selous Scouts were formed in 1972 and named after a famous Big Game hunter (kind of appropriate actually). The Scouts were formed for one main reason. The ongoing war in Rhodesia was not going well. The terrorists (in this case the ZANLA and ZIRPA gurrialls headed by Mugabe and Nkomo) were striking the Rhodesians and fading into the bush. The Terrorists (like many terrorists) struck military and civilian people, killing men, women, children, and in some cases even targeting missionaries and needed to be stopped. Small groups of soldiers and policemen were pioneering this task by tracking the terrorists back to there bases and then neutralizing them by either capturing or killing them if nessecary.

The Rhodesian Government turned to Captain Ron Reid Daly to form and train this new unit. Daly had served with the British Special Air Service, before returning to Rhodesia to serve in the Rhodesian Light Infantry (RLI). The Selous Scouts was an integrated unit, in fact a majority were black. In an interview with SpecWarNet, Captain David Scott-Donelan told me that:

"Blacks fought for Rhodesia because they saw themselves as Rhodesians and their country was threatened. The black members of the Selous Scouts were all volunteers and came from the army, police, airforce and most were surrendered terrorists. The Selous Scouts racial ratio was 90% black and 10% white. The Rhodesian army was 90% black and the police force 85% black and all served Rhodesia with pride, many of them being 3rd or 4th generation army/police families. We had both black and white officers."

The purpose of the Scouts was to be able to track the terrorists back to a "base" where the Scouts could then surprise them. Sometimes the Scouts led white members of the unit into a camp pretending to be terrorist. When they got in they could then surprise the occupants, catching them off guard easily. The Scouts also found targets for the Fire Forces (the RLI) to assault. The Scouts served with pride, earning more than 80 awards for bravery. The Rhodesian Government stated that 85% of the terrorist casualties were from the Scouts, while the Scouts themselves only suffered some 40% casualties.

Selection for the Selous Scouts was, and still is, considered one of the toughest in the world. The training area was known as Wafa Wafa which, funny enough, translates into If I Die. The area was located near Lake Kariba. The initial training lasted for 18 days. Everybody on the courses were volunteers. The recruits were forced to live off the land colloecting food and water as they went along. Everbody was required to learn at least one African language as well. Just a few of the courses which students had to complete included:

* A 25 Km march with carring 25 Kg of weight.
* A rope course
* Survival
* "Mud Baths"

The Selection Course weeded out many recruits. Living off of next to nothing to eat and small amounts of water (gathered usually from Lake Kariba) took an effect on recruits. Very few ever passed, however the recruits were free to try again if they seemed fit by the instructors to do so. "Selection pass rate was less than 10%, probably closer to 6%. On my course 150 started and 12 finished which was a good course." stated Captain Scott-Donelan. Captain David Scott-Donelan would later later went on to be the Training Officer for the Selous Scouts.

After Selection was over the recruits were sent to be parachute trained. Some went on to complete Free Fall training as well. The recruits who had passed were finally allowed to wear the brown beret and green belts, worn by the Selous Scouts. On his beret is the Ospery, a bird of prey.

The Scouts changed the war. It brought the war into the terrorists backyard. No longer did the terrorists own the bush, they made it unsafe for the terrorists to operate freely or move around. However Rhodesia was doomed, the Communists were taking over quickly.

"The driving force for all Rhodesians, black and white, was that we were fighting Communism which threatened our country and ALL races living there."

In 1978, Bishop Abel Muzorewa was elected as Prime Minister. However after only a short pierod of time in office, he was replaced by the communist leader Robert Mugabe. This was to prove to be the down fall of the Selous Scouts. Many Scouts had actually gone on operations targeting Mugabe.

In 1980 the Selous Scouts werwe ordered to disband. There was no race for border, which has often been wrote. The Rhodesian Army units were the backbone for the Zimbabwe Army. The Selous Scouts became the 1st Parachute Battalion. A small number, 50-60, left for South Africa to join the Recce Commandos. The Selous Scouts formed 7 Recce Commando which was later changed to 3 Recce Commando, and then later to 5 Recce Commando. Many did leave the Recce soon after because of the Afrikaner attitude to English speaking people. Only about 5% of 5 Recce Commando was actually Rhodesians, mant were Angolan, Namibian, and in later years, from Mozambique. Another myth that should be cleared up was the fact that black Rhodesian soldiers were treated well and performed with distinction.
__________________
Quote:
Ek staan eder saam met 10 man, wat eerstens met God en die waarheid gewapen is, en dan met die wapen gewapen is.
As wat ek saam met n 1000 man staan, wat net met die wapen alleen gewapen is.
Ek staan erder met n man wat feitlik korek is, as n man wat Geeslik verkeerd is.
SIENER VAN RENSBURG
AAN DIE STERKSE EN MEES OPREGSTE BOER SAL DAAR GELOUTER WORD
Piett is online now   Reply With Quote
Old 05-30-2007   #5
Kubaan
Senior Volks Kryger
 
Join Date: Jan 2007
Location: Port Elizabeth
Posts: 1,898
Kubaan is on a distinguished road
Geskiedenis Van Die Suid-afrikaanse Weermag (1912 - 1994) Deel 1:

GESKIEDENIS VAN DIE SUID-AFRIKAANSE WEERMAG (1912 - 1994)

deur C.J. NŲthling

DEEL 1:



VOORGESKIEDENIS (1652 - 1912)



Oorsprong van die Suid-Afrikaanse Weermag

Hoewel die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW) amptelik op 1 Julie 1912 tot stand gekom het, kan sy historiese oorsprong en herkoms veel verder teruggevoer word. Die SAW se voorgeskiedenis en veral die gebeure in die eerste 12 jaar van die 20ste eeu, was 'n belangrike historiese aanloop tot die stigting van 'n sentrale verdedigingsmag vir die Unie van Suid-Afrika in 1912. Gebeure soos bv die Tweede Anglo-Boereoorlog (1899 - 1902) en die invloed van die Britse militÍre stelsel was deurslaggewende faktore in die konsipiŽring van die Unieverdedigingsmag (UVM). Daarteenoor het elemente van die voormalige Boererepublieke se militÍre stelsels tog ook hul beslag in die UVM gekry. Om hierdie rede word die tydperk voor die stigting van die UVM by hierdie oorsig ingesluit.



MilitÍre Stelsels aan die Kaap

Ontdekkingsreisigers en handelsvaarders het reeds in die laat 15de eeu om die Kaap die Goeie Hoop gevaar, maar aanvanklik het geen moondheid dit belangrik genoeg geag om 'n permanente teenwoordigheid aldaar te vestig nie. Die eerste blywende nedersetting is in 1652 aan die suidpunt van Afrika gestig nadat toenemende handelsverkeer om die Kaap die Vereenigde Oost-Indische Compagnie (VOIC) daartoe beweeg het om 'n verversingspos hier tot stand te bring.

Die VOIC se opdrag aan Jan van Riebeeck om 'n verversingpos aan die Kaap te stig, het ook die bou van 'n fort ingesluit. Gevolglik het 'n aantal kanonne en boumateriaal vir die bou van 'n fort deel uitgemaak van die skeepsvrag van die skepe wat op 24 Desember 1651 uit Texel na die Kaap vertrek het. Terselfdertyd het die geselskap 'n garnisoenmag van sowat 70 man ingesluit. Op 9 April 1652 het Van Riebeeck aan boord van die Drommedaris gelyktydig met die uitreiking van instruksies aangaande die bou van die fort, 'n reglement vir offisiere, soldate en matrose uitgevaardig.

Die verdediging van die klein nedersetting was aanvanklik die taak van 'n garnisoenmag wat van 1652 tot 1662 tussen 70 en 170 man gewissel het. Hierdie mag was nie sterk genoeg nie en is in 1658 deur 'n Burgerwag aangevul wat bestaan het uit 'n skutterskompanie van weerbare vryburgers.

Hierdie Burgerwag het algaande tot 'n prototipe kommandostelsel ontwikkel wat bestaan het uit sowel burgers as beroepsoldate wat teen 1670 vir die verdediging aan die Kaapse nedersetting verantwoordelik was.

Die ontwikkeling van die kommandostelsel in die 18de eeu was hoofsaaklik te danke aan botsings tussen blanke trekboere en die Khoisan aan die noordgrens. Die Khoisan se felle verset teen die blanke nedersetters se uitbreiding na die binneland het in die jare 1715 - 1716 'n hoogtepunt bereik toe talle berigte van veediefstal langs die Bergrivier en in die Land van Waveren ontvang is. Die Kompanjie se onvermoŽ om voldoende beskerming aan die grensboere te verleen, het gelei tot die stigting van kommando's wat algeheel uit vrywilligers bestaan het. Die eerste burgerkommando is op 3 Augustus 1715 deur die toedoen van 'n Hugenotevrou gestig. Nadat 'n veewagter op die plaas 'L 'Arc d' Orlťans van Pierre Rousseau vermoor en 'n aantal skape gesteel is, het Rousseau se vrou die goewerneur se toestemming verkry om met die hulp van die bure die booswigte op te spoor en die skape terug te vind.

Die Kaapse owerheid het nie alleen die vorming van kommando's goedgekeur nie, maar trouens ook ammunisie en gewere aan kommando's verskaf. Hierdie burgerkommando's het onder die aanvoering van veldkorporaals ekspedisies teen Khoisanbendes onderneem. In die sewentigerjare van die 18de eeu het dit duidelik begin word dat hierdie kommando's hopeloos te klein was. Boonop was hulle te veel op 'n losse voet georganiseer om effektief teen vyandiggesinde Khoisan-rowerbendes in veral die uitgestrekte gebied tussen die Nuweveldberge en die Kamdeboo op te tree. Gevolglik het die owerheid in 1774 'n versoek van grensboere van Stellenbosch toegestaan om een van die veldkorporaals as veldkommandant aan te stel wat die aktiwiteite van die kommando's sou koŲrdineer. Hoewel die kommandostelsel hierna beter gefunksioneer het, was dit minder effektief in latere ekspedisies teen Xhosastamme in die Oos-Kaap.

Ten einde sy garnisoenmag aan die Kaap te versterk, het die VOIC in die tagtigerjare van die 18de eeu daartoe oorgegaan om vrygestelde slawe, Hottentotte en Swartes te gebruik. Hulle het aanvanklik wagdienste verrig, maar later is hulle in 'n voltydse korps genaamd die Pandoere opgeneem. In 1781 en 1795 is groot regimente van anderskleuriges onder die wapen gebring. In 1787 het 'n gemengde korps waarvan die lede as buite-egtelike kinders in slawerny gebore was, tot stand gekom, nl die Korps der Vrijen.

Op die vooraand van die eerste Britse besetting van die Kaap (1795), het die plaaslike militÍre magte 'n heterogene samestelling gehad. Die Nasional Bataljon, wat uit 500 infanteriste en 300 artilleriste bestaan het, was die enigste staandemageenheid. Die Burgermag het sowat 1 000 berede lede van die omliggende distrikte, 400 infanteriesoldate en 25 artilleriste van Kaapstad ingesluit. Dan was daar ook sowat 200 Pandoere, die Korps de Vrijen, 400 slawe, 'n aantal dienaars van die Kompanjie en ander elemente.

Brittanje het die Kaap in 1795 die eerste keer beset ten einde 'n soortgelyke stap deur Frankryk te verhoed. Die Britse owerheid, wat teen 'n Franse inval moes waak, het dit gerade geag om 'n berede mag te ontplooi wat sy koloniale onderdane in toom moes hou. In 1796 is hierdie mag verder versterk deur 'n korps van Hottentotte wat die primÍre taak gehad het om die inwoners te laat afsien van enige voorneme om in opstand te kom. Hierdie korps wat in weerwil van hewige teenkanting van die Kaapse koloniste op die been gebring is, het in Oktober 1797 op bykans 300 man te staan gekom. Die korpslede het vinnig by die militÍre lewe aangepas en bo verwagting goed gevaar in drilwerk en wapenhantering terwyl min gevalle van drostery voorgekom het. In 1801 is die korpsnaam na die Kaapse Regiment verander.

NŠ die Britse onttrekking aan die Kaap in 1803, is 3 150 Nederlandse troepe van die Bataafse Republiek na die Kaap gestuur om die verdediging van die gebied oor te neem. Omdat die owerheid nie meer huursoldate kon bekostig nie, is die kommandostelsel ook weer in ere herstel. Toe Brittanje die Kaap vir die tweede keer in 1806 beset het, is die kommandostelsel voorlopig behou. Elke distrik is onder die beheer van 'n landdros of magistraat geplaas en in wyke onderverdeel wat onder die militÍre bevel van 'n veldkornet gestaan het. In tye van oorlog het die veldkornet die burgers in sy wyk tot diens opgeroep. Hierdie stelsel het die administratiewe raamwerk geskep vir die ontwikkeling van die latere Republikeinse militÍre stelsel.

Die uitputtende grensoorloŽ en patrolliewerk het weldra hul tol begin eis. Sommige burgers het twee uit elke ses maande aktief gedien en moes hul eie perde en voorrade vir agt dae verskaf. Dit het die ekonomie geknou en in 1812 het goewerneur Cradock voltydse regimente van Hottentotsoldate opgerig om die druk op die burgers te verlig.

Die burgerkommando's is in 1834 ontbind wat die verdediging van die Kaap grootliks aan Britse huurtroepe oorgelaat het. Hulle is versterk deur plaaslike vrywilligers en die Cape Mounted Riflemen, 'n kavallerieregiment van Kleurlinge en Blankes wat in 1827 tot stand gekom het. Hierdie eenheid is gedurende die Agtste Grensoorlog (1850 - 1853) aangevul deur 'n para-militÍre mag, die Armed Mounted Police met afdelings by dorpe soos Uitenhage en Somerset.

Die Armed Mounted Police het in 1855 'n staande mag te wete die Frontier Armed and Mounted Police geword. Dit is in 1878 in 'n nuwe korps saamgevoeg en vernoem na die Cape Mounted Riflemen wat in 1870 ontbind het. Die totstandkoming van hierdie eenheid was deel van die algehele reorganisasie van die Kaapse verdedigingstelsel deur wetgewing in 1878. In die betrokke wetgewing is ook voorsiening gemaak vir die daarstelling van drie regimente van die Cape Mounted Yeomanry.

Die Cape Mounted Yeomanry het nie aan sy doel beantwoord nie en is in 1881 ontbind. Dit is vervang deur die Cape Infantry, 'n regiment wat veral met wag- en eskortdienste (konvooibeskerming) belas is. Die eenheid is in 1886 by die Cape Mounted Riflemen ingelyf. Op die vooraand van die Tweede Anglo-Boereoorlog het die Cape Mounted Riflemen die hoofkomponent van die koloniale verdedigingstelsel uitgemaak. Dit is aangevul deur imperiale eenhede en 'n aantal vrywilligereenhede soos onder andere die Cape Town Volunteer Artillery wat nŠ 1860 gestig is.



Verdedigingstelsels in Natal

Die totstandkoming van georganiseerde verdedigingstelsels in Natal het saamgeval met die stigting en kortstondige bestaan van die Voortrekkerrepubliek Natalia gedurende die jare 1840 - 1843. Vanuit 'n krygshistoriese oogpunt was die aanleidende gebeure daartoe egter ook van belang.

Met die aanvang van die Groot Trek, het Voortrekkerleiers soos Piet Retief en Gert Maritz die Natalse kusvlakte as hul eindbestemming gekies. Piet Retief se onderhandelinge met die Zoeloekoning Dingane oor die verkryging van grondgebied vir die beoogde Voortrekkerstaat het oŽnskynlik vlot verloop, maar in Februarie 1838 word hy en 'n aantal volgelinge by die Zoeloekoning se kraal Mgungundlovu om die lewe gebring. Hierna het groot Zoeloe-impi's die Voortrekkerlaers langs die Bloukrans- en Boesmansrivier aangeval en sowat 500 mense het omgekom. Teenaanvalle deur die Voortrekkers by Italeni en die Britse setlaars by Port Natal het misluk, maar Dingane se mag van 10 000 krygers is op 16 Desember 1838 tydens die Slag van Bloedrivier 'n verpletterende nederlaag toegedien. Tydens hierdie slag het die Voortrekkers die laertegniek as statiese verdediging effektief in kombinasie met 'n berede kommando gebruik wat teenaanvalle geloods het. Hierdie oorwinning het die weg gebaan vir die stigting van die Republiek Natalia.

Die Voortrekkers se verdedigingstelsel was op die beproefde kommandostelsel gebaseer - wyke het elk onder 'n veldkornet gestaan en is as 'n distrik onder die bevel van 'n kommandant saamgevoeg terwyl die opperbevel by 'n kommandant-generaal berus het. Laasgenoemde het geen voltydse pos beklee nie en sou slegs in geval van oorlog optree.

Die Republiek Natalia se besluit in 1841 om duisende Swartes na die Natalse suidgrens te verskuif, het die Britse regering genoop om in te gryp. Nadat die Britse vlag in Mei 1842 deur 'n Britse mag by Port Natal gehys is, het die Voortrekkers tot militÍre verset oorgegaan. Die Voortrekkers was egter nie teen die militÍre mag van Brittanje opgewasse nie en op 15 Junie 1842 het die Volksraad by Pietermaritzburg besluit om die voorwaardes van oorgawe te onderteken. In September 1845 is Natal as 'n distrik van die Kaapkolonie geproklameer.

NŠ die anneksasie van Natal is die verdediging van die gebied aan Britse militÍre eenhede opgedra. Reeds in Augustus 1843 is twee kompanies van die 45th Regiment se 1st Battalion (Sherwood Foresters) na Pietermaritzburg gestuur om aldaar Fort Napier op te rig. Die twee bataljons van 45th Regiment sou tot in 1859 die garnisoenmag by Pietermaritzburg uitmaak. Tussen 1843 en 1914 was daar altyd 'n Britse garnisoen by Fort Napier ingekwartier wat 'n groot invloed op die sosiale en politieke lewe van die plaaslike gemeenskap gehad het.

Feitlik gelyktydig met die opkoms van vrywilligereenhede in die Kaapkolonie, het soortgelyke organisasies nŠ 1850 in Natal tot stand gekom, oa die Durban Volunteer Guard (1855) en die Royal Natal Carbineers (1855). In 1874 is die Natal Mounted Police as 'n voltydse koloniale mag op die been gebring. Hierdie berede polisiemag se bevelvoerder het tot 1895 ook beheer oor vrywilligereenhede uitgeoefen waarna die Natalse owerheid stelselmatig verantwoordelikheid vir die verdediging van sy grondgebied oorgeneem het. In laasgenoemde jaar is wetgewing rakende die vrywilligerorganisasies deurgevoer wat onder andere gelei het tot die aanstelling van kol J. Dartnell as kommandant van die vrywilligereenhede.

Net soos in die geval van die Voortrekkers, het die Britse militÍre stelsel in Natal ook in botsing gekom met diť van die Zoeloeryk. Die Zoeloevors Cetshwayo se weiering om sy krygsorganisasie af te takel, het die Britse owerheid in Januarie 1879 genoop om 'n ekspedisiemag onder lord Chelmsford na Zoeloeland te stuur. 'n Britse kolonne is tydens die slag van Isandhlwana op 22 Januarie 1879 feitlik uitgewis, maar Chelmsford se ekspedisiemag het hierdie nederlaag gewreek deur die Zoeloes in Mei daardie jaar 'n verpletterende nederlaag by Ulundi toe te dien.

Met die uitbreek van die Tweede Anglo-Boereoorlog in 1899, was daar verskeie imperiale regimente sowel as ongeveer 3 000 troepe en polisiemanne vir die verdediging van Natal beskikbaar. Die vrywilligereenhede se sterkte was sowat 1 900 man.



Die Zuid-Afrikaansche Republiek

"Die Voortrekkers was rebelle wat hul politieke ideale in 'n selfstandige republiek sonder Britse inmenging wou verwesenlik", aldus die historikus J.T. du Bruyn. Rebelsheid en politieke ideale was egter nie al wat die Voortrekkers met hul saamgeneem het nie - die beproefde kommandostelsel was steeds die aangewese vorm van verdediging.

Reeds met die goedkeuring van die 33 grondwetartikels van Potchefstroom op 23 Mei 1849 te Derdepoort, is die grondslag vir die toekomstige Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) se verdedigingstelsel uitgespel. Dit het onder meer bepaal dat elke kommandant, onder-kommandant, veldkornet of assistent-veldkornet "van de gewapende magt dezer maatschappij" wat sou weier om ooreenkomstig die opdrag van die owerheid die militÍre mag onder sy bevel "in het werk te stellen", 'n boete of tronkstraf opgelÍ kon word.

In teenstelling met die kortstondige Republiek Natalia, was die Voortrekkers se kanse op welslae met die stigting van die twee Boererepublieke in die binneland oŽnskynlik beter. Onderlinge geskille sou staatkundige eenheid egter belemmer en selfs tot gewapende konflik lei. Die ZAR se grondwet, wat eers 1858 aanvaar is, het bepaal dat die krygsmag sou bestaan uit alle weerbare mans tussen 16 en 60 jaar. Luidens die grondwet sou die ZAR se grondgebied in veldkornetskappe en distrikte onderverdeel word terwyl die offisierskorps sou bestaan uit 'n kommandant-generaal bygestaan deur kommandante, veldkornette en assistent-veldkornette. Offisiere is deur 'n meerderheid van stemme verkies, maar die kommandant-generaal is vir 'n onbepaalde termyn aangestel. In die hersiende konstitusie (1889) is die dienstermyne van die kommandant-generaal, kommandante en veldkornette/assistent-veldkornette op onderskeidelik 10, 5 en 3 jaar vasgestel.

Benewens die kommandostelsel, het die ZAR in latere jare ook oor 'n artilleriekorps beskik. Die eerste sogenaamde Batterij Dingaan het in 1974 tot stand gekom, maar het nŠ die anneksasie van die ZAR in 1877 ten gronde gegaan. In 1881 is die Artillerie-corps van de Zuid-Afrikaansche Republiek sowel as die Transvaalsche Rijdende Politie gestig ten einde die verdedigingsorganisasie te versterk.

Hierdie twee organisasies het in 1882 saamgesmelt om die Transvaalsche Artillerie Corps te vorm. Met sy reorganisasie in 1896 - toe dit werklik 'n suiwer militÍre karakter gekry het - is die eenheid se naam na die Staatsartillerie van de Zuid-Afrikaansche Republiek verander.

Die ZAR se geskiedenis is ook gekenmerk deur gewapende konflik - nie alleen tussen die blanke nedersetters en inheemse swart stamme nie, maar ook tussen strydende blanke faksies. Reeds een maand nŠ die ondertekening van die Sandrivier-konvensie (1852), het die eerste botsing tussen Blank en Swart voorgekom toe 'n kommando onder kmdt P.E. Scholtz 'n aantal nedersettings van die Kwena-stam aangeval en vernietig het.

Onduidelikheid oor die ZAR se westelike grens het ook gelei tot 'n konfrontasie met die Thlaping-stam (1858) nadat 'n aantal Blankes deur die volgelinge van opperhoof Gasibone vermoor is. In die Waterberge is 'n blanke jagekspedisie deur Makapane en sy volgelinge vermoor waarop 'n kommando teen die stamhoof uitgestuur is. 'n Groot aantal van Makapan se mense is in 'n grot vasgekeer waar talle omgekom het. In die noorde van die nuwe staat het blanke nedersetters in die Zoutpansberg met die Venda gebots en aan die oosgrens is in 1876 oorlog teen die Pedi-opperhoof Sekhukhune verklaar.

Die ZAR het egter met die uitbreek van die Eerste Vryheidsoorlog (1880 - 1881) voor sy grootste militÍre vuurproef te staan gekom. Tydens die verloop van hierdie oorlog het die slaankrag van die beweeglike berede kommando's teen konvensionele voetsoldate duidelik na vore gekom. Die Boerekommando's het die Britse garnisoene in sewe dorpe effektief beleŽr en oplaas 'n skitterende oorwinning by die slag van Majuba behaal wat tot die sluiting van vrede gelei het.

In die jare nŠ die Eerste Vryheidsoorlog het die ZAR regering verskeie militÍre ekspedisies onderneem om vyandiggesinde stamme te onderdruk. Hierdie ekspedisies was nie altyd geslaagd nie en het sekere leemtes in die ZAR se militÍre stelsel uitgewys, soos bv die onbetroubaarheid van die burger tydens lang veldtogte.



Die Vrystaatse Republiek

In die dertigerjare van die 19de eeu het trekkergeselskappe hul in die binneland tussen die Oranje- en Vaalrivier gaan vestig. Met die totstandkoming van die Vrystaatse Republiek in 1854, het die beproefde kommandostelsel ook in hierdie gebied die kern van die staat se verdedigingsorganisasie geword. Die militÍre stelsel het voorsiening gemaak vir die onderverdeling van die staat in wyke wat elk onder die bevel van 'n veldkornet gestaan het. In die geval van oorlog het die veldkornette 'n kommandant-generaal uit hul geledere aangewys wat sy opdragte van die staatspresident ontvang en sy amp weer neergelÍ het wanneer die oorlog verby was. Diens in die kommando's was verpligtend vir alle manlike burgers tussen die ouderdom van 16 en 60 jaar.

Die eerste sogenaamde "kommandowet" is reeds in 1854 uitgevaardig. President J.P. Hoffman het gedurende sy kort ampstermyn (1854 - 1855) pogings aangewend om kanonne vanaf Nederland te bekom. 'n Sekere Dawson is op 1 Maart 1854 as fortkommmandant tesame met tien man aangestel om die fort te beskerm en die administrasie van die ammunisie te behartig. Die fort was egter uiters ondoeltreffend en nie groot genoeg om die kanonne te huisves nie. President J.N. Boshof het soos sy voorganger ook die belangrikheid van artillerie vir die verdediging van die Oranje-Vrystaat ingesien en dan ook daarin geslaag om kanonne in te voer.

Onenigheid oor die kwessie van die Oranje-Vrystaat se moontlike samesmelting met die ZAR, het in 1857 byna tot 'n bloedige botsing tussen diť twee Republieke se gewapende magte gelei. In Mei daardie jaar het president M.W. Pretorius met 'n kommando by die Vaalrivier opgedaag in 'n poging om die Oranje-Vrystaat in te lyf. President Boshof het self 'n sterk kommando op die been gebring en die Transvaalse mag by die Vaalriver gekonfronteer. 'n Botsing is egter op die laaste oomblik afgeweer.

Die Vrystaatse Republiek se volgende groot militÍre bedreiging was die Basotho onder opperhoof Moshweshwe. Die voortslepende grensgeskil tussen die Vrystaat en die Basotho het in 1858 daartoe gelei dat president Boshof oorlog teen die Basotho verklaar het. Die Vrystaatse kommando's, wat hul skuldig gemaak het aan swak dissipline, was nouliks opgewasse teen Moshweshwe se sowat 6 000 berede krygers wat met gewere bewapen was.

Hoewel vrede in dieselfde jaar gesluit is, het die twis met die Basotho voortgeduur en in 1865 het president J.H. Brand weer eens die Vrystaatse burgers tot die stryd opgeroep. Die Vrystaatse kommando's kon nie daarin slaag om Moshweshwe se bergvesting by Thaba Bosieu in te neem nie en het vervolgens daartoe oorgegaan om die Basotho se vee te buit en oeste te vernietig. Moshweshwe was verplig om vrede te sluit en grondgebied af te staan, dog in 1867 het oorlog opnuut opgevlam. Hierdie keer was die Vrystaatse magte aan die wenkant sodat Moshweshe hom tot Brittanje gewend het om in te gryp. Brittanje se anneksasie van Basoetoland in 1868 het 'n einde aan die Basotho-oorloŽ gemaak.

Die kommando's was egter nie die enigste komponent van die Vrystaat se verdedigingstelsel nie. In 1864 het die Vrystaatse regering besluit om 10 000 pond op die begroting te plaas vir 'n "rijdende artillerie van 20 manschappen" wat deur die president vir die beskerming van die staat aangewend kon word. Korpsregulasies is in 1876 uitgevaardig en in 1880 het die korps bestaan uit 'n adjudant, 'n luitenant, 'n sersant, 'n onderwyser, 'n kapelmeester en sowat twaalf artilleriste. Met die aanstelling van kapt R.F.W. Albrecht as bevelvoerder van die korps in 1880, het die Vrystaatse verdedigingsorganisasie 'n bloeitydperk betree.

In die vroeŽ sestigerjare het daar ook 'n Rijdende Diensmacht in die Vrystaatse Republiek tot stand gekom. In 1896 het die mag onder die Vrystaatse Kommissaris van Polisie geressorteer en dit was hoofsaaklik met patrolliewerksaamhede belas.



Die Tweede Anglo-Boereoorlog (1899 - 1902)

Met die uitbreek van die Tweede Anglo-Boereoorlog op 11 Oktober 1899, het die uiteenlopende militÍre organisasies van Boer en Brit teenoor mekaar te staan gekom. Die Boererepublieke het hoofsaaklik staat gemaak op die beproefde kommandostelsel wat aangevul is deur staatsartillerie-eenhede, die polisiemag en buitelandse vrywilligerkorpse. Daarteenoor het Brittanje gebruik gemaak van imperiale infanteriedivisies, ondersteunende artilleriebatterye en kavallerieregimente wat op die Pruissiese model geskoei was. Naas ondersteunende elemente soos die genie- en dienskorpstroepe, is die imperiale magte verder bygestaan deur die vrywilligereenhede van die twee kolonies.

Kort voor en nŠ die uitbreek van die oorlog het die goewerneurs van die Kaapkolonie en Natal 'n groot aantal vrywilligereenhede vir aktiewe diens opgeroep. Gedurende Oktober en November 1899 het die Kaapse goewerneur altesame nege vrywilligereenhede opgekommandeer, onder andere die Cape Garrison Artillery en die Kaffrarian Mounted Rifles. Benewens hierdie eenhede, kon die Kaapkolonie ook sy staande mag, die Cape Mounted Riflemen, in die veld stoot. In Natal is tien vrywilligereenhede soos onder andere die Natal Carbineers en Natal Mounted Rifles op die vooraand van die oorlog opgeroep om die imperiale magte by te staan.

Met die uitbreek van die oorlog het die Vrystaatse Republiek oor ongeveer 23 000 weerbare krygers beskik terwyl die ZAR sowat 32 000 man op sy lyste gehad het. Van die sowat 55 000 man wat opgekommandeer kon word, is egter slegs 32 500 met die aanvang van die oorlog gemobiliseer. Die Boeremagte het op geen tydstip meer as 40 000 vegtende burgers te velde gehad nie. Hierteenoor het Brittanje reeds in 'n vroeŽ stadium van die oorlog oor 'n mag van 250 000 man beskik wat later tot 448 000 sou aangroei.

Die verloop van die oorlog kan gerieflikheidshalwe in vier fases verdeel word. In die eerste fase het die Boeremagte tot die offensief oorgegaan in 'n poging om die Britse magte in Natal en die Kaapkolonie te neutraliseer voordat Britse versterkings uit die buiteland die oorlogsfront kon bereik. Ofskoon die Republikeinse magte beperkte welslae behaal het, het hul nie diep genoeg in die kolonies ingedring om die Britse magte effektief te neutraliseer nie. Die Britse teenoffensief (tweede fase ) wat hoofsaaklik daarop gemik was om die beleŽrde Britse magte in Ladysmith, Kimberley en elders te ontset, het algeheel misluk - in een "swart week" is die Britse magte verpletterende nederlae by Stormberg, Magersfontein en Colenso toegedien.

Die Britse regering het nou tot die besef gekom dat 'n veel groter ekspedisiemag nodig sou wees om die Boererepublieke tot oorgawe te dwing. Versterkings is inderhaas na die oorlogsfront gestuur terwyl veldmaarskalk Lord Roberts en genl Lord Kitchener as sy Hoof van Staf die opperbevel van die Britse magte oorgeneem het. Inmiddels het die Republikeinse magte die geleentheid nie aangegryp om munt te slaan uit die voordele wat aan die Natalse en westelike front behaal is nie. In stede daarvan om tot die offensief oor te gaan, is verkies om die status quo aan die front te handhaaf en 'n strategie van statiese beleŽring te volg.

Die tweede Britse offensief (derde fase) was oorwegend op die westelike front toegespits en nŠ die ontsetting van Kimberley en genl Cronjť se oorgawe by Paardeberg, was die pad na Bloemfontein en Transvaal oop. Die Britse magte se snelle opmars was haas onstuitbaar en Bloemfontein, Johannesburg en Pretoria is met min weerstand ingeneem. NŠ die val van Pretoria in Junie 1900 was Roberts dermate optimisties dat die oorlog spoedig iets van die verlede sou wees dat hy die bevel aan Kitchener oorgedra en na Brittanje teruggekeer het. Maar die vierde fase - die guerrilla-fase - sou nog vir bykans twee jaar voortduur.

Die Boeremagte was gedwing om hul strategie te verander. Die kommando's is reeds nŠ die val van Bloemfontein in kleiner en dus beweegliker gevegselemente onderverdeel terwyl daar grotendeels met die waens weggedoen is. Saam met die beginsel van mobiliteit, het die Boere ook twee ander beginsels met welslae toegepas, nl die konsentrasie van vuurkrag en verrassing.

Die welslae van die kommando's het Kitchener oplaas op 'n strategie van "verskroeide aarde" laat besluit. Plaaswonings is afgebrand, vee is doodgemaak of verwyder terwyl vroue en kinders in konsentrasiekampe versamel is. Verder is 'n uitgestrekte netwerk van blokhuise en doringdraadversperrings opgerig en Britse kolonne het groot dryfjagte geloods om die kommando's vas te keer. In 'n meedoŽnlose agtervolgings- en uitputtingsoorlog is die guerrillavegters algaande weg van die blokhuislinies en die hartland van hul republieke weggedryf.

Vir die Boerekrygers het dit al moeiliker gegaan om voedsel, klere en ammunisie in die hande te kry. Desondanks het hulle in die laaste jaar van die oorlog verrassende oorwinnings oor die vyand behaal waartydens die buit van vyandelike konvooie hul logistieke probleme verlig het. By geleenthede het kommando's soos diť van genl J.C. Smuts selfs tot diep in die Kaapkolonie ingedring. Die verwoesting van die republieke, die hoŽ sterftesyfer in die konsentrasiekampe, logistieke probleme en die vyandelike oormag het die Boeremagte egter sielkundig gedemoraliseer. Hulle is oplaas gedwing om vredesonderhandelinge aan te knoop. Met die ondertekening van die Vrede van Vereeniging op 31 Mei 1902, het die Boererepublieke hul onafhanklikheid prysgegee en Britse kolonies geword. Daarmee saam het hul militÍre stelsels en veral die kommando's ook verdwyn.

In terme van menslike lewens en finansies was dit 'n uiters duur oorlog: Sowat 22 000 Britse soldate, 7 000 Boerekrygers en buitelandse vrywilligers en 40 000 burgerlikes in konsentrasiekampe, insluitende 14 000 Swartes, het omgekom. In finansiŽle terme het die oorlog Brittanje £200 miljoen gekos.

Hoewel die Tweede Vryheidsoorlog wesentlik 'n "witmanstryd" was, het Swartes tog 'n betekenisvolle rol gespeel. Beide strydmagte was op anderskleuriges aangewese vir hulpdienste en tot soveel as 100 000 Swartes is deur die Britse magte in diens geneem. Swartes is vir verskeie take gebruik, bv as transportryers, grofsmede, knegte en verkenners. Die Republikeinse magte het Swartes eweneens gebruik om waens te dryf, loopgrawe te grawe, inligting te versamel en perde te versorg.

Swartes is egter nie net in 'n nie-vegtende rol aangewend nie - reeds in 'n vroeŽ stadium is Swartes in die Kaapkolonie bewapen om nedersettings te verdedig en tydens die beleg van Mafeking was daar aan beide kante gewapende swart soldate in die loopgrawe. Die Britse magte het ruimskoots van gewapende swart verkenners gebruik gemaak terwyl 'n groot aantal ook van die Britse blokhuise beman het.

Dit het ook gebeur dat talle voormalige swart pagters die plase van Boerekrygers in Transvaal oorgeneem het wat hul in botsing met die kommando's gebring het. In Mei 1902 het 'n Qulusi-impi selfs sover gegaan as om die Vryheid-kommando By Holkrans aan te val en 56 burgers te dood. Volgens die verteenwoordigers van die Republieke, was hul aanvaarding van die vredesvoorwaardes deels te wyt aan die baie gewapende Swartes wat aan Britse kant geveg en 'n onuitstaanbare situasie in die Republieke veroorsaak het.



Die Koloniale Tussentydperk (1902 - 1910)

Met die ondertekening van die Vrede van Vereeniging op 31 Mei 1902 in Pretoria, is nie alleen 'n oorlog afgesluit nie, maar ook 'n epiese hoofstuk in die Suid-Afrikaanse krygsgeskiedenis. Die tradisionele verdedigingsorganisasies van die Boererepublieke, waarvan die kommandostelsel die grondslag gevorm het, het grotendeels verdwyn; die imperiale garnisoene van die veroweraar was oor die lengte en breedte van die vier kolonies versprei. Hulle is aangevul deur die South African Constabulary wat reeds gedurende die Tweede Anglo-Boereoorlog 'n netwerk van polisieposte en beheerpunte opgebou het.

Hierdie garnisoene, wat in Maart 1903 op sowat 30 000 man te staan gekom het, was wesentlik 'n besettingsmag wat op aandrang van die Britse HoŽ Kommissaris, lord Milner, en ook lord Kitchener nŠ die oorlog in Suid-Afrika aangebly het. Uit 'n skrywe van Milner in 1902 aan genl N.G. Lyttleton, blyk dit duidelik dat die teenwoordigheid van hierdie besettingsmag daarop gemik was om enige opstande in die toekoms te voorkom.

Benewens die instandhouding van 'n aantal garnisoene in die vier kolonies, was die Britse owerheid ook verantwoordelik vir die kusverdediging van die Kaapse Skiereiland en Durban. Vanaf 1902 tot 1909 is die Britse garnisoene algaande verminder tot ongeveer 10 500 man, wat gedeeltelik toe te skryf is aan die stigting van vrywilliger-organisasies.

In Transvaal het die Transvaal Volunteers reeds in Julie 1902 tot stand gekom. Dit het bestaan uit 'n aantal berede regimente soos die Imperial Light Horse (twee vleuels), infanterieregimente soos die Transvaal Light Infantry, 'n genie-element en 'n mediese stafkorps. Die kadetafdelings in Transvaal het ook onder die Transvaal Volunteers se hoofkwartier in Johannesburg geval. Hoewel die Transvaal Volunteers se bedrywighede aanvanklik tot Johannesburg en omgewing beperk was, is die organisasie ook elders ondersteun.

Ofskoon die instelling van 'n soortgelyke vrywilliger-organisasie in die Vrystaat in 1905 gewettig is, het geen sodanige organisasie of kadetafdeling in diť gebied tot stand gekom nie. Weliswaar is 'n klein berede polisiemag op die been gebring terwyl die kolonie verder oor 'n sewentigtal skietverenigings sonder enige verpligting in verband met aktiewe diens beskik het.

Met die beŽindiging van die Tweede Anglo-Boereoorlog het die Kaapkolonie beskik oor etlike vrywilligereenhede wat reeds in die vorige eeu gestig is. Die vernaamste hiervan was die Cape Mounted Riflemen wat gedurende die oorlog as deel van 'n koloniale divisie onder brig genl E.Y. Brabant geveg het. Op die vooraand van Uniewording het die Cape Mounted Riflemen, met sy hoofkwartier in Grahamstad, beskik oor 50 offisiere en 617 ander range. In 1903 het die Kaapse koloniale sekretaris, kol R.G. Southey, voorskrifte vir vrywilligereenhede in diť gebied uitgereik.

Die Kaapkolonie het verder ook beskik oor die Cape Mounted Police, 'n kadetorganisasie en 'n aantal skietverenigings. Soos reeds vermeld, was die verdediging van die Kaapse Skiereiland die verantwoordelikheid van die Britse garnisoen. Die Kaapkolonie het ook jaarliks £50 000 tot die instandhouding van die Britse Vloot in Simonstad bygedra.

'n Algemene reorganisasie van die vrywilligerorganisasie in Natal het in 1904 ingevolge die Militia Act (1903) plaasgevind. Dit het voorsiening gemaak vir die oprigting van 'n staande milisiemag waarvan die lede op 'n vrywillige grondslag gewerf kon word. Voorts het Natal ook oor 'n aantal skietverenigings en 'n kadetorganisasie beskik. Die Natalse skietverenigings, wat klaarblyklik sterk aan die kommando's van weleer herinner het, is met groot welslae tydens die Bambata-rebellie (1906) aangewend.

Wat die verdediging van Durban self betref, was 'n imperiale garnisoen in die hawestad gestasioneer. Verder het Natal jaarliks £35 000 tot die instandhouding van die Britse Vloot bygedra en ook die Natal Naval Volunteers in stand gehou.

Die uitbreiding van Britse koloniale bestuur in 1902, het nie dadelik tot interkoloniale samewerking op militÍre gebied gelei nie. Die voordele van sodanige samewerking het in 1906 tydens die Zoeloe-onluste - die Bambata-rebellie - egter duidelik na vore gekom en op 21 Januarie 1907 het verteenwoordigers van die kolonies in Johannesburg vergader om diť kwessie te bespreek. Dit het gelei tot die neem van 'n aantal besluite, onder meer dat 'n stelsel vir die gesamentlike verdediging van Brits Suid-Afrika onverwyld tot stand moes kom. Voorts is besluit dat in die geval van oorlog of onluste, die betrokke kolonie die ander kolonies om militÍre bystand kon nader. Voltydse milisie- of vrywilligermagte sou in die geval van aktiewe diens oral in Brits Suid-Afrika militÍre diens kon verrig. Die voorgenome stelsel sou aan die vier koloniale parlemente in Brits Suid-Afrika en Suid-RhodesiŽ vir goedkeuring voorgelÍ word.

Die samesprekings in Johannesburg is in 1908 opgevolg deur verdere samesprekings tydens die Durbanse verdedigingskonferensie. Hierdie konferensie is in 'n groot mate beÔnvloed deur die besluite van die Londense Koloniale Konferensie (1907). Tydens die Londense beraad is die noodsaaklikheid van militÍre samewerking tussen Brittanje en die kolonies en die wenslikheid van imperiale militÍre eenvormigheid beklemtoon. Gedurende die Durbanse konferensie is gewys op die groot verskille tussen die koloniale magte ten opsigte van organisasie, opleiding, toerusting, dissipline en diensvoorwaardes. Ten einde groter eenvormigheid te bewerkstellig, is besluit dat militÍre eenhede in die onderskeie kolonies dieselfde benamings en indelings moes kry. Dit sou bewerkstelling word deur die onderverdeling van berede troepe in regimente en eskadrons, die artillerie in batterye en die infanterie in bataljons.

In Durban is ook besluit dat die koloniale regerings moes toesien dat die bestaande sterkteverhouding tussen die infanterie en artillerie ten gunste van die artillerie gewysig word. Voorts moes genie-, telegrafie-, sein-, mediese en veeartsenykundige eenhede tot stand gebring word. Ander belangrike aanbevelings was die daarstelling van 'n militÍre kollege, die eenvormigheid van offisiersrange, verpligte kadetopleiding aan staatsondersteunde skole, die oprigting van koloniale staande magte en die instelling van reserwe-skietverenigings. Die Durbanse konferensie het die oprigting van skietverenigings ondersteun en aanbeveel dat voorsiening gemaak word vir die fisieke en militÍre opleiding van jong mans.

Tydens die Durbanse konferensie het die afgevaardigdes die staatkundige eenwording van die kolonies wat in die vooruitsig gestel is, ook in aanmerking geneem. Daar is van die standpunt uitgegaan dat die voorbereidingswerk gemik moes wees op die assimilasie van die Suid-Afrikaanse magte wat in die geval van groter politieke unifikasie heelwat tyd sou bespaar.

In Augustus 1908 het genl lord Methuen, opperbevelhebber van die imperiale magte in Suid-Afrika, in 'n memorandum verklaar dat omstandighede daartoe sou kon lei dat Brittanje sy troepe aan Suid-Afrika sou moes onttrek. In sodanige geval sou die plaaslike koloniale magte vir die gebied se verdediging verantwoordelik wees. Die plaaslike imperiale garnisoen sou slegs die Kaapse Skiereiland verdedig en hulp verleen met die onderdrukking van opstande.

In Mei 1909 is die koloniale verdedigingsamesprekings in Pretoria voortgesit. Tydens die Pretoriase konferensie is wetgewing bepleit wat die owerhede in staat sou stel om tydens noodtoestande lede van die blanke bevolking tussen die ouderdom van 18 en 48 jaar vir aktiewe diens op te roep. Deur sodanige wetgewing sou verpligte militÍre en kadetopleiding ook ingevoer kon word. Wat die bevelvoering oor 'n alomvattende verdedigingsorganisasie betref, is voorsien dat dit sou berus by 'n verdedigingsraad of kommandant-generaal. Terselfdertyd is die pos van Hoof van die Generale Staf as belangrik beskou.

Die wenslikheid van 'n eenvormige verdedigingsorganisasie in Suid-Afrika het ook tydens die Imperiale Verdedigingskonferensie (1909) in Londen ter sprake gekom. Verdedigingsaangeleenthede is grotendeels teen die agtergrond van Suid-Afrika se komende staatkundige eenwording gesien; die Suid-Afrikaanse afgevaardigdes is derhalwe toegelaat om die Imperiale Verdedigingskonferensie by te woon.



Uniewording en Wetgewing (1910 - 1912)

Met die totstandkoming van die Unie van Suid-Afrika op 31 Mei 1910, is generaal J.C. Smuts as Minister van Binnelandse Sake, Mynwese en Verdediging aangestel. 'n Afsonderlike Departement van Verdediging het egter nog nie bestaan nie en verdedigingsaangeleenthede is behartig deur 'n afdeling van die Departement van Binnelandse Sake. Op 9 Junie 1910 is mnr H.R.M. Bourne as waarnemende ondersekretaris belas met verdedigingsaangeleenthede, aangestel. Laasgenoemde het genl Smuts reeds op 8 September 1910 genader met voorstelle oor die Unie se toekomstige rol in die verdediging van sy grondgebied.

Bourne was ten gunste daarvan dat die Unie 'n groter aandeel in die verdediging van sy eie grondgebied moes verkry. Hoewel hy van mening was dat die Unie nie gou oor sy eie vlootmag sou beskik nie, het hy tog aan die hand gedoen dat die Unie van Brittanje moes verneem wat sy maritieme verpligtinge binne die Imperiale Verdedigingskema sou wees. Smuts het die gedagte van 'n groter plaaslike aandeel in die Unie se verdediging op land terdeŽ ondersteun. Hy was egter van oordeel dat die tyd nie geleŽ was om by Brittanje op 'n beslissing oor die Unie se maritieme verdediging aan te dring nie.

Op 9 Oktober 1910 het die opperbevelhebber van die imperiale magte in Suid-Afrika, lord Methuen, op Grahamstad verklaar dat genls Botha en Smuts die daarstelling van 'n Suid-Afrikaanse LeŽr voorgestaan het. Volgens Methuen het hulle besef dat militÍre konflikte elders die onttrekking van imperiale troepe aan Suid-Afrika sou genoodsaak; dit sou meebring dat die Unie vir sy verdediging op sy eie militÍre vermoŽ aangewese sou wees. Hierna het verskeie leiers soos oa genl C.F. Beyers en oud-president Steyn die totstandkoming van 'n verdedigingsmag vir die Unie bepleit ofskoon meningsverskille bestaan het oor die vraag of Suid-Afrika se belange bo diť van die Britse Ryk gestel moes word.

In 1911 het genl J.C. Smuts en 'n aantal medewerkers begin met aanvoorwerk vir die opstel van 'n Verdedigingswet. Hierdie groep wat Smuts bygestaan het, het onder andere ondersekretaris Bourne, kapt J.J. Collyer, sir William Graham Greene van die Britse Admiraliteit, brig genl George Aston en lord Methuen ingesluit. Kort nŠ die vergadering van die Koloniale Verdedigingskomitee in Junie 1911, het genl Smuts nege beginsels neergelÍ waaraan die toekomstige verdedigingsmag sou moes voldoen. Hierdie beginsels het onder meer die belangrikheid van verskillende aspekte beklemtoon, nl opleiding, bekwame offisierskap, koste-effektwiteit, gedifferensieerde opleiding vir stedelinge en plattelanders en samewerking tussen Afrikaans- en Engelssprekendes.

Kapt Collyer, stafoffisier van die Kaapse Koloniale Mag, het teen die middel van 1911 in opdrag van die Minister van Verdediging ondersoek ingestel na die opname van sekere polisie-eenhede en die Cape Mounted Riflemen in die beoogde Staandemagkomponent van die nuwe verdedigingsmag. In 'n memorandum wat op 20 Julie 1911 vrygestel is, het Collyer uitvoering gegee aan Smuts se opdrag dat die polisie 'n belangrike komponent van die Staande Mag moes vorm. Hiervolgens sou vyf berede regimente saamgestel word uit die bestaande Cape Mounted Riflemen en die Vrystaatse, Transvaalse en Natalse Polisie.

Die daarstelling van 'n Verdedigingswet is in Oktober 1911 'n stap verder gevoer met ondersekretaris Bourne se terugkeer van Brittannje waar hy inligting en advies oor die formulering van 'n wetsontwerp bekom het. Op 30 November daardie jaar verskyn die "Wetsontwerp om Voorziening te maken voor de Verdediging van de Unie en voor zaken daarmede in verband staande" in 'n Buitengewone Staatskoerant. 'n Toeligtende dokument getiteld "Memorandum Explanatory of the South African Defence Bill" is ook in November 1911 as 'n afsonderlike dokument gepubliseer.

In diť wetsontwerp is die beginsel van persoonlike diensplig duidelik uitgespel op grond van die uitgangspunt dat landsverdediging die verantwoordelikheid van elke burger is. Hierdie beginsel is, aldus die meegaande memorandum, aan die Switserse stelsel ontleen, maar by die militÍre tradisies, ervaring en behoeftes van die Unie aangepas.

Die te stigte verdedigingsmag sou bestaan uit 'n klein Staande Mag, 'n Kusgarnisoenmag, 'n Aktiewe Burgermag, 'n Zuidafrikaanse Afdeling van de Koninklike Marine Vrijwilliger Reserwe en Spesiale Reserwes. Die Staande Mag - vyf regimente - is primÍr gesien as 'n berede polisiemag wat in vredestyd in grens- en plattelandse gebiede polisietake sou verrig.

Wat kusverdediging betref, is voorsien dat die Kusgarnisoenmag die Uniehawens sou verdedig. Met die daarstelling van die Koninklike Marine Vrijwilliger Reserwe is geen eie vloot beoog nie, maar bloot 'n steunmag vir die Britse Vloot.

Ten opsigte van diens in tyd van vrede of van oorlog, is die beginsel neergelÍ dat die Aktiewe Burgermag en die Staande Mag te alle tye vir die voorkoming en onderdrukking van binnelandse onluste aangewend kon word. In oorlogstyd moes die Staande Mag in die Unie of oorkant die landsgrense teen die vyand optree terwyl die Aktiewe Burgermag slegs binne die landsgrense sou opereer.

Wat dissipline, oortredings en wetlike prosedures betref, is die Verenigde Koninkryk se Military Code oorgeneem en aangepas.

In November 1911 het generaal J.C. Smuts die wetsontwerp tesame met 'n kort toeligting aan oud-president M.T. Steyn vir kommentaar gestuur. Ofskoon die voormalige Vrystaatse staatshoof in die algemeen vol lof vir die wetsontwerp was, het hy tog krities teenoor enkele aspekte gestaan. Hy was byvoorbeeld nie ten gunste van die Kadette en die lotingstelsel nie. Wat laasgenoemde betref, het hy geskryf: "Ik begrijp dat het ingevoerd is om rede van finantiele konsideraties... Toch heb ik liever de oude Republikeinse plan gezien, nl. dat ieder weerbare man tussen 16 en 23 oefeningen moeten ondergaan en dat hij dan verplicht zal zijn om zelf voor 14 dagen mond provisie te zorgen en ook voor paard zadel en toom als hij in de ruiterij wil gaan. Nieman moet het recht hebben zich los te kopen. Ieder burger moet weten dat breek 'n oorlog uit dat hij zal moet uittrekken. Dit zal alle jingoisme de nek inslaan en de 'fat contract brigade' voorzichtiger maken."

Dat Smuts wel ag op Steyn se siening geslaan het, blyk uit sy skrywe van 26 Desember 1911 aan die oud-president waarin hy sy dank en waardering uitspreek. Smuts het terselfdertyd belowe dat hy sou toesien dat alle afdelings van die verdedigingsmag regstreeks en onbeperk onder die bevel van uniale offisiere sou staan.

Die wetsontwerp is in 'n Buitengewone Staatskoerant van 30 November 1911 gepubliseer en 'n aantal afskrifte is reeds op 2 Desember 1911 vir kommentaar aan die Britse regering gestuur. In 'n begeleidende brief is verklaar: "Minister venture to express the hope that the provisions of the Bill will indicate to His majesty's Government their earnest desire to establish in the Union a defence system suitable to the needs and resources of the Union and one which can play an adequate part in the defence resources of the Empire."

In dieselfde skrywe is met erkentlikheid melding gemaak van die besluit dat die Imperiale regering voorlopig vir die verdediging van die Kaapse Skiereiland verantwoordelik sou bly. Terselfdertyd is die hoop egter uitgespreek dat die Unie mettertyd hierdie taak sou oorneem. Wat die nuwe Verdedigingswet betref, is verklaar dat dit as 'n fundamentele wet vir die Unie sou dien.

Die wetsontwerp is in Februarie 1912 in die Parlement ter tafel gelÍ. NŠ die tweede lesing van die wetsontwerp, het genl Smuts op 23 Februarie die regering se oogmerk met die daarstelling van 'n sentrale weermag as volg toegelig: "Het instelling van een krijgsmacht in Zuid-Afrika is iets nieuws waaraan moelikheden verbonden zijn die niet volkomen bekend zijn...Het doel is niets anders dan de verdediging van Zuidafrika...Er kunnen zich echter omstandigheden voordoen, dat men juist ter wille van zelfverdedigen over de grenzen moet gaan."

Dat die wetsontwerp as van groot belang beskou is, blyk uit die feit dat die Volksraad reeds op 29 Februarie 1912 besluit het om dit ook na 'n gekose komitee te verwys. Diť komitee moes die wetsontwerp indringend ondersoek en daaroor aan die Parlement verslag doen. Op 7 Maart 1912 is nege lede aangestel wat onder andere die Minister van Verdediging (voorsitter), genl C.F. Beyers en sir Bisset Berry ingesluit het. Die gekose komitee het in die volgende maand die vertoŽ en menings van verskeie gesaghebbende militÍre kenners aangehoor, onder meer diť van veldmaarskalk lord Methuen.

Tydens sy verskyning voor die gekose komitee op 21 Maart het veldmaarskalk lord Methuen hom ten gunste van 'n enkele militÍre gesagspersoon - 'n hoofstafoffisier - uitgespreek wat beheer sou uitoefen oor sowel die Staande Mag as die Aktiewe Burgermag. Hy was egter nie ten gunste van die aanstelling van 'n vredestydse kommandant-generaal nie omdat hierdie konsep nie in die "ander kolonies" geslaagd was nie, aldus Methuen.

Die gekose komitee se verslag is op 16 April 1912 ter tafel gelÍ. In hoofsaak het die komitee aanbeveel dat die wetsontwerp met enkele geringe aanpassings aanvaar word. Die feit dat genl C.F. Beyers 'n lid van die gekose komitee was, het hom allermins daarvan weerhou om die wetsontwerp skerp te kritiseer. Volgens hom moes die verdediging van die Unie nie aan Brittanje oorgelaat word nie daar dit 'n demoraliserende uitwerking op die volk sou hÍ. Met verwysing na die uiteenlopende militÍre stelsels van Boer en Brit, het Beyers ook die noodsaak aan wedersydse respek vir mekaar se militÍre tradisies bepleit. In hierdie verband het hy Smuts gekritiseer omdat hy met die opstel van die wetsontwerp hom te veel laat adviseer het deur Britse offisiere. Die wetsontwerp was gevolglik op militÍre stelsels gebaseer wat van ander lande oorgeneem is, aldus Beyers. Beyers en andere was ook gekant teen enige wetlike magtiging van die aanwending van die uniale verdedigingsmag buite die grense van Suid-Afrika.

Ondanks die kritiek wat die wetsontwerp ontlok het, is dit betreklik gou deur die Parlement gevoer. Dit is op 6 Mei 1912 die derde keer gelees en reeds op 13 Junie 1913 het die Goewerneur-generaal die Zuid-Afrika Verdedigingswet (Wet no 13 van 1912) goedgekeur. By geleentheid van die opening van die Suid-Afrikaanse MilitÍre Skool het genl Smuts later by wyse van terugblik half skertsend opgemerk: "The Defence Act...is a very complicated Act, and there are possibly few people who understand it...That is probably one of the reasons why I got it through Parliament so quickly."

Vir die UVM het Smuts 'n duidelike toekomsvisie gehad. In hierdie verband het hy verklaar: "We want a force that will be able to defend South Africa against any one who may come against us...Things may happen that nobody ever foresaw, it behowes us to look foward." Oor die samestelling van die UVM het hy die oorkoepelende nasionale karakter daarvan voorop gestel: "We want an organisation that shall not be Boer or English, but a South African army... Do your duty in a broad national spirit."



II. STIGTING EN EERSTE JARE VAN DIE UVM (1912 - 1918)



Nuwe Organisasie

Die Zuid-Afrika Verdedigingswet (No 13 van 1912) is op 14 Junie 1912 geproklameer. As gevolg van die vereiste oorgangstydperk van 14 dae om die wet ten uitvoer te bring, het die UVM egter eers op 1 Julie 1912 formeel sy beslag as 'n afsonderlike staatsdepartement gekry.

Ingevolge artikel 10 van die Wet, sou die nuwe verdedigingsorganisasie uit vyf vertakkinge bestaan, nl die Staande Mag, die Kusgarnisoenmag, Die Burgermag, die Koninklike Marine Vrijwilliger Reserwe en 'n Spesiale Reserwe. Die Burgermag sou verder onderverdeel word in 'n Aktiewe Burgermag, 'n Burgermagreserwe en 'n Nasionale Reserwe. Die Burgermagreserwe op sy beurt sou uit twee klasse bestaan en het vir die uniale Verdedigingskietverenigings voorsiening gemaak. Laasgenoemde word deur sommige historici soos bv maj G. Tylden as die verdwene Republikeinse kommando's in 'n nuwe gedaante beskou, maar hierdie verenigings was nouliks meer as skietklubs. Dat die verdedigingskietverenigings later as 't ware belangrike boustene sou vorm vir die herlewing van die kommando's, kan nie betwyfel word nie. Dit het dan ook gebeur dat twee of meer verdedigingskietverenigings in 'n groter organisasie - 'n kommando - saamgesnoer is.

Met die totstandkoming van die UVM op 1 Julie 1912, is die poste en hoofkwartierstawwe van die Kommandant-generaal van die Kaapse koloniale magte, Kommandant van Milisie (Natal) en Inspekteur van die Transvaal Volunteers afgeskaf. Hule is deur 'n drieledige stelsel van bevelvoering vervang, nl die Inspekteur-generaal van die Staande Mag, die Kommandant-generaal van die Aktiewe Burgermag (ABM) en die Kommandant van Kadette.

Die eerste Inspekteur-generaal van die Staande Mag was brig genl H.T. Lukin. Hy is belas met die uitvoerende bevelvoering oor die te stigte Zuid-Afrikaansche Bereden Schutters (ZABS) se vyf regimente asook die offisiere en onderoffisiere van die Staande Mag wat aan die ZABS se hoofkwartierstaf toegewys is.

Die Kommandant-generaal van die ABM se bevelvoering is nie net tot die ABM beperk nie, maar het ook die toekomstige Kusgarnisoenmag, die Spesiale Reserwes en Staandemagoffisiere en -onderoffisiere ingesluit wat tydelik tot die ABM en Kusgarnisoenmag toegevoeg is. Die eerste bekleŽr van hierdie pos was brig genl C.F. Beyers.

Die Kommandant van Kadette is belas met die uitvoerende militÍre bevelvoering oor al die kadetkorpse wat ooreenkomstig die Verdedigingswet opgelei sou word. Kol P.S. Beves is op 1 Julie 1912 in diť pos aangestel.

Bykomende aanstellings is met terugwerkende krag op 3 Julie 1912 gedoen. Brig genl G.G. Aston is tot die Hoofkwartierstaf toegevoeg en maj J.J. Collyer as Stafoffisier Algemene Stafwerksaamhede aangestel. Lt kol M.C. Rowland, kapt N.H.M. Burne en kapt E. Christian is onderskeidelik as Stafoffisier Burgermag, Staande Mag en Kadette aangewys.

Terselfdertyd het die ministeriŽle afdeling van die Departement van Verdediging, synde die Verdedigingshoofkwartier, in Pretoria tot stand gekom. Dit het uit die volgende bestaan:



* Die Sekretariaat, 'n siviele seksie onder die Ondersekretaris van Verdediging, mnr H.R.M. Bourne.

* Die Generale Stafafdeling, 'n militÍre seksie onder die stafoffisier belas met algemene stafwerksaamhede soos militÍre organisasie, opleiding, aanstellings en bevorderings in die Staande Mag. Hy was ook verantwoordelik vir die registrasie van burgers vir die Kusgarnisoen en ABM en ander militÍre sake. Tydelike maj J.J. Collyer het aan die hoof van hierdie seksie gestaan.

* Die Administratiewe Afdeling, 'n militÍre seksie belas met bevoorrading, toerusting, vervoer, veeartsenykundige en ander administratiewe dienste. Lt kol M.C. Rowland het aan die hoof van hierdie afdeling gestaan.

* Die Mediese Diens-afdeling, 'n derde militÍre seksie wat alle geneeskundige dienste aan die UVM moes lewer. Hierdie seksie se eerste hoof was maj P.G. Stock.

Die stigting van die UVM het vir die drie bevelvoerings heelwat akkommodasieprobleme geskep. Die Britse magte het sedert 1902 'n groot deel van die Artilleriekaserne in Potgieterstraat beset en slegs die staf van die Inspekteur-generaal kon hier geakkommodeer word. Die Kommandant-generaal van die ABM en sy staf is aanvanklik gehuisves in die N.Z.A.S.M. gebou in Marktstraat (Paul Krugerstaat). Die Kommandant van Kadette het sy hoofkwartier gehad in 'n huis op Pretorius-plein terwyl 'n huis en 'n aantal hutte in Marktstraat aan die Sekretariaat toegeken is. Die Mediese Diens-afdeling is by die Uniegebou gehuisves. Die meeste van hierdie stawwe kon in September 1914 na die Artilleriekaserne verskuif word nadat die Britse militÍre hoofkwartier na Kaapstad verhuis het.

Op die UVM se stigtingsdag is daar ook 'n aanvang gemaak met die opleiding van 51 geselekteerde offisiere. Hierdie groep sou die kern vorm van die ABM se voltydse staf by sy hoofkwartier en die militÍre distrikte. Hulle sou aanvanklik in die voormalige Presidentswoning in Bloemfontein en later by die nabygeleŽ Tempe opgelei word. Op 1 Julie 1912 is daar ook by die Zuid-Afrikaanse Militaire School 'n begin gemaak met die aanbieding van twee deeltydse kursusse vir die distrikstafoffisiere en infanterie-adjudante onderskeidelik sowel as 'n stafadjudantskursus.

By implikasie het die Suid-Afrikaanse LeŽr as die UVM se eerste gevegsdiens op 1 Julie 1912 tot stand gekom ofskoon diť organisasie op daardie tydstip nog nie so bekend was nie.

Met die totstandkoming van die Staande Mag op 1 April 1913, is 'n nuwe mylpaal in die geskiedenis van die UVM bereik. Die Staande Mag se vyf regimente - die ZABS - was op die ou Cape Mounted Riflemen geskoei en het polisie- en militÍre take verrig. Hoewel die ZABS se regimente hoofsaaklik vir polisiediens in grens- en nie-blanke gebiede aangewend is, het elkeen ook oor 'n battery artillerie en bedieningspersoneel beskik. Kleurlinge of Swartes is as wadrywers vir die artillerie in diens geneem.

Die UVM is verder uitgebrei met die stigting van die ABM , die Verdedigingskietverenigings, die Kusgarnisoenmag en die Spesiale Reserwes op 1 Julie 1913. Die Zuidafrikaansche Afdeling van de Koninklike Marine Vrijwilliger Reserwe het op dieselfde datum tot stand gekom, maar as 'n vertakking van die Britse Vloot.

Op dieselfde datum het 'n aantal bestaande eenhede wat deel van die Aktiewe Burgermageenhede geword het, naamsveranderinge ondergaan. So byvoorbeeld het die Cape Garrison Artillery die Z.A. Vestingartillerie geword terwyl die Cape Light Horse voortaan ook as die 5de Bereden Schutters bekend sou staan. Insgelyks is 'n aantal eenhede wat in die koloniale era bestaan het, op 30 Junie ontbind.



Wetlike Bepalings oor Diensplig

Die Zuid-Afrika Verdedigingswet het bepaal dat elke burger tussen 17 en 60 jaar onderworpe was aan persoonlike diensplig ter verdediging van die Unie. Dit was spesifiek van toepassing op die ABM wat op 1 Julie 1913 tot stand gekom het. VanweŽ die gebrek aan staatsfondse, is slegs 'n gedeelte van die ABM aan 'n militÍre opleidingsprogram onderwerp terwyl die res by die Verdedigingskietverenigings (wat op die platteland die kommando's van weleer vervang het) aangesluit het. Op 31 Desember 1913 was die ABM se werklike sterkte reeds sowat 23 400.

Die vermelde uniale Verdedigingskietverenigings se sterkte het ook vinnig gegroei en binne die eerste jaar het meer as 42 000 burgers aangesluit. Die skietverenigings se lede het verskillende kategorieŽ ingesluit, oa dienspligtiges wat op hul 21ste verjaardag nog geen voltydse militÍre opleiding ontvang het nie en minstens vier jaar aaneenlopend in 'n skietvereniging moes dien. Vrywilligers van wie verlang is om in oorlogstyd persoonlike diens te verrig, en seuns

tussen 13 en 17 jaar wat as kadette ingeskryf was, kon ook in die skietverenigings dien.



Die Stigting van die Zuid-Afrikaansche Mediese Dienst

Soos reeds vermeld, is met die stigting van die UVM in 1912 'n hoofkwartier vir diť organisasie geskep wat onder meer voorsiening gemaak het vir 'n Mediese Diens-afdeling onder maj P.G. Stock. Op 14 November 1913 het die Verdedigingsraad die stigting van die Zuid-Afrikaansche Mediese Dienst (ZAMD) goedgekeur wat sou bestaan uit 'n Staandemag- en Burgermagelement. Dit is op 3 Desember 1913 in die Staatskoerant afgekondig, terugwerkend na 1 April 1913, welke datum as die Suid-Afrikaanse Geneeskundige Diens (SAGD) se amptelike stigtingsdatum beskou word.



Die stigting van die Zuidafrikaanse Vliegeniers Korps

Die Zuid-Afrika Verdedigingswet het ook voorsiening gemaak vir die stigting van 'n Zuidafrikaanse Vliegeniers Korps as 'n eenheid van die ABM. Die betrokke wetsartikel het ook bepaal dat die Goewerneur-generaal 'n Lugmagskool kon laat oprig.

In Augustus 1912 is die Kommandant-generaal van die Burgermag, brig genl C.F. Beyers, deur die Minister van Verdediging na Engeland en Europa gestuur om militÍre maneuvers by te woon. Met sy terugkeer moes hy onder meer verslag doen oor die aanwending van vliegtuie in militÍre operasies.

Brig genl Beyers het in Engeland en Europa nie alleen die vertonings van vlieŽniers vanaf die grond waargeneem nie, maar selfs die geleentheid gehad om in 'n Rumpler-Taube-eendekker te vlieg. Hy was heel beÔndruk deur die aanwending van vliegtuie in veral 'n verkenningsrol en by sy terugkeer het hy die daarstelling van 'n vliegopleidingskool sterk aanbeveel. Die regering het gunstig op sy voorstel gereageer en in die Staatskoerant van 13 Mei 1913 ongetroude jong Suid-Afrikaanse burgers genooi om aansoek te doen om in die ZAVK opgelei te word.

Die suksesvolle kandidate sou gedurende hul opleiding 'n onderhoudstoelaag van 17s.6d plus 'n vliegtoelaag van 5 sjielings per dag ontvang. Verder is dit duidelik beklemtoon dat die regering op generlei wyse verantwoordelik gehou sou word vir enige persoonlike beserings of ongelukke wat enige leerlingvlieŽnier te beurt sou val nie.

Die suksesvolle applikante sou, nŠ die aflÍ van 'n vooropleidingskursus, volgens die voorskrifte van die Fťdťration AŽronautique Internationale as toekomstige vlieŽniers getoets word. Hierna sou vyf suksesvolle kandidate nŠ hul aanstelling as Burgermagoffisiere in Maart 1914 na Europa gestuur word om aldaar gevorderde militÍre lugvaart- en verkennerskursusse te volg. Met hul terugkeer na die Unie sou hulle gedurende die eersvolgende 5 jaar as eskadronbevelvoerder (majoor), vlieŽnier-bevelvoerder (majoor), vlieŽnier-bevelvoerder (kaptein) of vlieŽnier-luitenant aangestel word.

Ondanks hierdie streng voorwaardes, is honderde aansoeke ontvang van voornemende vlieŽniers van wie slegs tien vir opleiding gekeur is. Hulle was: J. Clisdal, G.S. Creed, E.C. Emmett, Hopkins, Solomon, B.H. Turner, M. van Coller, K.R. van der Spuy, G.P. Wallace en M.S. Williams.

Die regering het nie oor die nodige opleidingsgeriewe beskik nie en mnr C. Compton Paterson van die Paterson Aviation Syndicate Ltd (Kimberley) gekontrakteer om die opleiding van die leerlingvlieŽniers te behartig.

In Augustus 1913 is 'n aanvang gemaak met die opleidingskursus by Alexanderfontein naby Kimberley waar Paterson in samewerking met die De Beers-maatskappy 'n vliegopleidingskool tot stand gebring het. Hier sou die 10 leerlingvlieŽniers deur Compton Paterson en sy hulpinstrukteur, E.W. Cheeseman, opgelei word. Hul eerste opleidingsvliegtuig was 'n Paterson tweedekker-vliegtuig No 36 wat deur Compton Paterson self ontwerp en deur 'n 50 perdekrag Gnome-enjin aangedryf is.

Daar is gepoog om die leerlingvlieŽniers se opleiding so veilig moontlik te maak en onder meer is vliegopleiding in die lug beperk tot soggens vroeg en die laat agtermiddag wanneer dit windstil was. Die leerlinge het egter skaars geleer om die vliegtuig in die lug op te neem en te vlieg toe dit met Compton Paterson en leerlingvlieŽnier K.R. van der Spuy neergestort het. Die instrukteur en sy leerling het ongedeerd daarvan afgekom, maar die vliegtuig was 'n algehele wrak.

Hierdie insident kon die leerlingvlieŽniers se geesdrif egter nie demp nie en onder Compton Paterson se leiding is 'n nuwe opleidingsvliegtuig uit die wrakstukke van hul oorspronklike opleidingsvliegtuig opgebou. Spoedig kon opleiding voortgesit word, dog dit was maar van korte duur.

Die nuwe opleidingsvliegtuig het weer eens neergestort, maar hierdie keer het die instrukteur, mnr Cheeseman ernstige beserings opgedoen en hy is enkele dae later in 'n hospitaal op Kimberley oorlede. Ook hierdie insident het nie 'n einde aan die opleiding van die leerlingvlieŽniers gemaak nie want Compton Paterson het 'n vliegtuig by een van sy burgerlike leerlingvlieŽniers gekoop en gevolglik kon die kursus voltooi word.

Onderwyl Paterson sy vliegskool gesluit en na Engeland teruggekeer het, is sy oud-leerlinge na Bloemfontein gestuur waar 'n vakkundige kursus gevolg is deur lte B.H. Turner, M.S. Williams, M. van Coller, G.S. Creed, K.R. van der Spuy, G.P. Wallace, E.C. Emmett, J. Clisdal, Hopkins en Solomon.

Ses van die oorspronklike groep, nl Wallace, Creed, Van der Spuy, Emmett, Turner en Williams is teen die einde van April 1914 as Burgermagluitenante aangestel. Die groep is onder die leiding van tydelike kaptein Wallace na Engeland gestuur waar hul verdere opleiding by die Royal Flying Corps (RFC) se Central Flying School by Upavon (Salisbury Plain) sou ontvang. Dat die Suid-Afrikaners goeie vordering gemaak het, blyk daaruit dat dit Wallace, Creed, Emmett, Turner en Van der Spuy slegs enkele maande geneem het om hul vleuels by die RFC te verwerf.

Terwyl hulle in Engeland opgelei is, het die Suid-Afrikaanse regering die Ondersekretaris van Verdediging, mnr Bourne na Engeland gestuur om inligting aangaande die opleiding van vlieŽniers asook die aankoop van vliegtuie en toerusting te versamel. Ook moes hy 'n bevoegde raadgewer vind vir die grondlegging van die ZAVK en die opleiding van vlieŽniers. Bourne, wat op 30 Mei 1914 na Engeland vertrek het, is egter op 5 Augustus 1914 telegrafies teruggeroep en hy het klaarblyklik onverrigtersake teruggekeer.



Eerste Optredes (1913 - 1914)

Die nuutgestigte UVM het sy eerste vuurproef op 4 Julie 1913 gehad toe 'n afdeling van die ZABS saam met 'n groot polisiemag en twee eskadronne van die (imperiale) Royal Dragoons op Markplein in Johannesburg met stakers slaags geraak het. Verdere skermutselings het op die volgende dag plaasgevind wat die Regering op 6 Julie genoop het om 2 800 ABM lede op te roep. Nog voordat die ABM lede aktief aangewend kon word, is die staking egter op dieselfde dag afgelas.

In Januarie 1914 is UVM eenhede vir die tweede maal vir aktiewe diens opgeroep toe 'n nywerheidstaking aan die Rand uitgebreek en krygswet afgekondig is. Hierdie magte het hul goed van hul taak gekwyt en die staking kon sonder die hulp van Britse imperiale garnisoentroepe onderdruk word.



MilitÍre Distrikte (1914)

Die Unie is met ingang van 1 Januarie 1914 in 13 militÍre ditrikte en een militÍre sub-distrik onderverdeel. Hierdie indeling was van toepassing op die ABM, die Kusgarnisoenmag en die Kadetorganisasies. Die onderskeie distrikstafoffisiere is elk deur stafadjudante en onderoffisier-instrukteurs bygestaan wat aan die Suid-Afrikaanse MilitÍre Skool opgelei is.



Personeelfunksie (1915 -1918)

Die pos Stafoffisier vir Generale Stafpligte is op 2 Augustus 1915 na Hoofstafoffisier Generale Staf en Adjudant-generaal verander. Met die instelling van die Adjudant-generaal se afdeling - die voorloper van die Afdeling Personeel - is die personeelfunksie vir die eerste maal as 'n afsonderlike staffunksie erken. Die personeelfunksie is egter steeds oorhoofs beheer deur brig genl J.J. Collyer wat nou 'n dubbele aanstelling gehad het. Die pos van Adjudant-generaal (AG) is wel op 5 Junie 1918 geskei, maar brig genl Collyer het tot op 4 Oktober as AG opgetree. Lt kol W.E.C. Tanner is op 1 November 1919 as AG aangestel op welke datum die AG se afdeling selfstandig geword het.



Nuwe MaatreŽls vir Diensplig (1917)

In 1917 het die Unieregering 'n wet deurgevoer wat militÍre oefeninge gedurende vredestyd omskryf het. Dit het voorsiening gemaak vir burgers wat weens oorlogstoestande nie geregistreer was nie. Verder is voorsiening in die wet gemaak vir die vredestydse opleiding van persone wat dienspligtig was, maar tydens die maand van registrasie hul in die buiteland bevind het.





Die Eerste WÍreldoorlog (1914 - 1918)



Aanloop tot die Eerste WÍreldoorlog

Op 28 Junie 1914 word die Oostenrykse kroonprins, aartshertog Franz Ferdinand in Sarajevo (BosniŽ) vermoor. Dit lei tot Oostenryk se oorlogsverklaring teen SerwiŽ op 28 Julie 1914. In die bestek van slegs een week het hierdie regionale geskil in die Balkans die groot moondhede in een van die grootste konflikte in die mensdom se geskiedenis gedompel.

Duitsland het vroeg in Augustus 1914 oorlog teen Rusland en Frankryk verklaar. Hierna het Duitsland BelgiŽ as deurgangsroete gebruik om Frankryk aan te val wat Brittanje gedwing het om in te gryp. Sy ultimatum aan Duitsland op 4 Augustus om BelgiŽ se neutraliteit te eerbiedig, is geÔgnoreer en daarmee het Brittanje en sy bondgenote tot die oorlog toegetree.



Suid-Afrika se toetrede

Brittanje se besluit om tot die oorlog toe te tree, het die UVM voor die eerste ernstige krisis in sy geskiedenis te staan gebring. As 'n Britse Dominium was Suid-Afrika feitlik outomaties in 'n staat van oorlog. Die Unie sou wel self kon besluit oor die aard en omvang van sy deelname aan die oorlog.

Die Britse troepe in Suid-Afrika is dringend aan die front in Europa benodig. Brittanje het derhalwe op 6 Augustus die Suid-Afrikaanse regering se aanbod om die Britse garnisoen se verpligtinge in die Unie oor te neem aanvaar, maar terselfdertyd versoek dat die Unie Swakopmund en LŁderitzbucht beset en radiostasies aldaar oorneem. Die Kabinet het op 10 Augustus besluit om aan Brittanje se versoek te voldoen.

Intussen is daar voortgegaan met voorbereidings vir die veldtog. Op 18 Augustus 1914 is 'n proklamasie uitgevaardig ingevolge waarvan gedeeltes van die UVM vir aktiewe diens opgeroep kon word. Kort hierna is Lukin se A Mag by Kaapstad ingeskeep van waar dit na Port Nolloth vertrek het. Die eerste kontingent van hierdie mag het reeds op 1 September by Port Nolloth aan wal gegaan waar Lukin die res van sy mag versamel en vir sy finale opdragte gewag het.

Tydens die Parlement se spesiale sitting op 9 September, is 'n mosie ten gunste van militÍre optrede teen Duits-Suidwes-Afrika met 'n meerderheid van 79 stemme aanvaar. Suid-Afrika se deelname aan die Eerste WÍreldoorlog was nou 'n voldonge feit.



Rebellie

Nog voordat die inval van Duits-Suidwes-Afrika op dreef kon kom, het die Rebellie uitgebreek. Die regering se besluit om militÍr tot die stryd toe te tree en Duits-Suidwes-Afrika in besit te neem, was 'n onmiddellike oorsaak van die gewapende opstand in die Unie. 'n Aantal leiers, onder andere genls C.R. de Wet, J.C.G. Kemp en J.H.de la Rey, wat sedert die middel van Augustus by verskillende geleenthede beraadslag het oor gewapende protes, het besluit om die wapen op te neem. Inmiddels het lt kol S.G. Maritz - die aangewese aanvoerder B Mag - met die Duitse owerheid in Duits-Suidwes-Afrika oor militÍre samewerking onderhandel. Die leiers van die opstand sou op 16 September 1914 op Potchefstroom saamtrek om hul plan in werking te stel.

Die Rebellie is egter byna verongeluk deur die dood van genl De la Rey op die aand van 15 September 1914 - hy is per ongeluk deur die polisie by Langlaagte naby Johannesburg doodgeskiet toe sy motor deur 'n padversperring gejaag het. Die leiers van die gewapende opstand het egter besluit om met die Rebellie voort te gaan. Die Eerste Minister, genl Louis Botha, het op by verskillende geleenthede die versekering gegee dat slegs vrywilligers vir die inval gebruik sou word. Desondanks het genl Smuts lt kol Maritz op 23 September opdrag gegee om met sy mag van meer as 1 000 man - wat beslis nie net uit vrywilligers bestaan het nie - na die grens op te ruk.

Maritz het Smuts in kennis gestel dat hy nie bereid was om die grens oor te steek nie en sy bedanking aangebied, dog dit is van die hand gewys. Hierna is Maritz beveel om bevel aan maj B.G.L. Enslin te oorhandig, wat hy ook geweier het om te doen. Maritz het wel op 2 Oktober die grootste gedeelte van sy mag vanaf Upington na Van Rooisvel verskuif wat ietwat nader aan die grens was. Op 9 Oktober het hy die grens na Duits-Suidwes-Afrika oorgesteek en by die vyandelike Duitse magte aangesluit. Twee dae later het die Regering krygswet afgekondig en troepe opgekommandeer om die dreigende gewapende opstand te onderdruk.

Intussen het die rebelle in die Unie ook tot aksie oorgegaan. Brig genl C.F. Beyers - wat in September reeds uit sy pos as kommandant-generaal van die ABM bedank het - het in die Magaliesberg 'n mag versamel. In die Oranje-Vrystaat het baie opgekommandeerde burgers by genl De Wet se rebelle aangesluit. In die laaste week van Oktober het De Wet se rebelle beheer oor dorpe in die Noordoos-Vrystaat verkry, maar in Transvaal is Beyers se kommando op 27 Oktober by Commissiedrift deur 'n sterk regeringsmag aangeval en uiteen gejaag.

Genl De Wet se kommando het op 7 November by Sandrivier met die regeringsmagte gebots waar sy seun dood is. Hierna het De Wet Winburg beset, wat genl Louis Botha genoop het om persoonlik bevel van die regeringsmagte oor te neem. Hy het op 11 November tydens 'n skermutseling op die plaas Mushroom Valley suidoos van Winburg die rebelle 'n nederlaag toegedien, maar De Wet het daarin geslaag om te ontsnap. Hy is egter meedoŽnloos agtervolg tot op die plaas Waterbury (Vryburg) waar hy op 1 Desember moes oorgee.

Slegs een week nŠ De Wet se oorgawe het die oorblywende rebellegroepe onder Wessel Wessels, Niklaas Serfontein en Dawid van Coller in die Oranje-Vrystaat die wapen neergelÍ. Daarmee is die Rebellie in die Vrystaat effektief beŽindig.

In Transvaal was verskillende rebelle bedrywig. Benewens genl Beyers, het veral twee ander groepe opgetree. Die groep wat oos van Pretoria bedrywig was, is deur genl C.H. Muller aangevoer terwyl kmdt Jopie Fourie en maj J.J. Pienaar noord van Pretoria besonder aktief was. NŠ hewige gevegte in die eerste week van November 1914 is genl Muller se magte verslaan terwyl hyself gewond en gevange geneem is.

Vir genl Beyers se kommando het die Rebellie ook rampspoedig verloop. Op 8 Desember word Beyers op die plaas Greyling's Request teen die Vaalrivier naby Makwassie vasgekeer en toe hy die rivier te perd probeer oorsteek, verdwyn hy onder die water. Daar was geen koeŽlwonde aan sy lyk nie wat die vermoede laat ontstaan het dat hy aan 'n hartaanval beswyk het.

Een week nŠ Beyers se dood het die oorblywende rebellemagte van kmdt Jopie Fourie en maj Pienaar op die plaas Nooitgedacht met 'n sterk regeringsmag onder lt kols N.J. Pretorius en H.F. Trew slaags geraak. Die rebelle word verslaan en Fourie gevange geneem. Maj Pienaar slaag daarin om te ontsnap, maar hy word binne enkele dae aangekeer. In Transvaal was die Rebellie iets van die verlede.

Intussen was genl Kemp besig met 'n epiese mars vanaf Schweizer-Reneke in Wes-Transvaal na Duits-Suidwes-Afrika. Onderweg was hy in verskeie skermutselings met die regeringsmagte betrokke en op 25 November is hy by Rooidam deur 'n sterk mag onder kol B.D. Bouwer omsingel. Gedurende die nag het hy egter deur die vyandelike kordon geglip en drie dae later Maritz by Nakob ontmoet.

Op 21 Desember het Kemp en Maritz 'n geslaagde aanval op Nous van stapel gestuur en 282 regeringstroepe gevange geneem. Hulle het dit in Januarie 1915 opgevolg met 'n verdere oorwinning by Lutzputs, maar hier moes hul verneem dat die Rebellie in die Unie onderdruk is. Op 23 Januarie het die rebelle na Upington opgeruk waar 'n sterk regeringmag onder genl Van Deventer hul ingewag het. Kemp en Maritz het op 24 Januarie tot die aanval oorgegaan, maar het swaar verliese gely en moes die aftog blaas. Onderhandelinge tussen genl Van Deventer en die twee rebelleleiers het uiteindelik gelei tot die oorgawe van Kemp en Maritz se kommando's op 2 Februarie. Maritz het egter na Windhoek en van daar na Angola uitgewyk.

Na raming het tussen 11 000 en 12 000 rebelle die wapen opgeneem. Die Regeringsmagte het op sowat 32 000 man te staan gekom, van wie ongeveer 25 000 lede van die sogenaamde "kommando's" was. Die res het uit ongeveer

5 000 Aktiewe Burgermaglede en 2 000 Staandemagtroepe bestaan. Sover vasgestel kan word, was die verliese aan rebellekant 190 dood en 350 gewond terwyl die Regeringsmagte se verliese 132 dood en 242 gewond beloop het.



Die Veldtog in Duits-Suidwes-Afrika

Suid-Afrikaanse vrywilligereenhede het gedurende die Eerste WÍreldoorlog (1914 - 1918) aan verskillende oorlogsfronte geveg. Soos reeds vermeld, was die eerste hiervan Duits-Suidwes-Afrika.

Die Suid-Afrikaanse ekspedisiemag se eerste oogmerk was die besetting van LŁderitzbucht. Ooreenkomstig die aanvalsplan wat op 21 Augustus opgestel was, is die ekspedisiemag van sowat 5 000 man in drie magte onderverdeel, nl A Mag onder brig genl H.T Lukin (Port Nolloth), B Mag onder die reeds vermelde lt kol Maritz te Upington en C Mag (LŁderitzbucht), aangevoer deur kol S.P. Beves. Lukin se mag het reeds sy bestemming by Port Nolloth bereik, terwyl laasgenoemde se mag op 15 September per skip vanaf Kaapstad na LŁderitzbucht vertrek het. Beves het sy bestemming drie dae later bereik waar die vyand feitlik geen weerstand gebied het nie.

Intussen het brig genl Lukin sy hoofkwartier by Steinkopf ingerig en sy mag langs die spoorlynverbinding met Port Nolloth ontplooi. Sy mag was reeds in beheer van Raman's Drift en die hoŽ terrein by Houms Drift. Op hierdie tydstip het lt kol Maritz gerebelleer wat Beves se mag by LŁderitzbucht in gevaar gestel het. Hierdie skielike wending het Lukin verplig om enige moontlike vyandelike druk op Beves se mag te verlig.

'n Duitse mag onder kol Von Heydenbreck het op 26 September 'n afdeling van Lukin se mag by Sandfontein aangeval en verslaan. Op dieselfde dag het ligte skermutselings in die omgewing van LŁderitzbucht plaasgevind, onder meer by Grasplatz waar die Suid-Afrikaanse mag 'n Duitse voorpos verras en 30 man krygsgevange geneem het. Die Rebellie het die beplande inval in Duits-Suidwes-Afrika egter vertraag en die veldtog kon eers in Januarie 1915 hervat word.

Nadat die Rebellie in die Unie onderdruk is, het genl Louis Botha besluit om Walvisbaai en Swakopmund as basisse te gebruik vir 'n aanmars op Windhoek. 'n Mag onder kol P.C.B. Skinner is na Walvisbaai gestuur waar dit op 25 Desember 1914 sonder enige vyandelike weerstand aan wal gegaan het. Swakopmund is enkele dae later deur 3 SA Infanteriebrigade onder aanvoering van kol Burnside beset.

Genl Louis Botha het met 'n berede mag onder sy bevel op 6 Februarie na die gevegsfront vertrek en vyf dae later Swakopmund bereik. Teen hierdie tyd was die Suid-Afrikaanse ekspedisiemag in vier magte ontplooi, nl 'n Noordelike Mag onder genl Botha, 'n Suidelike Mag onder bevel van kol sir J. L. van Deventer, 'n Oostelike Mag onder aanvoering van kol C.A.L. Berrangť en 'n Sentrale Mag onder brig genl sir Duncan McKenzie.

Volgens die aanvalsplan sou Botha se Noordelike Mag na Windhoek opruk. Tydens sy opmars het hy op 20 Maart met die Duitse magte by Pforte, Jakkalswater en Riet slaags geraak. Hoewel die Duitse magte moes terugval, is Botha se berede mag as gevolg van 'n skaarste aan water en weiding gedwing om op 24 Maart na Swakopmund terug te keer. Botha het op 27 Maart per skip na LŁderitzbucht vertrek en twee dae later by brig genl McKenzie aangesluit. In opdrag van Botha het McKenzie se Sentrale Mag hierna na Aus opgeruk wat intussen reeds deur die Duitse magte ontruim is. McKenzie het die dorp op 1 April beset en voorbereidings getref vir die moeilike tog na Gibeon. Met een artillerie-battery en drie berede brigades onder sy bevel, het Mckenzie Aus op 16 April verlaat en nŠ 'n mars van 162 myl (260 kilometer) berig ontvang dat 'n Duitse mag onder maj Von Kleist hom by Gibeon-stasie bevind het. NŠ hewige gevegte op 27 April het die Duitse mag teruggeval terwyl McKenzie by Gibeon hergroepeer het. Laasgenoemde se berede mag het nie verder aan die veldtog in Duits-Suidwes-Afrika deelgeneem nie en is in groepe noordwaarts na Windhoek gestuur van waar hulle na die Unie teruggekeer het.

Slegs een dag voor die gevegte by Gibeon in die suide, is afdelings van die Noordelike Mag by Trekkoppies aangeval waar hulle besig was met konstruksiewerk aan die spoorlyn na Karibib. Die aanval is egter met geringe verliese aan beide kante afgeslaan.

Die Suidelike Mag het vanaf Upington na Keetmanshoop opgeruk waar 'n Duitse mag onder maj Von Ritter gestasioneer was. In hierdie stadium het genl Kemp en lt kol Maritz, wat na die vyand oorgeloop het, 'n kontingent van die Uniemagte by Nydasputs op 18 Januarie aangeval en verdryf. Kemp en Maritz is ses dae later by Upington egter 'n verpletterende nederlaag deur brig genl J.L. van Deventer toegedien waarna Kemp oorgegee het. Op 8 Maart het die Suidelike Mag 'n Duitse afdeling by Nabas aangeval en verslaan. Dit is opgevolg deur verdere oorwinnings by Platbeen en Kubas. Teen hierdie tyd het die Suidelike Mag met die Oostelike Mag kontak gemaak wat tot die oorgawe van Keetmanshoop gelei het.

In sy westelike aanmars het die Oostelike Mag ook by verskillende geleenthede met die vyand slaags geraak. Op 19 Maart is die Duitse magte by Rietfontein aangeval en verdryf en op 5 April is dit deur verdere oorwinnings opgevolg by Koes en Kiries West.

Teen die einde van April 1915 was Botha gereed vir 'n tweede aanslag op die Duitse magte in die noorde van Duits-Suidwes-Afrika. Vir hierdie doel het hy sy mag in twee onderverdeel, nl 'n mag van twee brigades onder brig genl C.J. Brits en een onder die bevel van brig genl W.M. Myburgh. Laasgenoemde is opdrag gegee om na Tsaobis op te ruk terwyl Brits Kubas as teiken gehad het. Hierdie maneuvers moes uitgevoer word ter voorbereiding van 'n offensief teen die vyandelike magte suid van Karibib. Myburgh het sy snelle aanmars op 28 April begin en 36 uur later Otjimbingwe bereik. Hiervandaan is hy weswaarts in die rigting van Karibib gestuur. Op 2 Mei het genl Botha by Potmine berig ontvang dat een van Brits se vooruitgeskowe afdelings Kubas bereik het wat reeds deur die vyand ontruim is. Die volgende dag het kol H.S. Mentz berig dat die Duitse magte vanaf Karibib na die noorde uitgewyk het. Botha het Karibib op 6 Mei sonder veel weerstand bereik.

Op hierdie tydstip was die Uniemagte se voorrade feitlik uitgeput en Botha moes enige verdere optrede ses weke uitstel. Op 11 Mei is Windhoek beset waardeur die eerste fase van die veldtog beŽindig is. 'n Tweede fase was egter nodig om die Duitse magte wat nog in die veld was, tot oorgawe te dwing. Die finale offensief is deur vyf taakmagte onder Brits, Lukin, Beves, Myburgh en Manie Botha op 18 Junie van stapel gestuur. Die aanmars het op alle fronte vlot verloop en Omaruru is binne een dag bereik. Beves het sy opdrag om Epako teen dagbreek op 21 Junie te beset, suksesvol uitgevoer danksy 'n moordende snelmars van 200 myl (320 kilometer).

Op 27 Junie het Brits opdrag ontvang om eers na Outjo en vervolgens na Okakuejo en Namutoni ten ooste van die Etoshapan op te ruk. 'n Berig wat op 28 Junie ontvang is, het egter aangedui dat die Duitse magte by Otavi en Otavifontein saamgetrek was. Dit was ook bekend dat die vyand by Elefantenberg oos van die spoorlyn na Tsumeb ingegrawe was.

Botha het besluit om die Duitse stellings by Elefantenberg op 1 Julie aan te val met die 5de en 6de Berede Brigade op sy regter- en linkerflank onderskeidelik. Die 5de Berede Brigade onder brig genl H.W.N. (Manie) Botha het op die aand van 30 Junie 'n geslaagde verrassingsaanval geloods en die vyandelike stellings ingeneem. Hierna is die vyand se westelike flank aangeval waarna die vyand na die westelike kant van die Otavi-bergreeks en Khorab-heuwels teruggeval het. Hier het die finale oorgawe agt dae later plaasgevind.

Op 4 Julie het die Duitse goewerneur, dr Theodor Seitz, genl Louis Botha verwittig dat hy oor die staking van vyandelikhede wou onderhandel. Tydens 'n ontmoeting die volgende dag by Kilo 500 op die spoorlyn, is oor 'n lokale skietstaking ooreengekom. Die Duitse magte se formele oorgawe het op 9 Julie gevolg.

Tydens die veldtog is 311 lede van die Uniemagte gewond terwyl 266 lede omgekom het. Van laasgenoemde het 88 tydens operasionele optrede gesterf en 25 aan hul wonde beswyk, 97 is aan siektes oorlede en 56 het in ongelukke omgekom. Sowat 4 740 Duitse soldate is Úf krygsgevange geneem Úf het hul in die laaste fase van die veldtog oorgegee.



Die Veldtog in Duits-Oos-Afrika

NŠ die Duitse oorgawe in Suidwes-Afrika in Julie 1915, is 'n leŽrbrigade bestaande uit vrywilligers na Duits-Oos-Afrika gestuur waar die Britse magte sterk weerstand van die Duitse magte onder generaal Paul Von Lettow-Vorbeck ondervind het. Teen die einde van Maart 1916 is reeds een berede brigade van drie regimente, een losstaande berede regiment en twee brigades infanterie (vier bataljons elk) na die gevegsfront gestuur. Hulle is ondersteun deur vyf batterye artillerie, 'n veldambulans en 'n algemene hospitaal.

In teenstelling met Duits-Suidwes-Afrika, was militÍre optredes in gebiede soos Oos-Afrika en Europa vir die Unieregering uiters problematies. Ingevolge die Verdedigingswet kon eenhede van die UVM slegs binne die landsgrense en in aangrensende state aangewend word. Derhalwe is Algemene Order 672 (1915) uitgevaardig wat bepaal het dat die Suid-Afrikaanse ekspedisiemagte as deel van die imperiale magte na die buiteland gestuur sou word. Die Suid-Afrikaanse kontingent van sowat 20 000 man wat na Duits-Oos-Afrika gestuur is, het gevolglik deel uitgemaak van die Britse imperiale magte. Dieselfde geld ook die Suid-Afrikaanse kontingente wat aan die fronte in Noord-Afrika, die Midde-Ooste en Europa geveg het.

Die veldtog in Duits-Oos-Afrika het uit drie fases bestaan. In die eerste fase - vanaf die uitbreek van die oorlog in 1914 tot aan die einde van 1915 - is die Britse magte in Oos-Afrika deur ernstige terugslae getref, insluitende 'n verpletterende nederlaag by Tanga in November 1914. Hierdie terugslae het die Britse magte gedwing om tot die verdediging oor te gaan terwyl daar op versterkings gewag is. In hierdie fase was die Unie se betrokkenheid beperk tot die stuur van 'n afdeling Suid-Afrikaanse soldate na Njassaland waar hulle onder brig genl E. Northey gedien het. Talle Suid-Afrikaanse soldate het egter die slagoffers geword van tropiese siektes en moes na die Unie teruggestuur word. Die tweede fase het die grootste gedeelte van 1916 in beslag geneem. In Maart 1916 was daar reeds 'n groot Suid-Afrikaanse kontingent van sowat 18 700 man in Kenia. In die volgende maande het die Geallieerde magte onder genl J.C. Smuts 'n groot gedeelte van Duits-Oos-Afrika beset.

Die eerste belangrike operasionele optrede waarin Suid-Afrikaanse infanterie-eenhede gedurende hierdie fase 'n leidende rol gespeel het, was die gevegte by Salaita Hill in Februarie 1916. Tydens hierdie gevegte het 2 South African Infantry Brigade onder brig genl S.P. Beves 'n mislukte aanval op Von Lettow-Vorbeck se magte by Salaita geloods. Kort hierna het genl Smuts die bevel in Oos-Afrika oorgeneem en voorbereidings getref om die Kilimandjaro-gebied te beset. Die aanvalsplan sou eerstens bestaan uit 'n aanval deur brig genl W. Malleson se gemengde divisie in die rigting van Taveta. Voorts sou die berede brigade van genl maj J.L. van Deventer, bygestaan deur diť van brig genl Berrangť, 'n noordwaartse omsingelingsmaneuver uitvoer in die rigting van die Chala-meer.

Berrangť het die suidoostelike punt van die Chala-meer op 9 Maart 1916 beset. Hierna het Van Deventer en Berrangť na Moschi opgeruk. Op 11 Maart het 2 East African Division onder Malleson 'n mislukte aanval op die Latema- en Reata-heuwel wes van Taventa geloods. Hierop het Smuts eers 5 South African Infantry Regiment onder lt kol Byron en vervolgens 7 South African Infantry Regiment onder lt kol Freeth van die Reserwemag beveel om 2 East African Division te ondersteun. NŠ twee verdere mislukte aanvalle waartydens die Geallieerdes swaar verliese toegedien is, het die Duitse magte teruggetrek. Dit het die Geallieerdes in staat gestel om die heuwels te beset.

Hierna het Smuts sy aanmars suidwaarts na die Ruwurivier voortgesit waar Von Lettow-Vorbeck nuwe stellings ingeneem het. Elemente van 2 East African Division onder brig genl S.H. Sheppard, ondersteun deur 5, 6 en 8 South African Infantry Regiment, is opdrag gegee om na Kahhe op te ruk. Van Deventer se berede brigade (1 South African Mounted Brigade) moes Kahhe vanuit die weste inneem. Tydens 'n geveg op 21 Maart is Sheppard ten noorde van Kahe gestuit, maar Van Deventer het die dorp vanuit die weste ingeneem. Dit het Sheppard die geleentheid gebied om tot by die Ruwurivier op te ruk waar egter vasgestel is dat Von Lettow-Vorbeck nogmaals na die suide teruggeval en hom by Lembeni ingegrawe het. Smuts het nou voortgegaan om die Kilimandjaro-Meru-gebied te beset.

Met die aanbreek van die reŽnseisoen het die Geallieerde magte tydelik tot die verdediging oorgegaan. Smuts het die verposing gebruik om sy magte te reorganiseer. Genl maj Van Deventer is aangestel as bevelvoerder van 2 South African Division wat bestaan het uit 1 South African Mounted Brigade onder brig genl Manie Botha en 3 South African Infantry Brigade onder brig genl Berrangť. Verder was 2 South African Infantry Brigade onder brig genl Beves by Himo gestasioneer waar dit later deel van 3 South African Division onder genl maj Brits sou word.

Van Deventer het Aruscha op 3 April verlaat en suidwaarts na Kondoa Irangi opgeruk. NŠ 'n hewige geveg by Lolkissale, is 400 van die vyand op 7 April krygsgevange geneem. Ufiome is op 13 April beset en nŠ verdere hewige gevegte, waartydens die vyand swaar verliese toegedien is, het Van Deventer Kondoa Irangi ingeneem. Hier het sy aanmars tot stilstand geruk omdat feitlik al sy perde en muile reeds Úf vrek Úf siek was. In hierdie stadium het Von Lettow-Vorbeck 'n groot mag van 4 000 man versamel en Van Deventer se divisie van 3 000 man op 9 Mei aangeval. Die twee Suid-Afrikaanse infanteriebataljons het verskeie stormlope met gemak afgeslaan en die vyand swaar verliese toegedien. Hierna is 7 en 8 South African Infantry Regiment na Kondoa Irangi gestuur om 2 South African Division te versterk.

Intussen het Smuts ook suidwaarts beweeg. Sy mag is onderverdeel in westelike, sentrale en oostelike kolonne wat hoofsaaklik uit koloniale troepe bestaan het. Smuts se aanmars het betreklik ongehinderd verloop totdat Buiko bereik is. Hier moes Smuts as gevolg van logistieke probleme 'n week vertoef waarna die aanmars voortgesit is. Op 15 Junie is berig ontvang dat 'n sterk Duitse mag onder maj Kraut by Handeni ingegrawe was. Omdat maj Kraut gevrees het dat die Geallieerdes hom sou omsingel en afsny, het hy egter suidwaarts uitgewyk. Gevolglik kon die Geallieerde mag onder Sheppard Handeni op 18 Junie beset.

Pogings om met maj Kraut se hoofmag kontak te maak, was nie geslaagd nie en slegs enkele skermutselinge met sy agterhoede het voorgekom. Die Geallieerdes kon dus weer eens nie daarin slaag om 'n groot deel van die Duitse magte te omsingel en tot oorgawe te dwing nie. NŠ maj Kraut se noue ontkoming, het Von Lettow-Vorbeck afgesien van sy voorneme om Van Deventer se mag aan te val. Hy het gevolglik met die grootste gedeelte van sy mag weggetrek en hom by maj Kraut gevoeg om die bedreiging wat Smuts ingehou het, die hoof te bied.

Op 20 Junie het 5 South African Infantry Regiment onder lt kol Byron opdrag gekry om vanaf Pongwe na Kangata op te ruk en met die vyand kontak te maak. Op dieselfde dag nog beland 5 South African Infantry Regiment egter in 'n hinderlaag waartydens twee vyandelike kompanies vanuit versteekte stellings hewige vuur op Byron se 400 skutters afbring. In sowat anderhalfuur het Byron 'n kwart van sy mag verloor terwyl die vyand se verliese op een dood en agt gewond te staan gekom het.

Op 24 Junie het Sheppard wel daarin geslaag om met die vyand se hoofmag by die Lukigurarivier kontak te maak. In 'n hewige geveg word die vyand aan drie fronte aangeval en swaar verliese toegedien. Die Duitse mag het in wanorde teruggeval en 34 gesneuweldes en 53 krygsgevangenes agtergelaat.

Ondanks heelwat logistieke probleme, het Smuts sy mag vervolgens op 'n moordende mars gestuur wat 250 myl (400 kilometer) verder op 25 Junie by Msiha-kamp geŽindig het. Gedurende die kort verposing nŠ hierdie uitputtende aanmars, het Von Lettow-Vorbeck begin om aanvalle op die kommunikasieverbindings van Smuts se oostelike magte te loods. Hierdie aanvalle het egter geen noemenswaardige uitwerking op Smuts se aanmars gehad nie en Von Lettow-Vorbeck moes noodgedwonge in 'n suidwestelike rigting na Iringa terugval.

Op 19 Julie het 3 South African Division onder Van Deventer genoegsaam herstel om sy suidelike aanmars te hervat. NŠ lang marse en 'n aantal skermutselinge met die vyand se agterhoede, het die Divisie in die tweede helfte van Julie die sentrale spoorlyn tussen Morogoro en Tabora bereik.

Smuts se oostelike mag het op 5 Augustus sy aanmars na die sentrale spoorlyn deur die Ngurua-berge hervat wat deur 'n Duitse mag van sowat 3 000 man met swaar en ligte grofgeskut beset was. Smuts se basiese plan was om tydens sy suidwaartse beweging wye omvleuelingsmaneuvers te gebruik ten einde die vyand af te sny of hom te dwing om terug te val. Tydens gevegte op 10 Augustus by Matamondo, is die Duitse magte se regterflank teruggedryf, maar 3 South African Division se vordering is weer eens by Mhonda vertraag wat die Duitse hoofmag by Ruhungu in staat gestel het om na die suide te ontsnap. Op 15 Augustus is die Duitse magte se stellings by Kwedihombo aangeval en ingeneem en twee dae later is weer kontak gemaak met die vyand se agterhoede by Dakawa op die suidelike oewer van die Wamirivier. NŠ 'n onbesliste skermutseling, het die Duitsers egter vir die soveelste maal teruggetrek.

Intussen het Van Deventer se westelike mag ooswaarts na Kilossa opgeruk in 'n poging om Von Lettow-Vorbeck af te sny. Dodomo is op 31 Julie beset waarna kontak met die vyand verloor is. Die vyand is eers op 10 Augustus by Chunya opgespoor waar 'n vertragingsmag hom ingegrawe het. Tydens 'n geslaagde aanval is die vyand verdryf en kontak is eers die volgende dag by Mpapula bewerkstellig. NŠ 'n frontale aanval het die vyand nogmaals onttrek en op 16 Augustus is 'n vyandelike stelling by Kidete aangeval waar 10 South African Infantry Regiment swaar verliese gely het.

Op 19 Augustus het 3 South African Brigade onder Berrangť die hoogtes om Msagara sonder enige weerstand beset, dog op 21 Augustus is die brigade naby Kilossa tydelik deur die akkurate vuur van 'n Duitse mag onder maj Kraut gestuit. 'n Omvleuelingsmaneuver deur twee berede afdelings het maj Kraut egter gedwing om na die suide uit te wyk wat die Suid-Afrikaanse magte uitgeput by Kilossa agtergelaat het.

Smuts het vervolgens gepoog om die vyand in Morogoro af te sny deur twee magte onder brig genls A.H.M. Nussey en B.G.L. Enslin vanaf die weste en ooste onderskeidelik. Die vyand het egter daarin geslaag om weg te glip en Morogoro is op 26 Augustus sonder enige weerstand ingeneem.

Van Deventer het Kidodi op 6 September bereik. ReŽn en siektes soos pokkies en swartwaterkoors het logistieke en mediese probleme vir Smuts se magte geskep en die agtervolging van Von Lettow-Vorbeck ernstig in die wiele gery.

Dar-es-Salaam is op 4 September sonder slag of skoot deur 'n gesamentlike mag beset wat onder meer 'n afdeling van 300 Suid-Afrikaanse infanteriste ingesluit het. Smuts het vervolgens sy voorraadbasis vanaf Moschi na Dar-es-Salaam verskuif.

Inmiddels was 'n mag van 1 200 man onder Brits naby Kissaki ontplooi waar dit teenoor Von Lettow-Vorbeck met sowat 2 500 man en 30 masjiengewere te staan gekom het. Op 7 September het Brits Beves met 5 South African Infantry Regiment en 6 South African Infantry Regiment onder sy bevel vanaf die noorde oor 'n wye front in die rigting van Kissaki ingestuur. Beves se aanmars is egter naby Kissaki deur vier Duitse masjiengeweerkompanies versper en hy het besluit om hom in te grawe en tot die volgende dag te wag. Beves het gedurende die nag 'n vyandelike aanval afgeslaan waarna hy beveel is om te onttrek. Enslin se berede infanterie, wat vanuit 'n westelike rigting die Kissaki-Iringia lyn moes sny, het ook sterk teenstand ondervind - dit is deur 'n vyandelike oormag gestuit en het in wanorde teruggeval.

Nussey se berede brigade het 'n suidelike roete gevolg en Kissaki op 8 September bereik. Ofskoon die brigade voor 'n oormag te staan gekom het, het dit gedurende die dag vyf verbete aanvalle afgeslaan en boonop 'n geslaagde teenaanval geloods. Nussey het egter besluit om vanweŽ die sterk vyandelike mag voor hom onder die dekking van die nag te onttrek. Dit het daartoe gelei dat die drie Suid-Afrikaanse brigades onttrek het en die vyand was dus steeds in beheer van die roete na Kissaki. Hierna is Brits beveel om weer eens na Kissaki op te ruk. Op 14 September het sy verkenners egter vasgestel dat die vyand weer eens onttrek het. Die volgende dag het 5 en 6 South African Infantry Regiment Kissaki beset.

Von Lettow-Vorbeck se hoofmag was nou ten ooste van Kissaki op die suidelike oewer van die Mgetarivier saamgetrek. Smuts het Brits beveel om die Mgetarivier oor te steek en die vyand se linkerflank aan te val. Die Suid-Afrikaanse brigade - bestaande uit 5 en 6 South African Infantry Regiment - was egter te uitgeput om veel meer te doen as om die rivier oor te steek, hom in te grawe en 'n teenaanval af te slaan.

Op hierdie tydstip was brig genl sir C. Crewe se mag tesame met 'n Belgiese kontingent onder genl Tombeur wat vanuit die noordooste inbeweeg het, in besit van Tabora. Die aanmars van hierdie Anglo-Belgiese mag het die Duitsers onder genl Wahle genoop om terug te trek. 'n Mag onder Northey wat Iringa beset het, het onder andere 'n element van die Zuid-Afrikaansche Bereden Schutters ingesluit. Van Deventer het hom steeds by Kidodi bevind terwyl Brits by Kissaki, brig genl Sheppard by Morogoro en genl maj Hoskins by Mkessas saamgetrek was.

Wahle se terugtrekkende mag het 'n bedreiging vir Northey ingehou. Smuts het derhalwe besluit om versterkings te stuur en 5, 7 en 8 South African Infantry Regiment is gevolglik getaak om Northey te ondersteun. 'n Patrollie van die Zuid-Afrikaansche Bereden Schutters het op 12 Oktober ten weste van Iringa met Wahle se mag slaags geraak en die vyand teruggedryf. 7 South African Infantry Regiment, wat Inringa op 23 Oktober bereik het, is op 29 Oktober saam met een van Northey se kolonne aangeval, dog het hul posisie behou. Op 1 November is vasgestel dat Wahle teruggetrek het. Wahle het teen die einde van November 1916 daarin geslaag om Von Lettow-Vorbeck in die suidoostelike hoek van Duits-Oos-Afrika te bereik. Gedurende November is Van Deventer na Iringa gestuur waar hy in bevel geplaas is van alle operasies teen Wahle in daardie gebied. Dit het Northey in staat gestel om al sy magte verder suid by Njombe, Lupembe en Songea te konsentreer.

In die laaste twee maande van 1916 is 12 000 Suid-Afrikaners na die Unie teruggestuur wat 'n herorganisasie van die oorblywende formasies genoodsaak het. Onder meer het 1 SA Berede Brigade sy berede status as gevolg van die verlies van al sy perde verloor. Verder is 3 South African Division (Brits) en 2 South African Mounted Brigade (Enslin) ontbind en hul bevelvoerders het na die Unie teruggekeer. Beves se 2 South African Infantry Brigade wat nou uit 6 South African Infantry Regiment en die Cape Corps Battalion bestaan het, het weer 'n reserwemag geword. 3 South African Infantry Brigade (Berrangť) en 'n gedeelte van 2 South African Division (Van Deventer) is as 10 South African Infantry Regiment hersaamgestel.

Op 24 Desember 1916 het Van Deventer en Northey se magte teen die vyand opgeruk met die doel om sy ontsnappingsroetes na die suidweste af te sny. Een week later het Smuts se magte afgestuur op Kibambwe teenaan die Rufijirivier, terwyl 6 South African Infantry Regiment onder Beves wes van die hoofmag na die rivier opgeruk het. Op 3 Januarie 1917 het Beves die Rufijirivier bereik en dit oorgesteek. Sheppard het die Rufijirivier twee dae later bereik en op 7 Januarie het Beves Mkalinso beset. In hierdie stadium het die logistieke situasie en siektes Smuts weer eens verhoed om die veldtog in Duits-Oos-Afrika suksesvol af te sluit.

Op 10 Januarie het Beves opdrag ontvang om na die sentrale spoorlyn terug te trek en die magte by Van Deventer is na die Unie teruggestuur. Smuts het op 16 Januarie bevel aan genl maj R. Hoskins oorhandig en na Londen vertrek om die Imperiale Konferensie by te woon.

Tydens die derde fase (1917 - 1918) het die veldtog in Duits-Oos-Afrika in 'n guerrilla-stryd ontaard waartydens vrugteloos gepoog is om die ontwykende Von Lettow-Vorbeck tot oorgawe te dwing. Die Duitse bevelvoerder was 'n gedugte vyand wat guerilla-taktiek met hoŽ mobiliteit uiters effektief aangewend het. Om sake te vererger, het die topografie en ongesonde klimaat hul tol geneem en meer as 12 000 Suid-Afrikaanse soldate wat verskillende tropiese siektes en disenterie opgedoen het, moes huis toe gestuur word. Die Duitse magte in Oos-Afrika het uiteindelik in November 1918 die wapen neergelÍ teen welke tyd meer as 2 000 Suid-Afrikaanse soldate omgekom het.



Die Sanusi-veldtog (1916)

Gedurende die oorlog is 1 South African Infantry Brigade, bestaande uit vier bataljons, op die been gebring om saam met die Britse magte in Frankryk en Vlaandere te dien. Die Brigade - bestaande uit vier regimente en sowat 5 800 man sterk - het vanaf September 1915 onder die bevel van brig genl H.T. Lukin in Brittanje aangekom om opleiding te ondergaan. Die Brigade is egter in Desember 1915 na Egipte gestuur om die Britse magte aldaar in die verdediging van die Suez-kanaal en die gebied langs die Libiese grens by te staan.

Die Suid-Afrikaanse bataljons het in Januarie 1916 by AlexandriŽ geland. Op 19 Januarie het die Brigade opdrag ontvang om twee kompanies per see na Mersa Matruh te stuur. Die taak is aan 2 SA Infantry Regiment opgedra wat kort nŠ 'n uitputtende seereis boonop 'n moordende snelmars deur die woestyn en in gietende reŽn moes aflÍ. As deel van genl maj A. Wallace se kolonne, het 2 SA Infantry Regiment op 23 Januarie by Halazin met die Sanusi-magte van Sayyid Ahmed slaags geraak. Ofskoon hulle hewige vyandelike vuur getrek het, het die Suid-Afrikaners verbete teruggeveg. Verliese aan Suid-Afrikaanse kant was egter hoog: sewe het geneuwel terwyl 105 gewond is.

Op 29 Januarie is die Brigadehoofkwartier en 1 South African Infantry Regiment onder brig genl Lukin opdrag gegee om per boot na Mersa Matruh te vertrek waar hulle op 4 Februarie aangekom het. Nadat die Suid-Afrikaanse kontingent verder versterk is, het Lukin se kolonne Mersa Matruh op 20 Februarie verlaat en Angeila twee dae later bereik.

Die volgende dag is die aanmars voortgesit en op 25 Februarie was Lukin se mag in die omgewing van Aqqaqir waar dit met die vyand kontak gemaak het. Die volgende oggend het Lukin die Sanusi-stellings suid van die Kkedivial-hoofweg aangeval. Die vyand is in 'n bloedige veldslag verslaan en verdryf waarna Lukin ongehinderd na Barrani en Salum kon opruk. Die terugtrekkende vyand is uiteindelik by Bir 'Azeiz deur 'n gepantserde kolonne ingehaal en verslaan. Daarmee is die veldtog teen die Turks-Sanusi-magte aan die wesgrens beŽindig en voorbereidings is getref vir die Brigade se vertrek na Frankryk, sy oorspronklike bestemming.



Die Wesfront

Die suksesvolle afloop van die veldtog in Egipte het die weg gebaan vir 1 South African Infantry Brigade se ontplooiing in Frankryk. Die Brigade het op 20 April in Marseilles aangekom en sy hoofkwartier by Bailleul ingerig.

As deel van 9 Division, is 1 South African Infantry Brigade op 14 Junie na die Somme-gebied gestuur. Die Divisie is noord van die Sommerivier ontplooi as 'n algemene reserwemag vir XII Corps wat op sy beurt die regterflank van die 4th Army gevorm het. Op 30 Junie het 1 South African Infantry Brigade by Bray stelling ingeneem en op die volgende dag is die Somme-offensief geloods. Aanvanklik is die Brigade hoofsaaklik in reserwe gehou hoewel dit gebruik is om die posisie van XII Corps te konsolideer. Selfs in hierdie beperkte rol het 1 South African Infantry Brigade se ongevalle reeds tot sowat 500 gestyg - 'n goeie aanduiding van wat later in terme van verliese verwag kon word.

Op 13 Julie was die hele Brigade as reserwemag vir 9 Division by Talus saamgetrek, gereed om die divisie se aanslag op Longueval en Delville-bos te ondersteun. In hierdie stadium het 1 South African Infantry Brigade beskik oor 121 offisiere en 3 032 manskappe. 9 Division se verrassingsaanval op 14 Julie het aanvanklik vlot verloop en die vyandelike garnisoen by Longueval is ingeneem. Die Duitse verdedigers het egter gou tot verhaal gekom en verbete teruggeveg toe die Geallieerdes gepoog het om die res van die dorp te beveilig. Teen laat agtermiddag was gedeeltes van Longueval nog onder die vyand se beheer terwyl 9 Division groot verliese gely het. Ten einde die beplande aanval op Delville-bos moontlik te maak, het die Divisie besluit om sy reserwes - 1 South African Infantry Brigade ingesluit - te gebruik.

Op die oggend van 15 Julie 1916 is 1 South African Infantry Brigade ingestuur om die aanval op Delville-bos te ondersteun. Ondanks die ongunstige terreintoestande, het die Brigade daarin geslaag om die grootste gedeelte van die bos in besit te neem. In afwagting van 'n teenaanval het die Brigade hom digby die Duitse loopgrawe ingegrawe. Soos verwag is, het die Duitse magte dan ook 'n reeks teenaanvalle geloods en op 17 Junie het die Slag van Delville-bos 'n hoogtepunt bereik. Die Duitse artillerie het 'n hewige bombardement op die bos afgebring wat langer as sewe uur geduur het. Hierna het nege Duitse infanteriebataljons 1 South African Infantry Brigade se stellings aangeval en die Suid-Afrikaners moes alles in die stryd werp om nie oorrompel te word nie. Toe ammunisie begin opraak het, is die geveg op verskeie plekke met bajonette voortgesit.

Teen die aand van 18 Junie was die situasie in Delville-bos so verwarrend en chaoties dat bevelvoerders aan beide kante beheer oor die geveg verloor het. Klein groepies Suid-Afrikaanse en Duitse soldate was oral in die verwoeste bos in 'n verbete stryd gewikkel. Ofskoon die Suid-Afrikaners algeheel uitgeput was en kwalik die stryd kon voortsit, is hulle nie dadelik afgelos nie. Eers nadat daar ernstige beroepe op die Britse opperbevel gedoen is, is versterkings ingestuur om hulle af te los. Op die aand van 20 Julie 1916 het drie offisiere en 140 ander range die bos verlaat. Die Brigade het nŠ die bloedige slagting beskik oor slegs 29 offisiere en 751 weerbare manskappe uit 'n totaal van sowat as 4 082 wat tot die slag toegetree het. Altesame 763 is gedurende die slag van Delville-bos dood of het kort daarna aan hul wonde beswyk. Van die oorblywende 2 240 oorlewendes sou nog 510 voor die einde van die oorlog sneuwel. Gedurende die stryd om Delville-bos het die Suid-Afrikaners die uiterste dapperheid aan die dag gelÍ en een van hulle - wrn W.F. Faulds - het die eerste lid van die Brigade geword om die Victoriakruis te verwerf.

Soos reeds vermeld, het 1 South African Infantry Brigade nou oor slegs sowat 30 offisiere en 750 weerbare soldate beskik en versterkings moes aangevra word. Nadat 40 offisiere en 2 826 manskappe hul by die Brigade gevoeg het, is daar met opleiding en reorganisasie voortgegaan.

Op 23 Augustus was 1 South African Infantry Brigade weer slaggereed en is dit tot vroeg in Oktober in die Vimy-gebied ontplooi. Hierdie gedeelte van die front was in hierdie stadium betreklik stil en die Brigade het feitlik nie aan enige gevegte deelgeneem nie.

Die eenheid is op 9 Oktober 1916 na High wood in die Somme-gebied gestuur om 42 Brigade af te los. Op 12 Oktober is die Brigade weer in die Butte de Warlencourt-gebied as deel van die 4th Army se offensief oor 'n wye front in die stryd gewerp. Die Brigade is getaak om saam met 26 Brigade en 44 Brigade van 5 Division "Snag" en "Tail" (twee Duitse loopgrawe) te verower. Wat 1 South African Infantry Brigade betref, het 2 South African Infantry Regiment die aanval gelei met 4 South African Infantry Regiment wat in diepte gevolg het. Die ander twee bataljons is in reserwe teruggehou.

Tydens die stormloop het 2 South African Infantry Regiment onder hewige vuur gekom en vasgeval. Tydens die gevegte het hierdie regiment swaar verliese gely en 3 South African Infantry Regiment moes as aflosmag ingestuur word. Op 18 Oktober het 1 South African Infantry Regiment weer eens 'n aanslag op "Snag" en "Tail" gedoen en hul pad tot in die Duitse loopgrawe oopgeveg. Die Duitsers het egter 'n teenaanval geloods waarin van selfs vlamwerpers gebruik gemaak is. Die Suid-Afrikaners moes noodgedwonge terugval en 3 South African Infantry Regiment se poging op 19 Oktober om "Snag" in te neem, het ook misluk. Die Brigade, wat tussen 9 en 19 Oktober 1 150 man verloor het, was nou totaal uitgeput en is genadiglik onttrek. Op 21 Oktober 1916 is die Suid-Afrikaners na die Maretzbos gestuur om van waar hul na Arras (Atrect) oorgeplaas is. Hier is die Brigade by die 3rd Army se VI Corps ingedeel. In afwagting van die komende lente-offensief, is die laaste wintermaande aan opleiding en voorbereidings gewy.

Vanaf 9 tot 15 April 1917 was die Brigade in hewige gevegte by Arras betrokke waar dit 'n gedeelte van die front tussen St Pancras en die Scarperivier verdedig het. Die aanslag op die vyandelike "kleurlinies" (Swart-, Blou- Bruin- en Groen-linie) waaraan 1 South African Infantry Brigade deelgeneem het, was suksesvol, maar op 11 April het die Geallieerde aanval momentum verloor. Hierna het 1 South African Infantry Brigade by Fampoux versamel ter voorbereiding van 'n aanval op die vyandelike stelllings by die plaaslike spoorwegstasie. Die aanval is op 12 April geloods met 1 en 2 South African Infantry Regiment aan die spits, ondersteun deur twee kompanies van 4 South African Infantry Regiment. Die aanval het egter misluk en 1 South African Infantry Brigade het meer as 700 man verloor waarna dit tydelik onttrek en met 1 418 vrywilligers aangevul is.

In Julie 1917 het die Brigade na die Somme-gebied teruggekeer vir verdere opleiding en op 27 Julie is dit as deel van 9 Division by IV Corps ingedeel. Op 14 September is die Brigade by Ypres in BelgiŽ ontplooi vir 'n aanval op die Duitse stellings langs die Steenbekespruit, die Ypres-Zonnebeke-pad en die Ypres-Roulers-spoorweglyn. Hierdie aanval het deel gevorm van die derde Slag van Ypres. Die Brigade het op 19 September tot die aanval oorgegaan en ondanks swaar verliese, daarin geslaag om die vyandelike stellings in te neem. Op 22 September is die Brigade onttrek en dit het nie verder aan groot gevegte deelgeneem nie. Op 12 Oktober 1917 is die Brigade weer eens in die stryd gewerp en dit het aan verskeie kleiner gevegte by Moslains en Gouzeancourt deelgeneem voordat die uitgeputte Suid-Afrikaners teen die einde van Januarie 1918 'n maand se ruskans gegee is.

Die Brigade het Februarie aan defensiewe gevegsopleiding gewy omdat 'n groot Duitse offensief in Maart verwag is. In Maart 1918 was 1 South African Infantry Brigade dan ook in die omgewing van Haudicourt ontplooi toe die Duitse offensief geloods is. In die eerste twee dae het die Brigade, wat stellings tussen MarriŤres-woud en Rancourt verdedig het, meer as 900 man verloor. Op 24 Maart het die Duitsers verskeie aanvalle op die Geallieerde linies gedoen en 1 South African Infantry Brigade is feitlik uitgewis. Sowat 100 man is gevange geneem sodat die Brigade met slegs 450 man as 'n bataljon van drie kompanies hersaamgestel moes word. Formeel het dit egter steeds as 1 South African Infantry Brigade bekend gestaan.

Die hersaamgestelde bataljon is op 26 Maart saam met 26 Brigade in die Geallieerde linie tussen Dernancourt en Albert ontplooi. Hier moes die Suid-Afrikaners weer eens verskeie aanvalle die hoof bied en met die eenheid se onttrekking op die aand van 27 Maart was dit feitlik uitgewis. Daar is dadelik begin met die heropbou van 1 South African Infantry Brigade en vroeg in April het die eenheidsterkte te staan gekom op 139 offisiere en 1 473 ander range. Dit het die Brigade in staat gestel om deel te neem aan verskeie gevegte tydens die Slag van die Lys.

Die Brigade het op 10 April by 'n versamelgebied naby Neuve Eglise aangekom waar dit opdrag gekry het om 'n gedeelte van die Messines-rif tussen Messines en Pick House op die Wytschaete-pad te verower. NŠ hewige gevegte is die Brigade op die oggend van 12 April tydelik onttrek, maar op 16 April is dit ingestuur om te help met die ontsetting van Wytschaete. Ofskoon 4 South African Infantry Regiment tot in die dorp kon vorder, is dit deur die Duitsers teruggedryf. Hierna is 1 South African Infantry Brigade tydelik tot 26 Brigade gevoeg totdat dit op 23 April afgelos is.

Die Brigade het swaar verliese gely en moes weer eens as 'n bataljon hersaamgestel word ofskoon die benaming 1 South African Infantry Brigade steeds behou is. Danksy versterkings in die vorm van twee Skotse regimente vanaf Brittanje is die eenheidsterkte tot 59 offisiere en 1 527 ander range opgebou. Die Brigade kon betyds hergroepeer om as deel van 66 Division aan die finale Geallieerde offensief in Frankryk deel te neem. Die Brigade was hoofsaaklik by die gevegte by Reumont en later Le Cateau betrokke. Op Wapenstilstanddag was die Brigade in die mees oostelike posisie van die Britse magte aan die westelike front.

Suid-Afrikaanse infanterie-regimente in Frankryk en Vlaandere het geweldige verliese gely. Van die sowat 20 000 Suid-Afrikaners wat tussen April 1916 en November 1918 aan die Wes-Europese front gedien het, het minstens 14 000 ongevalle geword.

Krygshistorici is geneig om Suid-Afrikaanse grondmagte se deelname aan die oorlog aan die wesfront grotendeels tot die optredes van 1 South African Infantry Brigade te beperk. Die optredes van Suid-Afrikaanse infanterie-regimente in Frankryk en Vlaandere kan haas nie genoeg beklemtoon kan word nie, maar die bydrae van die Suid-Afrikaanse Swaarartillerie aan hierdie front kan insgelyks nie verswyg word nie.

Die South African Heavy Artillery Corps het op 1 Augustus 1915 by Rondebosch tot stand gekom met lt kol J.M. Rose as bevelvoerder. Die Korps is oorspronklik in twee brigades georganiseer, nl 1st Brigade bestaande uit drie batterye en 2nd Brigade met twee batterye. Die twee brigades se 672 man bestaande uit 34 offisiere en 638 ander range het op 28 Augustus 1915 na Engeland vertrek vir opleiding by Cooden Camp (Bexhill). NŠ hul aankoms in Engeland, is beslis dat die Suid-Afrikaanse swaarartillerie-batterye in vestingbatterye omskep moes word. Hulle word gevolglik met 6-duim houwitsers toegerus en aan die Royal Garrison Artillery toegwys.

In Maart 1916 is 71, 72 en 75 Siege Battery in die 44th Brigade Royal Garrison Artillery georganiseer terwyl 73, 74 Siege Battery en later ook 125 Siege Battery by die 50th Brigade (RGA) gevoeg is. Vroeg in 1918 is drie bykomende batterye op die been gebring, nl 542, 496 en 552 Siege Battery. Eersgenoemde twee is met hul aankoms in Frankryk egter by die bestaande Suid-Afrikaanse batterye ingedeel terwyl laasgenoemde vanweŽ die vredesluiting nooit aktief aangewend is nie. Die ses Suid-Afrikaanse vestingsbatterye wat aan die Wesfront geveg het, was dus nie tot 1 South African Infantry Brigade toegevoeg nie en het slegs by enkele geleenthede ondersteuningsvuur aan 1 South African Infantry Brigade gelewer.

Hierdie batterye is tussen 1916 en 1918 as geÔntegreerde ondersteuningselemente van Britse gevegsformasies en artilleriegroepe soos die Royal garrison Artillery aangewend. Hulle was dan ook by al die groot veldslae soos onder meer die Somme, Arras, Cambrai , Ypres (Derde Slag) en die Duitse lente-offensief betrokke.

Die besluit in 1917 om die swaar- en beleŽringsbatterye in permanente brigades te omskep, het aan die Suid-Afrikaners die geleentheid gegee om oor hul eie brigades met 'n Suid-Afrikaanse identiteit te beskik. In Januarie 1918 kom 44 en 50 SA Heavy Artillery Brigade tot stand. Eersgenoemde brigade het bestaan uit 71, 73 en 125 Battery, terwyl laasgenoemde saamgestel is uit 72, 74 en 75 Battery.

Die ses battery se ongevalle aan die Wesfront het in totaal 329 beloop. Altesame 146 artilleriste het gesneuwel terwyl 183 gewond is.



Die Veldtog in Palestina

Die Suid-Afrikaanse magte het ook deelgeneem aan die Geallieerde veldtog teen die Turke in die Midde-Ooste. Die Geallieerdes se behoefte aan artilleriebatterye het direk gelei tot die samestelling van 'n Suid-Afrikaanse veldartilleriebrigade, die South African Field Artillery.

Hierdie brigade is uit vrywilligereenhede van die Cape Field Artillery, Natal Field Artillery en Transvaal Horse Artillery saamgestel. Die South African Field Artillery, wat oorspronklik uit drie veldbatterye bestaan het, is toegevoeg tot 75 Division, wat vir diens in Palestina bestem was. In Augustus 1917 is die South African Field Artillery na twee batterye met 18-ponder kanonne omgeskakel. 'n Derde battery met houwitsers is in April 1918 bygevoeg.

As deel van 75 Division, het die South African Field Artillery opdrag ontvang om na Jerusalem op te ruk. Die Turkse magte was noord van die aanmarsroete en sowat 5 myl (8 kilometer) van Jerusalem op hoŽ grond ontplooi. Tydens die opmars kom die South African Field Artillery by 'n bergpas naby Kustil teenoor die Turkse stellings te staan, maar slaag daarin om die vyand te verdryf.

In sy opmars het 75 Division weer by Biddu met die Turkse magte slaags geraak wat op die strategiese hoogte van Nebi Samwill ontplooi was. Omdat toegang tot Jerusalem vanaf Nebi Samwill beheer kon word, het die Geallieerde magte 'n aanval geloods en die hoogte op 21 November 1917 verower. Vir sy aandeel aan die verowering van Nebi Samwill, is 'n kenteken in die vorm van 'n sleutel aan 75 Division toegeken omdat hy die "sleutel tot Jerusalem" verower het.

In Desember 1917 het die South African Field Artillery deelgeneem aan die Geallieerde magte se noordwestelike opmars vanaf Jerusalem. Op 10 Desember 1917 het die South African Field Artillery se A Battery vuursteun aan 'n aanval op die Turkse stellings by Budrus en Hamid verleen. Drie dae later het die Brigade ook vuursteun aan 75 Division verleen tydens 'n suksesvolle aanval op KH Datrah en op 15 Desember was dit ook betrokke by die verowering van die Qibye-rug. Die twee batterye het op 18 Desember onder hewige granaatvuur gekom waartydens 'n observasiepos uitgewis is. Beide batterye kon egter op 20 Desember 52 en 54 Division aktief ondersteun terwyl hulle die Nahr- en Aujarivier oorgesteek het.

VanweŽ die felle Palestynse winter wat met swaar reŽns gepaard gegaan het, het daar nou 'n onaktiewe fase aangebreek. Dit het die Suid-Afrikaners die geleentheid gegee om die omgewing te verken en voorbereidings vir die komende offensief te tref. Tydens die Geallieerde aanval op 12 Maart 1918, het die South African Field Artillery se A Battery vanaf sy stelling agter die Wadi Ballut vuursteun aan 'n Indiese bataljon gegee.

Tydens hierdie offensief is die Turkse magte na nuwe stellings noordwes van Deir Ballut teruggedwing, maar hier is hulle deur die Dorsets met bajonette uitgedryf. In die Geallieerde aanval wat hierop gevolg het, het die South African Field Artillery effektiewe vuursteun gelewer en verskeie plekke is verower. Hoewel 75 Division se aanval op 9 April deur die Turke afgeslaan is, het A Battery met akkurate vuur die vyand swaar verliese toegedien. Tydens hewige gevegte op 10 April, is die "Three Bushes Hill" verower. Die Turke het egter verwoed teruggeveg en 'n gedeelte van die heuwel herower. Danksy die South African Field Artillery se effektiewe vuur kon die Turke egter nie daarin slaag om die hele heuwel te beset nie. Die Geallieerde magte het nietemin steeds onder groot druk verkeer en moes "Three Bushes Hill" noodgedwonge op 21 April ontruim.

Op hierdie kritieke tydstip het Duitse versterkings in Palestina aangekom wat die vooruitsig van 'n Geallieerde oorwinning 'n knou toegedien het. Die Geallieerde magte se posisie het verder versleg toe 'n groot aantal troepe onttrek en na die front in Frankryk gestuur is. Ten einde versterkings te bekom, het die Geallieerde opperbevel Suid-Afrika genader. Na aanleiding van hierdie dringende versoek, het die Suid-Afrikaanse regering weer eens 1 Battalion Cape Corps (wat met onderskeiding in Duits-Oos-Afrika gedien het) vir diens in Palestina gemobiliseer. Die eenheid het Suid-Afrika nog voor die einde van April in Durban ingeskeep en na Egipte vertrek. Nadat die Bataljon woestynopleiding in Egipte ondergaan het, is dit teen die middel van Julie na front in Palestina gestuur. Hier is dit by 160 Brigade ingedeel wat op sy beurt deel gevorm het van XX Corps se 53 Division.

1 Battalion Cape Corps se kamp was by Rham Alla suidoos van Jerusalem geleŽ. Die eenheid was egter nie lank hier gestasioneer voordat dit deur 'n vlaag siektes getref is nie. Talle soldate is deur siektes soos disenterie, malaria en Spaanse griep neergetrek en teen Augustus was slegs sowat 340 man geskik vir operasionele diens. Gelukkig is die Bataljon nie gou in die veld gestoot nie en danksy 'n uiterste poging deur die mediese staf, kon die eenheid voor die aanbreek van die winter weer op sterkte gebring word . Kort hierna het die Bataljon opdrag ontvang om deel te neem aan die Geallieerde magte se hoofoffensief in die suide van Palestina.

Onderwyl 1 Battalion Cape Corps besig was met opleiding in Egipte, het die South African Field Artillery hom midde-in 'n verbete oorlog in Palestina bevind. Op 3 Mei het 10 Division Heznah in besit geneem, maar is dieselfde nag teruggedryf. Tydens 10 Division se onttrekking het die South African Field Artillery tot dagbreek die volgende oggend swaar verdedigende vuur op die vyand afgebring. In Mei is 'n gebuite Turkse veldkanon aan A Battery geskenk wat dit gebruik het om die Turkse vesting by Bidieh te bombardeer. Dit het egter 'n hewige teenbombardement op die Britse frontlinie uitgelok en op versoek van die infanterie is die kanon onttrek.

Gedurende Junie en Julie 1918 is die South African Field Artillery in die kusgebied ontplooi. Ter voorbereiding van 'n beplande Geallieerde offensief, is die South African Field Artillery kort hierna aan die front onttrek vir verdere gevegsopleiding. In September was dit weer terug in die kusgebied, gereed om aan die offensief deel te neem. Op 16 September het die South African Field Artillery die groot lemoen- en olyfboomboorde naby Mullebis genader waar die Turkse magte hul stellings gehad het. Hier is die Turke verras en verdryf, wat die Geallieerde magte se posisie in die gebied aansienlik versterk het. Daar kon nou voortgegaan word met die voorbereidings vir die finale offensief wat vir 19 September beplan is.

Intussen het 160 Brigade opdrag ontvang om deur die vyand se hooflinie te breek wat vanaf Wye Hill tot Square Hill en Valley View gestrek het. Op 18 en 19 September het 1 Battalion Cape Corps betrokke geraak in 'n geveg om die besit van Square Hill. Die drie kompanies van die Bataljon het die aanvalsmag gevorm wat die Turkse stelllings op die heuwel bestorm het. NŠ 'n verbete geveg het die Suid-Afrikaners daarin geslaag om die vyandelike stellings in te neem en 180 Turke is krygsgevange geneem. Die Turkse magte het egter 'n teenaanval geloods waartydens die Bataljon swaar verliese gely het. Die twee kompanies se offisiere was almal Úf dood Úf swaar gewond; om die Bataljon van totale uitwissing te red, het die onderoffisiere besluit om hul stellings op die heuwel te ontruim. Die Slag van Square Hill het 'n deurslaggewende rol gespeel in die Britse magte se uiteindelike oorwinning in die gebied en die eenheid is later dan ook vir sy dapper optrede met verskeie dekorasies en 'n gevegsonderskeiding beloon.

Die Britse offensief is deur die artillerie van XX Corps met 'n felle bombardement in die kusgebied geloods. Die Turkse magte het min weerstand gebied, maar by El Tireh moedig teruggeveg. Hier het die South African Field Artillery se akkurate grofgeskut die Geallieerdes weer die oorhand laat kry. Dit het die Geallieerde divisies in staat gestel om deur die Turkse linies te breek. Die Turkse leŽrs was feitlik omsingel en moes deur 'n smal gaping via Nasaret en GallileŽ na Damuskus, Beiroet en Aleppo uitwyk. Teen die einde van Oktober is die Turkse magte in Palestina tot oorgawe gedwing en die South African Field Artillery en 1 Battalion Cape Corps kon onttrek word.
Kubaan is offline   Reply With Quote
Old 05-30-2007   #6
Kubaan
Senior Volks Kryger
 
Join Date: Jan 2007
Location: Port Elizabeth
Posts: 1,898
Kubaan is on a distinguished road
Geskiedenis Van Die Suid-afrikaanse Weermag (1912 - 1994) Deel 2:

DEEL 2



Die Zuidafrikaanse Vliegeniers Korps

Met die uitbreek van die Eerste WÍreldoorlog het die militÍre lugvaart nog in sy kinderskoene gestaan. Op daardie tydstip was daar van 'n eie lugmag vir Suid-Afrika nie sprake nie ofskoon die Verdedigingswet wel vir die stigting van 'n Zuidafrikaanse Vliegeniers Korps (ZAVK) voorsiening gemaak het.

Soos reeds vermeld, het die UVM weliswaar in 1913 'n aanvang gemaak met vliegopleiding by Alexanderfontein. Die Eerste WÍreldoorlog het die gevorderde vliegopleiding van die eerste groep van vyf Suid-Afrikaners by Upavon in Brittanje kortgeknip. Ofskoon hul logboeke aangedui het dat elkeen nouliks meer as 20 vliegure agter die rug gehad het, is hul as bevoeg en gereed vir operasionele diens beskou. Nadat hul toestemming verkry het om as vrywilligers by die RFC aan te sluit, is hulle in twee van die eerste vier eskaders opgeneem wat saamgestel en na die oorlogsfront in Frankryk gestuur is.

Gedurende hierdie kort dienstoer het lt K.R. van der Spuy 'n leidende rol gespeel in die ontwikkeling van lugfotografie in die RFC. Van der Spuy, wat gou tot die slotsom gekom het dat pistole en afgesaagde haelgewere betreklik nuttelose wapens in lugoorlogvoering was, het 'n Lewis-masjiengeweer aan die boonste vlerk van sy tweedekker laat monteer. Sy vindingrykheid, wat sy waarnemer in staat gestel het om doeltreffender vuur op die vyand af te bring, is spoedig deur sy medevlieŽniers in die RFC nagevolg.

'n Aantal Suid-Afrikaanse vlieŽniers is ingevolge 'n goewermentskennisgewing van 26 Januarie 1915 as offisiere in die Staande Mag aangestel, insluitende kapt G.P. Wallace, lt B.H. Turner, lt K.R. van dr Spuy, lt G.S. Creed en lt E.C. Emmett. Hulle sou voortaan op die "Instruksie en Administratiewe Staf" van die UVM dien.

Hul eerste belangrike taak was om die ZAVK op die been te bring en vir deelname aan die veldtog in Duits-Suidwes-Afrika toe te rus. In hierdie verband het veral kapt (later maj) G.P. Wallace, bygestaan deur lte B.H. Turner en E.C. Emmett, 'n leidende rol gespeel. Die ZAVK is formeel op 29 Januarie 1915 as 'n "vliegeniers-eenheid van die Aktieve Burgermacht" gestig waarna werwing in die Unie en Brittanje in alle erns begin het.

Die nuutgestigte ZAVK het aanvanklik heelwat probleme ten opsigte van die verkryging van geskikte vliegtuie ondervind. Drie Henri Farman F27 en twee BE 2C vliegtuie het uiteindelik op 30 April 1915 in Walvisbaai aangekom en in Mei is nog drie Henri Farman F27 vliegtuie afgelewer. Die twee BE 2C vliegtuie wat deur vlootvlieŽniers van die Britse Admiraliteit gevlieg is, was vanweŽ hul houtkonstruksie nie teen die strawwe klimaat van Suidwes-Afrika bestand nie. Nog voordat hulle operasioneel aangewend kon word, is albei in afsonderlike voorvalle beskadig.

Daarenteen het die Henri Farman F27 vliegtuie metaalrompe gehad en hulle is met groot welslae deur die ZAVK in 'n verkenningsrol aangewend. Die Suid-Afrikaanse vlieŽniers het goed rekenskap van hulself gegee deur gereelde verkenningsvlugte te onderneem en die grondmagte deurentyd op die hoogte te hou van die vyand se bewegings en posisies. Genl Botha was so beÔndruk dat hy by die afsluiting van die veldtog die oortuiging uitgespreek het dat die gebruik van vliegtuie merkbaar bygedra het tot die vinnige afhandeling van die veldtog.

NŠ die beŽindiging van die veldtog in Suidwes-Afrika, moes oor die toekoms van die ZAVK besin word. Die Eerste WÍreldoorlog het egter nog steeds in Europa voortgewoed en op 9 Julie 1915 het die Unieregering aangebied om die volledige ZAVK met sy personeel en toerusting tot die beskikking van die Britse regering te stel.

Op hierdie tydstip was die ZAVK se personeelsterkte 152 man van wie 120 by die korps se lugvaartseksie en 32 by die transportseksie ingedeel was. Die Suid-Afrikaanse regering se aanbod is deur die Imperiale LeŽrraad aanvaar hoewel sekere probleme ten opsigte van die vergoeding en rangstatus van sommige lede nog uitgestryk moes word. Kort hierna is die ZAVK in Kaapstad gedemobiliseer en sy lede toegelaat om as vrywilligers by die RFC aan te sluit. Hulle sou die kern vorm van 26 SA Squadron (RFC) wat uit Suid-Afrikaners saamgestel is. NŠ 'n kort tydperk van reorganisasie en intensiewe opleiding by Netheravon (Salisbury Plain), het 26 SA Squadron op 25 Desember 1915 na Duits-Oos-Afrika vertrek. In Kenia is die Eskader (Esk) aan die Kilimandjaro-gebied toegewys waar hulle met BE 2E en Henri Farman vliegtuie verkenningsvlugte, lugaanvalle en kommunikasievlugte onderneem het ter ondersteuning van genl Smuts se magte.

Die Eskader se taak was egter allesbehalwe maklik. Hulle het te kampe gehad met 'n strawwe tropiese klimaat en 'n ontwykende vyand wat moeilik in die digte woude van Kenia opgespoor kon word. Desondanks het hulle volhard met verkenningsvlugte en, wanneer omstandighede dit toegelaat het, aanvalle op die grondmagte van genl Von Lettow-Vorbeck geloods. In Junie 1918 is die Eskader na Engeland teruggeroep en die volgende maand is dit ontbind.

Afgesien van die Suid-Afrikaners wat in 26 SA Squadron gedien het, het talle Suid-Afrikaners vrywilliglik vir diens by ander RFC eskaders gedurende die verloop van die oorlog aangesluit. Dit was deels te danke aan die werwingsveldtog van maj Allister Miller wat tussen 1916 en 1917 sowat 2 450 Suid-Afrikaners oorreed het om by die RFC aan te sluit. Verskeie Suid-Afrikaanse vlieŽniers het in Wes-Europa en elders roem verwerf, onder andere kapt Andrew Weatherby Beauchamp-Proctor wat 38 vyandelike vliegtuie en 16 lugbalonne afgeskiet het.

Beauchamp-Proctor was ongetwyfeld 'n uitsonderlike vlieŽnier, maar in die geledere van "Miller's Boys" (soos Miller se rekrute bekend gestaan het), was hy geen uitsondering nie. So byvoorbeeld was daar kapteins S.M. Kinkead en C.J. (Boetie) Venter wat onderskeidelik 30 en 22 vyandelike vliegtuie afgeskiet het. In hul geledere was daar ander vlieŽniers soos Douglas John Bell met 20 vliegtuie op sy kerfstok en Sir Hugh W. Saunders wat 19 vliegtuie afgeskiet het; lt kol K.R. van der Spuy wat later 'n Geallieerde lugmageenheid in Rusland aangevoer en aldaar deur die Bolsjewiste krygsgevange geneem is; en die alombekende lt kol Helperus Andrias (Pierre) van Ryneveld.

Van Ryneveld, wat oorspronklik as infanteris aangesluit maar in Julie 1915 na die RFC oorgeplaas is, het as vlieŽnier aan verskillende oorlogfronte gedien, onder meer in Engeland, die Westelike Woestyn (Noord-Afrika), Egipte en Palestina. In 1916 is hy terug na Engeland om bevel oor te neem van No 78 Home Defence Squadron, 'n nageskader wat teen Duitse Gotha bomwerpers opgetree het. Hy sou later 'n leidende rol speel in die stigting van die Suid-Afrikaanse Lugmag.



Vlootvrywilligers

Met die uitbreek van die Eerste WÍreldoorlog het Suid-Afrika nie oor sy eie vloot beskik nie. Die Koninklike Marine Vrijwilliger Reserwe (SA) is wel op 14 Augustus 1914 gemobiliseer en 12 offisiere en 267 manskappe kon tot die beskikking van die Admiraliteit gestel word. Gedurende die oorlog het egter meer as 400 Suid-Afrikaners in die Britse Vloot gedien. Baie Suid-Afrikaners het omgekom toe die slagkruiser QUEEN MARY tydens die Slag van Jutland in 1916 gekelder is.

Die vlootowerheid in Simonstad het gedurende die oorlog die meeste van die stroomtreilers en walvisbote in Suid-Afrikaanse waters vir die Britse Vloot opgekommandeer. Talle lede van die Koninklike Marine Vrijwilliger Reserwe (SA) het dan ook op hierdie vaartuie gedien. Hulle is aanvanklik as patrollie- en ondersoekbote gebruik, maar nadat die gekamoefleerde Duitse slagskip MOEWE seemyne teenoor Tafelbaai en Kaap Agulhas gelÍ het, moes 'n aantal as mynveegtreilers omgebou word.

Tydens die veldtog in Duits-Suidwes-Afrika is die bekende sleepboot LUDWIG WIENER in Tafelbaai opgekommandeer, herdoop tot HMS AFRIKANDER en vir meer as 'n jaar as 'n patrollieboot aangewend.

Die Britse Vloot het Suid-Afrika se bydrae tot die oorlog ter see erken deur Suid-Afrikaanse name aan sommige van sy nuwe skepe toe te ken. Die eerste hiervan was die torpedojaers BOTHA (1915) en SPRINGBOK (1917). Hulle is later gevolg deur die twee ligte kruisers CAPE TOWN (1919) en DURBAN (1919).



Die Suid-Afrikaanse Geneeskundige Diens

Die Suid-Afrikaanse Geneeskundige Diens (SAGD) was ten tye van die Eerste WÍreldoorlog 'n ondersteuningsdiens van die LeŽr. Gesondheidsfaktore het egter 'n groot rol in hierdie oorlog gespeel; so byvoorbeeld was die sterftesyfer agv siektes, beserings en mediese komplikasies uiters hoog. Dit spreek dus vanself dat die SAGD 'n belangrike ondersteunende taak vervul het. Derhalwe verdien die aandeel van die mediese komponent afsonderlike toeligting.

Toe Suid-Afrika op 4 Augustus 1914 tot die Eerste WÍreldoorlog toegetree het, het die SAGD - wat slegs 16 maande vantevore gestig is - oor slegs 5 berede brigade-ambulanse, 2 veldambulanse, 'n mediese kompanie, 'n voorradedepot en 'n opleidingsdepot beskik. Die SAGD se ongunstige personeelsituasie het verder versleg as gevolg die onttrekking van 'n groot deel van die Royal Army Medical Corps in Suid-Afrika. 'n Ligpunt in die dilemma van die Direkteur Geneeskundige Diens, kol P.G. Stock, is die feit dat hy oor 'n aantal adjunk-direkteure in die onderskeie militÍre distrikte beskik het wat hom kon bystaan. Hy kon ook staatmaak op 'n aantal Staandemaglede by Tempe wat hy kon gebruik totdat sy Burgermageenhede gemobiliseer is. Ter voorbereiding van die mediese ondersteuning van die veldtog in Duits-Suidwes-Afrika, is die berede brigade-veldambulans in Pretoria op 'n gereedheidsgrondslag geplaas terwyl mediese eenhede gemobiliseer en op sterkte gebring is.

Ondanks die SAGD se probleme, kon die 1ste Berede Brigade Veldambulans en 'n beperkte hospitaaleenheid reeds op 26 Augustus 1914 saam met brig genl H.T. Lukin se invalsmag (Mag A) vanaf Kaapstad na Port Nolloth vertrek. Die mediese kontingent by Port Nolloth is teen die einde van September deur die 9de Berede Brigade Veldambulans versterk. Lt kol G.H. Knapp wat vir die mediese reŽlings van Mag verantwoordelik was, het nŠ sy aankoms in Port Nolloth sy hoofkwartier daar ingerig. Hy het 'n hospitaaltjie geopen om pasiŽnte tydelik te huisves totdat hulle met die hospitaalskip SS EBANI na Kaapstad afgevoer kon word. Hy het dit verder opgevolg met die oprigting van afvoerhospitale by Aneous, Okiep, Klipfontein en Steinkopf. Die eerste veldambulans onder kapt J. Pratt-Johnson is na LŁderitzbucht gestuur waar dit as die Algemene Hospitaal No 4 georganiseer is.

Wat B Mag betref, het Stock aanvanklik nie soveel aandag aan diť mag se mediese behoeftes geskenk as in die geval van A Mag nie. Hy het nietemin gepoog om 'n berede brigade veldambulans na Upington te stuur waar die mag onder lt kol S.G. Maritz saamgetrek het. Dr J.P. MacGregor is opdrag gegee om 'n offisier en 14 manskappe te werf en na Upington te vertrek. Hierdie poging het egter grootliks skipbreuk gely as gevolg van Maritz se besluit om te rebelleer.

Die veldtog is Duits-Suidwes-Afrika is deur die uitbreek van die Rebellie in die wiele gery. Die afvoerhospitale by Okiep, Klipfontein en Steinkopf het nie aan hul doel beantwoord nie en is later in tydelike mediese depots omskep. Die onderdrukking van die Rebellie en die hervatting van die offensief in Duits-Suidwes-Afrika in 1915 het vir die mediese kontingente opnuut probleme meegebring. Die Suid-Afrikaanse invalsmagte het so vinnig opgeruk dat die mediese elemente nouliks kon byhou. Die swak paaie en lang afstande tussen dorpe het die afvoer van ongevalle ook bemoeilik. Gevolglik moes die veldambulanse soms noodgedwonge agterbly om veldhospitale te beman totdat die pasiŽnte afgevoer is.

In 'n poging om die mediese organisasie gedurende die laaste fase van die veldtog op te knap, het Stock hom by genl Botha se Noordelike Mag gevoeg. Die tempo waarteen die spoorlyn vanaf Swakopmund na Windhoek gebou is, het die afvoer van ongevalle per trein vergemaklik. Die hospitaal by Karibib het weldra in 'n belangrike mediese sentrum ontwikkel van waar pasiŽnte na Swakopmund afgevoer kon word.

NŠ die Duitse oorgawe in Junie 1915, is die grootste gedeelte van die mediese kontingent aan Suidwes-Afrika onttrek. 'n Klein element het agtergebly om na die besettingsmag om te sien en teen die middel van Augustus 1915 is die laaste pasiŽnte na Kaapstad afgevoer.

NŠ die beŽindiging van die veldtog in Suidwes-Afrika, het die SAGD voor nuwe uitdagings te staan gekom, nl die veldtog in Duits-Oos-Afrika en die oorlog in Europa. Hoewel die SAGD oorspronklik net geneeskundige steun aan die front in Europa sou lewer, is later besluit om ook 'n mediese kontingent na Duits-Oos-Afrika te stuur. Hierdie kontingent het bestaan uit 'n algemene hospitaal, drie veldambulanse, vyf berede brigade veldambulanse, twee sanitÍre seksies, twee kompanies IndiŽr-draagbaardraers, 'n tandheelkundige seksie en 'n voorraaddepot.

Die ongesonde klimaat van Oos-Afrika was vir die Geallieerde magte selfs 'n groter vyand as die Duitse magte onder Von Lettow-Vorbeck. Die tol wat siektes soos bosluiskoors, malaria, disenterie en swartwaterkoors onder die Geallieerde troepe geŽis het, sou genl Smuts tereg laat opmerk: "It became more and more a campaign against climate, geographical conditions and disease."

Die South African General Hospital is by Kedongal ingerig. 'n Assistent-direkteur mediese dienste is tot elke divisie toegevoeg om mediese reŽlings vlot te laat verloop. Veldambulanse moes in hospitale omskep word terwyl 'n groot aantal ongevalle deur die ambulansskepe SS EBANI, VITA en PROFESSOR WOERMAN afgevoer is.

Die aantal ongevalle wat vanaf die front in Oos-Afrika afgevoer is, het dermate toegeneem dat selfs die hospitale in die Unie nie meer al die pasiŽnte kon huisves nie. Teen September 1917 was die situasie so kritiek dat hut- en tenthospitale opgerig moes word. Voorts is 'n basishospitaal, No 5 Algemene Hospitaal, vir die Kaapse Korps opgerig terwyl 'n groot herstelkamp by Kimberley gebou is. Terselfdertyd is hospitaalfasiliteite in Durban uitgebrei en Tempe en Robertshoogte is gebruik om die oorvloei van pasiŽnte vanaf Durban en Kaapstad te huisves. In een stadium is soldate selfs tuis deur hul naasbestaandes versorg, maar hierdie reŽling was nie geslaagd nie en moes gestaak word. Die uitbreek van die griepepidemie in 1918 het die SAGD se taak in die Unie nog verder bemoeilik. Die epidemie is eers in September 1918 onder beheer gebring waarna die SAGD kon voortgaan om hom uitsluitlik op Oos-Afrika en Europa toe te spits.

Wat die front in Europa betref, is 1 South African Field Ambulance in Augustus 1915 op Potchefstroom gemobiliseer. Saam met 1 South African General Hospital het dit die mediese kontingent uitgemaak wat teen die begin van November by Twezeldown in Brittanje vir hul opleiding aangekom het. Die personeel van 1 South African General Hospital is aanvanklik by verskeie imperiale hospitale ingedeel, maar op 20 Desember 1915 is die eenheid by Bournemouth herenig met die opdrag om die Mont Dore Hospital daar oor te neem. Een afdeling van 1 South African General Hospital is met die voltooiing van 'n bykomende Suid-Afrikaanse hospitaal by Richmond Park in Junie 1916 na Frankryk verskuif.

Vroeg in 1917 is opdrag gegee dat 1 South African General Hospital in Frankryk se bedkapasiteit van 520 tot 1 120 opgestoot word. Die hospitaalpersoneel het hutte wat hiervoor benodig was, self opgerig. Namate die oorlog gevorder het, het die gevegsfront verder van 1 South African General Hospital (Frankryk) weggeskuif. Die hospitaal het desondanks bedrywig gebly en die mediese staf het hul veral in die behandeling van beenbreuke onderskei. Die tegniek wat hier gebruik was, is later deur die mediese korps van die Britse LeŽr oorgeneem.

Gedurende die oorlog het die afdeling van 1 South African General Hospital in Brittanje hom ook onderskei. Hierdie afdeling het 'n waardevolle ondersteuningsdiens gelewer by die South African Military Hospital te Richmond Park. Op 1 Julie 1918 het die Richmond Military Hospital en die South African Military Hospital aldaar saamgesmelt onder laasgenoemde se naam.

1 South African Field Ambulance het feitlik ononderbroke aan die gevegsfront in Europa gedien. Die eenheid is egter nie dadelik na Europa nie, want in Desember 1915 het dit na Egipte vertrek om mediese steun aan 1 South African Infantry Brigade te verleen. Die veldambulans het 1 South African Infantry Brigade egter nie na die front vergesel nie en het tydens hul verblyf in Egipte voortgegaan met opleiding. In April 1916 is 1 South African Field Ambulance na Frankryk gestuur en in Junie daardie jaar het dit die versorging van 1 South African Infantry Brigade oorgeneem.

Gedurende die hele Somme-offensief het 1 South African Field Ambulance se seksies hul taak in moeilike, senutergende en dikwels lewensgevaarlike omstandighede verrig. Op 19 Julie 1916 is 1 South African Field Ambulance aan die Somme-front onttrek en vir 'n kort rusperiode na die Frevillers-area gestuur. Dit het in Augustus saam met 1 South African Infantry Brigade na Vimy-rif verskuif en 'n divisie-oord by Caucort ingerig. Die res van die eenheid was by die Estree Caughie-hospitaal saamgetrek. In September is dit na die Somme teruggestuur en die ambulanshoofkwartier is by Lavieville ingerig. Teen die einde van Oktober het 1 South African Field Ambulance na Maizieres vertrek, maar vroeg in Desember is dit na Arras gestuur om voor te berei vir die Geallieerde lente-offensief van 1917.

Die Geallieerde offensief wat op 9 April 1917 van stapel gestuur is, het so snel verloop dat die insamelpunt spoedig verder as 5 kilometer van die regimentshulpppos was. Die lang afstande, sneeu en reŽn het die Ambulans se taak bemoeilik en veral die verbandplek by Anzin was besonder bedrywig - in die eerste 24 uur is 1 246 gewondes behandel. Tussen 19 April en 12 September 1916 is die Veldambulans verskeie kere verskuif en dit moes mediese steun lewer by onder meer Arras (die hoofkwartier), la Thieuloye en Hautes Avesnes.

Op 12 September is 1 South African Field Ambulance na Vlammerthinge aan die front by Ypres verskuif. Die Suid-

Afrikaanse brigade se ongevalle aan die front by Ypres was hoog: 263 het gesneuwel terwyl 995 gewond of vermis is. Die Suid-Afrikaanse veldambulans is tot die uiterste beproef want veldverpleging en die afvoer van verliese moes deurentyd onder hewige artillerie-vuur gedoen word. Talle mediese offisiere en baardraers is gewond of gedood, maar desondanks het die Veldambulans hom goed van sy taak gekwyt.

Op 1 Desember 1917 is 1 South African Field Ambulance na Gouzeaucourt gestuur. Die snelle opeenvolging van aanvalle en teenaanvalle het algehele chaos veroorsaak wat die taak van die eenheid aansienlik bemoeilik het. Baardraers moes byvoorbeeld self die skuilings vir gewondes by die hoofverbandplek te Queen's Cross oprig. Baie pasiŽnte wat die slagoffers van gasaanvalle was, moes behandel word.

NŠ 'n kort verposing by Suzanne op die oewer van die Somme waar roetine geneeskundige dienste by 'n tydelike hospitaal gelewer is, was 1 South African Field Ambulance weer op 1 Maart 1918 terug aan die front. Op 21 Maart het die Duitse magte tot die aanval oorgegaan en in die volgende week moes die Geallieerde magte oor 'n wye front terugval. Vir 'n tweede maal is 1 South African Infantry Brigade feitlik uitgewis en sowat 100 man is op 26 Maart by Marrieres krygsgevange geneem. Die geneeskundige personeel wat aan die brigade verbonde was, is insgelyks gevange geneem. Die res van 1 South African Field Ambulance het op 31 Maart tot by Raineville en Bonneville terugbeweeg, maar op 2 April 1918 het dit saam met die nuut saamgestelde 1 South African Infantry Brigade na BelgiŽ vertrek.

In BelgiŽ het die veldambulans sy hoofkwartier by Voormezeele ingerig. Die Duitse magte het op 9 April opnuut tot die aanval oorgegaan en 1 South African Field Ambulance moes na Remy verskuif waar dit tot 29 April in 'n leŽ afvoerhospitaal gehuisves was. Op 30 April is die eenheid na Trapestes naby Waton en op 1 Mei het dit 'n divisierusoord by Bandaghem geopen. In die somermaande was 1 South African Field Ambulance betreklik onaktief. Dit het egter vanaf 27 September tot 11 November (toe vyandelikhede gestaak is) by Serain mediese steun verleen aan 1 South African Infantry Brigade tydens die finale Geallieerde aanval op die Siegfried-lyn.

Gedurende die Eerste WÍreldoorlog het mediese kontingente van die SAGD onder uiters moeilike toestande in Suidwes-Afrika, Oos-Afrika, Frankryk en Vlaandere (BelgiŽ) hul goed van hul taak gekwyt en verskeie lede is met medaljes beloon.



Nie-gevegselemente

Die geneeskundige ondersteuningseenhede was nie die enigste nie-gevegselement van Suid-Afrikaanse eenhede wat aan die Eerste WÍreldoorlog deelgeneem het nie. Benewens die mediese komponent, was daar ook die arbeidsbataljons, die sogenaamde "non-combatants". Hierdie werkspanne in uniform het die lewensnoodsaaklike logistieke infrastruktuur vir die imperiale oorlogsmasjien voorsien. In hierdie opsig het die Suid-Afrikaanse arbeidsbataljons, wat deur I.R. Gleeson tereg as "the unknown force" bestempel is, 'n belangrike bydrae gelewer.

Die aanwending van nie-blanke Suid-Afrikaners in die Eerste WÍreldoorlog was in sigself 'n omstrede kwessie, en het dan ook tot politieke dispute gelei. Besluite wat die Suid-Afrikaanse regering in hierdie verband geneem het, was eweneens omstrede. Toe die South African Native National Congress en ander instansies in 1914 hul steun vir Suid-Afrika se oorlogspoging aangebied het, is dit van die hand gewys.

Die Suid-Afrikaanse regering het egter geen gewetenswroeging gehad oor die aanwending van Nie-Blankes in 'n nie-strydende hoedanigheid nie. Soos terstond aangedui sal word, het meer as 190 000 Nie-Blankes gedurende die oorlog gedien, al was dit grotendeels in 'n nie-gevegsrol. Boonop het die Suid-Afrikaanse regering sy oorspronklike besluit om Nie-Blankes nie in 'n gevegsrol aan te wend nie, ook nie konsekwent toegepas nie - in die loop van die oorlog het infanteriebataljons van die Kaapse Korps aktief aan die front in Duits-Oos-Afrika en Europa gedien.

Gedurende die veldtog in Duits-Suidwes-Afrika het ongeveer 33 500 Nie-Blankes in die Suid-Afrikaanse ekspedisiemag gedien. Die grootste gedeelte van hierdie komponent was swart lede van die South African Native Labour Corps wat inderhaas met die hulp van die Departement van Naturellesake op die been gebring is. Hulle is hoofsaaklik as wadrywers, touleiers of in 'n logistieke rol aangewend.

Die South African Native Labour Corps was ook die grootste voedingsbron vir die arbeidsmag van 15 000 in Duits-Oos-Afrika. 'n Groot aantal is aangewend as drywers en touleiers; hulle moes ook die trekdiere versorg en omsien na hul vervoer na die voorbasisse. Sommige is aangewend vir die lÍ en instandhouding van spoorlyne terwyl ander by hawens as dokwerkers werksaam was.

Bataljons van die South African Native Labour Contingent (SANLC) en kompanies van die Cape Corps Labour Battalion het gedurende die oorlog aan die front in Frankryk en Vlaandere gedien. Die oprigting van hierdie arbeidsbataljons het voortgespruit uit 'n versoek wat van Brittanje ontvang is. Die beskikbaarstelling van nie-blanke arbeiders vir die front in Frankryk was onderhewig aan bepaalde voorwaardes: hulle moes in 'n nie-gevegshoedanigheid en onder die toesig van blanke offisiere aangewend word.

Wat die SANLC betref, is oorspronklik vir vyf swart bataljons van 2 000 man elk voorsiening gemaak, dog as gevolg van 'n toenemende behoefte is sowat 25 000 gewerf. Hiervan is 20 887 swart lede in verskillende rolle aangewend, onder andere as pad- en spoorlynwerkers, dokwerkers en houtkappers.

Die eerste vier bataljons het reeds voor die einde van 1916 na Frankryk vertrek, gevolg deur die 5de Bataljon vroeg in 1917. Laasgenoemde bataljon se reis na die front in Frankryk het egter rampspoedig verloop. Op die nag van 21 Februarie 1917 sterf 616 lede toe hul skip, die SS MENDI, nŠ 'n botsing in die Engelse kanaal sink.

Sowat 2 000 lede van die Cape Corps Labour Battalion is by die British Army Service Corps in Frankryk ingedeel. Hulle is hoofsaaklik in hawestede soos Rouen en Le Havre aangewend en het dieselfde take as ander arbeidsbataljons verrig. Die Cape Corps Labour Battalion se kompanies het hul so goed van hul taak gekwyt dat hul eers in Julie 1919 na die Unie teruggestuur is.

Gedurende die oorlog het sowat 3 500 lede van die Cape Auxiliary Horse Transport Unit in Frankryk en Vlaandere gedien. Hierdie lede was almal bedrewe in die hantering van bespanne voertuie en is hoofsaaklik gebruik as drywers en touleiers. Hulle was veral verantwoordelik vir die vervoer van voorrade vanaf hawens na depots en spoorkoppe.



Statistiek

Altesaam 254 666 Suid-Afrikaners van alle rassegroepe het gedurende die Eerste WÍreldoorlog in uniform gedien, te wete 146 897 Blankes, 25 000 Kleurlinge/IndiŽrs en 82 769 Swartes. Hiervan het 8 325 Blankes, 893 Kleurlinge/IndiŽrs en 3 136 Swartes in gevegte of in die uitvoering van hul pligte gesneuwel.



III. DIE NA-OORLOGSE JARE (1918 - 1939)



Demobilisasie en Afskaling (1918 - 1921)

Die beŽindiging van die oorlog in November 1918 is gevolg deur 'n tydperk van intensiewe demobilisasie en rasionalisasie in die UVM en veral die LeŽr. Feitlik al die vrywilligereenhede wat vir die duur van die oorlog op die been gebring is, het ontbind. Die ZAVK, wat nŠ die veldtog in Duits-Suidwes-Afrika gedemobiliseer is, het tot sy ontbinding in 1921 net op papier voortbestaan. Die SAGD het nŠ die aftrede van kol P.G. Stock in 1920 met die Departement van Volkgesondheid saamgesmelt.

As deel van die demobilisasieproses is 'n beleid van rasionalisasie gevolg ten einde die UVM tot vredestydse sterkte af te skaal. Die streng besuinigingsmaatreŽls wat ingestel is, het meegebring dat eenhede ontbind en militÍre distrikte saamgevoeg is terwyl die pos van die Inspekteur-generaal op 31 Desember 1921 verval het. Die funksies van die Kommandant van Kadette is reeds in 1919 deur die Hoof van die Generale Staf oorgeneem. Laasgenoemde pos - voorheen bekend as Hoof van die Generale Staf en Adjudant-generaal - het op 4 Oktober 1919 'n afsonderlike bevelvoering geword.

'n Belangrike nŠ-oorlogse gebeurtenis was Brittanje se besluit om sy verantwoordelikheid vir die verdediging van die Unie te beŽindig en al die bates en fasiliteite van die Imperiale Garnisoen in die Unie aan die UVM oor te dra. Die laaste Britse troepe het die Unie teen die einde van 1921 verlaat.



Die Randse Staking (1922)

Teen die einde van Februarie 1922 lei botsings tussen stakende mynwerkers en die SAP tot die uitroep van 'n algemene staking deur 22 000 mynwerkers op 6 Maart. Vier dae later neem die situasie aan die Rand 'n ernstige wending toe 'n aantal stakers die Newlands-polisiekantoor bestorm en oorneem. Op dieselfde dag word mynbeamptes en polisiemanne koelbloedig in Brakpan deur stakers vermoor. Dit was die begin van 'n reeks geweldadige botsings tussen die veiligheidsmagte en die stakers wat hul eie "kommando's" gevorm het.

Op 9 Maart het die Goewerneur-generaal proklamasie No 47 (1922) uitgevaardig waarvolgens 'n aantal LeŽreenhede en 1 SA Veldambulans opgeroep is. Die volgende dag is kragtens proklamasie No 50 (1922) krygswet in 16 distrikte afgekondig. 'n Groot aantal ABM eenhede, 26 kommando's en sekere reserviste is ook opgeroep.

Nog voor die aankoms van die laaste eenhede in die onlusgebiede het die SAP en die stakers reeds op Benoni en Newlands slaags geraak. By Ellispark word 'n afdeling van die Imperial Light Horse deur die stakers in 'n hinderlaag gelok en aangeval. By Dunswart word die Transvaal Scottish verliese toegedien toe dit poog om die stakers se greep op die Oos-Rand te verbreek.

NŠ hewige gevegte by Fordsburg word die stakers se hoofkwartier op 14 Maart ingeneem. Tydens die opruimingsoperasies hierna is UVM troepe by insidente betrokke waarin 'n aantal stakers in verdagte omstandighede doodgeskiet word. Volgens 'n amptelike verklaring is die stakers tydens 'n ontsnappingspoging doodgeskiet. Toe die staking op 18 Maart afgelas is, het reeds 43 lede van die veiligheidsmagte en meer as 150 stakers omgekom.

Die SALM het tydens die mynwerkerstaking vir die eerste keer operasioneel opgetree. Die nuutgestigte 1 Esk (SALM) het opdrag ontvang om vanaf 10 Maart verkenningsvlugte te onderneem en die stakers se vakbondsaal op Benoni en ander stellings te bombardeer. Vir die SALM was dit 'n ietwat rampspoedige begin, want reeds op die eerste dag word kapt W. Carey Thomas noodlottig gewond toe sy DH.9 vliegtuig deur grondvuur getref word. Kol H.A. van Ryneveld se vliegtuig is op dieselfde dag ook deur grondvuur beskadig en hy moes 'n noodlanding naby Benoni doen.

Op 12 Maart het lt Schoeman tydens opstyging 'n boom getref en die beroemde Voortrekker is onherstelbaar beskadig. Lt Papenfus moes agv enjinprobleme naby Linden 'n noodlanding doen en toe lt H. Daniel land om hom te help, word sy vliegtuig se onderstel beskadig. Hierna volg 'n skermutseling met 'n aantal stakers waartydens lt Daniel se waarnemer, lt Kobus Hamman, gewond word. Die SALM het altesame 127 ure gedurende die staking gevlieg.

Tydens die staking is die SALM nie net in die lug aangewend nie - 'n Whippet-tenk wat in 1919 na die Unie gebring is vir fondsinsameling, is deur SALM personeel in 'n ongewone rol operasioneel ontplooi. Die aanwending van hierdie tenk het ongelukkig ook tot die SALM se tweede noodlottige ongeval gelei toe 'n koeŽl lugkorporaal W.H. Johns deur die kykgleuf getref het. Die Whippet-tenk self het die staking oorleef en kan vandag voor die SA LeŽrkollege se hoofgebou besigtig word.



Opstande in Suidwes-Afrika (1922 - 1925)

Die staking was nouliks verby toe die UVM na Suidwes-Afrika gestuur is om die Bondelswart-opstand te onderdruk. Die rebelle het op 2 Junie 1922 aan die SA LeŽr se taakmag oorgegee.

Tydens hierdie opstand is die SALM se hulp weer eens ingeroep. Operasionele vlugte is vanaf 29 Mei tot 3 Julie teen die Bondelswart-Hottentotte by Kalkfontein onderneem waartydens drie vliegtuie in ongelukke betrokke was. Operasionele vlugte is ook in 1925 teen die opstandige Rehoboth Basters in SWA onderneem.



Verpligte MilitÍre Registrasie

In die UVM se jaarverslag van 1924 het die Hoof van die Generale Staf en Sekretaris van Verdediging gemeld dat die Unie in die vorige jaar ten opsigte van sy verdedigingsorganisasie tot toestande van voor die oorlog teruggekeer het. Die verpligte registrasie van burgers wat die kursus van vredestydse oefeninge vir krygsdiens moes meemaak, is nŠ tien jaar in Januarie 1924 ooreenkomstig die Verdedigingswysigingswet van 1922 hervat. Die resultate van hierdie registrasie was hoogs bevredigend aangesien 91,5 persent van die 60 504 burgers tussen 17 en 20 jaar wat hulle moes registreer, dit vrywillig gedoen het met die verstandhouding dat hulle vier jaar in die ABM sou dien.

Burgers wat in hul 21ste jaar nie vir vredestydse oefeninge by die ABM ingeskryf was nie, sou by die skietverenigings inskakel. Hieruit volg dit dus dat elke burger, tensy hy om een of ander geneeskundige of ander spesifieke rede vrygestel is, verplig was om oor 'n tydperk van vier jaar, beginnende in sy 21ste jaar, militÍre oefeninge by te woon. Daar is bevind dat die aanvanklike opleiding van tien dae te kort was om die jong burger behoorlik in die beginsels van militÍre dril te onderrig.



Reorganisasie (1922 - 1926)

Die UVM het in 1922 en 1926 'n ingrypende herstrukturering ondergaan as 'n direkte gevolg van die noodsaak om te besuinig in die lig van die heersende swak ekonomiese klimaat.

Met die aftrede van die eerste Sekretaris van Verdediging, Sir H.R.M. Bourne op 30 September 1922, word sy funksies deur die Hoof van die Generale Staf oorgeneem. Dit het meegebring dat genl maj A.J.E. Brink terselfdertyd Hoof van die Generale Staf en Sekretaris van Verdediging was. Hierdie situasie het tot op 1 Mei 1933 voortbestaan toe die twee poste weer geskei is. Op genoemde datum het genl maj Brink Sekretaris van Verdediging geword met verhoogde status as Rekenpligtige Beampte en hoof van die Departement van Verdediging (UVM). Hierdie nuwe reŽling het al die bestanddele bevat vir 'n langdurige vete tussen die siviele Sekretariaat en die militÍre opperbevel wat eers in 1966 beŽindig is.

Op 12 Julie 1922 is die Suid-Afrika Wysigingswet op Verdediging (Wet 22 van 1922) gepromulgeer, wat uitvoering gegee het aan 'n vroeŽre besluit om die Staande Mag te herstig. In hierdie verband sou die stelsel van 5 verspreide berede polisiemageenhede (ZABS) na 'n enkele regiment Berede Skutters afgeskaal word. Met die herinstelling van die SA Staande Mag op 1 Februarie 1923 het altesame dertien Staandemageenhede amptelik tot stand gekom, onder meer die SA Veldartillerie, die SA Permanente Vestingsartillerie, SA Geniediens en die SA Krygsbehoeftediens. Bestaande infanterie-eenhede het onder die ABM geressorteer en is nie in 'n korps saamgevoeg nie.

'n Nuwe veldkleurige kakie-uniform is in 1922 deur die LeŽr in gebruik geneem.

Ten spyte van die totstandkoming van die nuwe eenhede of korpse, het die werklike grootte van die UVM gedurende hierdie tydperk nog verder gekrimp as gevolg van verminderde salarisse, bedankings, afleggings en ontslagte. In 1926 het die noodsaak aan 'n verdere besnoeiing van verdedigingsuitgawes tot 'n verdere reorganisasie van die UVM gelei. Die laaste oorblywende regiment van die ZABS is ontbind terwyl elemente van die artillerie na verskeie standplase versprei is. Die aantal militÍre distrikte is van 16 tot ses verminder.



Die SA LeŽr

Die algehele situasie in die LeŽr het in 1928 met die stigting van een berede brigade en drie infanteriebrigades ietwat verbeter. Die Groot Depressie het egter groot druk op die verdedigingsbegroting geplaas - in 1929 is sewe ABM eenhede ontbind en in 1930 het dieselfde lot 'n verdere 49 ABM eenhede getref. Tussen 1 Julie 1930 en 30 Junie 1934 is die voortgesette opleiding van Burgermaglede heeltemal gestaak. Die gewilde Verdedigingskietverenigings het insgelyks nie hierdie streng maatreŽls vrygespring nie - In 1931 alleen is 54 Verdedigingskietverenigings ontbind en die kwota patrone van skietverenigings met die helfte verminder. Die toelaag van die skietverenigings se kommandante is ook verminder.

In 'n ander organisatoriese ontwikkeling in 1933 het die nuwe Direktoraat Tegniese Dienste tot stand gekom, waardeur die Kwartiermeester-generaal onthef is van sy verantwoordelikhede ten opsigte van tegniese aangeleenthede. In Oktober 1933 is die Algemene Stafafdeling by Verdedigingshoofkwartier (VHK) onder die beheer van die nuwe Direkteur Krygsverrigtings en Opleiding geplaas. Hierdie pos sou mettertyd tot Hoof van die LeŽr ontwikkel. Daar was dus nou vyf hoofafdelings by VHK onder die oorhoofse beheer van die Hoof van die Generale Staf: Die Direkteur Krygsverrigtings en Opleiding; Adjudant-generaal; Kwartiermeester-generaal; Direkteur Tegniese Dienste en Direkteur Geneeskundige Diens. 'n Verdere administratiewe verandering in 1933 was die omskepping van die ses militÍre distrikte in kommandemente.

Een van die meer geslaagde eksperimente van 1933 wat die effek van die Groot Depressie moes teŽwerk, was die totstandkoming van die Spesiale Diensbataljon (SDB) op 1 Mei te Robertshoogte (sedert 1938 Voortrekkerhoogte). Die eenheid is daargestel om werk en opleiding te verskaf aan die vele jeugdiges wat deur die Depressie verarm is. Die SDB was 'n klinkende sukses en het as 1 Spesiale Diensbataljon in latere jare 'n onskatbare bron van opgeleide personeel vir die LeŽr geword.

In die loop van 1934 het die Unie se ekonomie dermate herstel dat 'n betekenisvolle verhoging in die Verdedigingsbegroting vir die eerste keer in baie jare goedgekeur is. As deel van die herorganisasie van die LeŽr is agt nuwe ABM infanterieregimente op 1 April 1934 gestig. Tydens die verdedigingsbegrotingsdebat van 1934 - 1935 het die Minister van Verdediging, Oswald Pirow, 'n vyfjaar-ontwikkelingsplan vir die UVM aangekondig. Hiermee is die daarstelling van nege ABM brigades en die uitbreiding van die Staande Mag en ABM se getalsterkte tot 56 000 met 'n verdere reserwe van 100 000 skutters in die vooruitsig gestel. Die toename in fondse het nogal 'n beduidende uitwerking op die opleidingsfasiliteite en doeltreffendheid van die LeŽr gehad.

Die sg "Kommandostelsel" (Verdedigingskietorganisasie) is ook in 1937 gewysig. Genl maj A.J.E. Brink - die Sekretaris van Verdediging - is op 1 April 1937 by Verdedigingshoofkwartier as Hoofkommandant van Burgermagkommando's aangestel. Hy was direk aan die Minister van Verdediging vir die opleiding en dissipline van kommandolede verantwoordelik.

Toe die reorganisasie van die Verdedigingskietverenigings in werking getree het, was die getalsterkte 108 563, insluitende 2 625 offisiere en 105 938 ander range. Daar was altesame 150 kommando's en 36 ongegroepeerde skietverenigings. Masjiengeweerafdelings is tussen 1937 en 1939 in 'n paar uitgesoekte kommando's ingestel en daar is beoog om sodanige afdelings in elk van die bestaande kommando's tot stand te bring.

Genl maj Brink het hom daadwerklik daarvoor beywer vir die uitbouing van die kommando's, dog die toekenning van vaandels en gevegsonderskeidings aan 'n aantal kommando's het later 'n omstrede kwessie geword. Gevegsonderskeidings is saam met eenheidsvaandels voor die voet aan sekere kommando's toegeken sonder om die meriete van hul aansprake behoorlik te ondersoek. In die sewentigerjare is alle kommando's hul gevegsonderskeidings ontneem en eers nŠ verskeie vertoŽ is in 1992 beslis dat kommando's wel op gevegsonderskeidings aanspraak kon maak.

Administratiewe veranderings van 1937 wat vermelding verdien, was onder meer die skep van 'n Direktoraat Operasies en Inligting (DOI) onder die Hoof van die Generale Staf en die vervanging van die Direkteur Krygsverrigtings en Opleiding deur 'n Direkteur van LeŽropleiding. Die instelling van 'n onderafdeling Inligting onder lt kol B.W. Thwaites as deel van die Direktoraat Operasies kan beskou word as die beskeie begin van die inligtingsfunksie binne die UVM. In September 1939 het 'n volwaardige Inligtingsafdeling onder kol Thwaites tot stand gekom. Hy het ook opdrag ontvang om 'n SA Korps van Inligting daar te stel.

In 1938 het die Minister van Verdediging planne vir die verdere uitbreiding en verbetering van die UVM en veral die SA LeŽr afgekondig, waarvoor 'n bedrag van £5 miljoen, versprei oor drie jaar, beskikbaar gestel sou word. Voordat hierdie planne ten volle in werking gestel kon word, het die Tweede WÍreldoorlog egter uitgebreek.



Die SALM

Ten spyte van die beleid van streng besuiniging en inkorting wat mbt die UVM toegepas is in die jare nŠ die oorlog, was een uitstaande hoogtepunt van diť tydperk die totstandkoming van die SALM in 1920.

Die ondervinding van die Eerste WÍreldoorlog het die onontbeerlikheid en potensiaal van lugkrag in militÍre konflik bo alle twyfel bewys. Genl Smuts, wat deel gehad het aan die stigting van die Britse Lugmag in die latere stadiums van die oorlog terwyl hy op die Imperiale Oorlogskabinet gedien het, was vasbeslote dat die UVM sy eie lugmag sou hÍ nŠ die oorlog.

Tydens 'n ontmoeting in die Savoy-hotel in Londen in 1919, het generaal Smuts lt kol H.A. van Ryneveld versoek om 'n eie lugmag vir die Unie tot stand te bring. Van Ryneveld het hom gedurende die Eerste WÍreldoorlog veral as 'n leier onderskei. Hy was dus was in meer as een opsig die aangewese kandidaat vir diť grootse taak.

Kol Van Ryneveld is terugwerkend met ingang van 1 Februarie 1920 aangestel as Direkteur Lugdienste (DLD) met die opdrag om 'n lugmag in die Unie tot stand te bring. Die datum van Ryneveld se aanstelling word amptelik aanvaar as die stigtingsdatum van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM), hoewel dit eers op 1 Februarie 1923 gelys is as een van die eenhede van die hersaamgestelde Staande Mag. Die gedemobiliseerde ZAVK is eers op 30 September 1921 ontbind en die voorgeskiedenis van die SALM kan dus teruggevoer word na 29 Januarie 1915, die ZAVK se stigtingsdatum.

Die totstandkoming van die SALM is grootliks moontlik gemaak deur die uiters vrygewige besluit van die Imperiale Regering in 1919 om 100 vliegtuie uit die oorlogsvoorraad, volledig met onderdele en toerusting, aan die Unie te skenk. Die "Imperiale Geskenk", soos dit bekend gestaan het, het die oorplasing van 48 De Havilland DH 9's, 30 Avro 504k's, 10 De Havilland DH 4's, twee Royal Aircraft Factory BE.2e's, en 22 SE.5a vliegtuie behels, plus werkswinkel-masjinerie, onderdele, staalraamwerke vir 20 permanente loodse, radio- en fotografiese toerusting, lugvaartbrandstof, olie, smeermiddels ens aan die SALM. 'n Bykomende 13 vliegtuie is vanaf ander verskaffers bekom, wat die arsenaal op 113 vliegtuie te staan gebring het. Sommige vliegtuie, soos oa 'n aantal Avro 504k's is nooit deur die SALM gebruik nie en aan burgerlike instansies verkoop.

Teen die helfte van 1921 is 'n stuk grond van 23,5 morg te Zwartkop 3 kilometer oos van Robertshoogte bekom as standplaas vir die SALM se eerste vliegveld. No 1 Vlug het op 26 April 1921 by Zwartkop tot stand gekom. Saam met 'n tweede vlug wat later gestig is, sou dit die kern vorm van 1 Esk wat vroeg in 1922 op die been gebring is.

Die eerste aanstellings van Staandemaglede in die SALM het ook in 1921 plaasgevind. Die eerste vlieŽnier wat aangestel is, was maj K.R. van der Spuy terwyl sersante W.G.L. Harvey en W.J. Parker as die eerste onderoffisiere in die SALM geattesteer het.

Moeilik soos wat die finansiŽle klimaat vir die Unie was in die dekade nŠ die Eerste WÍreldoorlog, het die Groot Depressie nog groter druk op die Verdedigingsbegroting geplaas. Gevolglik is die ontwikkeling van die SALM ook hierdeur gestrem. Ondanks die groot gebrek aan fondse is die grondslag vir die Suid-Afrikaanse lugvaartbedryf in hierdie tydperk gelÍ. In 1927 is twee 300 pk ADC Nimbus- en twee 375 pk Armstrong Siddeley Jaquar-enjins aangekoop en op DH.9 en DH.4 vliegrame onderskeidelik gemonteer. Gedurende die volgende jaar is vier Bristol Jupiter VI-enjins aangekoop en in DH.4 en DH.9 vliegrame gemonteer. Dit was die geboorte van die plaaslike 'Mpala -vliegtuig wat onder andere op talle Trans-Afrika-vlugte en vir die vervoer van diamante tussen Alexanderbaai en Kaapstad gebruik is.

Hierdie beskeie begin in die ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse lugvaartnywerheid het by die Vliegtuig- en Artilleriedepot op Robertshoogte onder leiding van maj J. Holthouse plaasgevind. Die volgende belangrike stap was die plaaslike vervaardiging van 27 Westland Wapiti vliegtuie onder lisensie. Die eerste hiervan het op 27 April 1931 gevlieg. Hierdie vliegtuie is opgevolg deur 65 Hawker Hartbeeste en 52 Avro Tutors, almal plaaslik vervaardig uit ingevoerde materiaal. Slegs die enjins en instrumente is voorafvervaardig ingevoer en gemonteer.

Die oplewing in die Suid-Afrikaanse ekonomie in 1934 het ook tot die SALM se voordeel gestrek. 'n Nuwe opleidingstelsel vir leerlingvlieŽniers is ingestel waardeur die ontwikkeling van die SALM aansienlike stukrag ontvang het. Die voorneme was om 'n reserwe van 1 000 vlieŽniers en 1 700 lugwerktuigkundiges op te lei. Die SALM is ook na sewe eskaders vergroot terwyl nuwe stasies, basisse en vliegskole by Waterkloof, Bloemfontein, Durban en Youngsfield opgerig is.



Die SA Seediens

Tydens die Imperiale Konferensie van 1921 is Suid-Afrika se bydrae tot imperiale verdediging ter see heroorweeg. Daar is besluit dat die reŽling nl dat die Unie jaarliks £85 000 tot die Britse Vloot bydra, sou verval. Voortaan sou Suid-Afrika verantwoordelik wees vir die hidrografiese opmeting van sy gebiedswaters en die opbou van die kern van 'n eie seegaande vloot. Die Unie het ook onderneem om te betaal vir bepaalde ontwikkelingswerk aan Simonstad se oostelike skeepswerf en om die Koninklike Marine Vrijwilliger Reserwe (SA) verder uit te brei.

In 1921 is 'n nuwe basis van die Koninklike Marine Vrijwilliger Reserwe (SA) by Port Elizabeth gevestig (later die SAS Donkin) en die volgende jaar is nog 'n basis by Oos-Londen in diens gestel (later die SAS Port Rex).

Suid-Afrika se eerste Staandemagvloot, die SA Seediens, is op 1 April 1922 gestig met kdr N.H. Rankin as eerste bevelvoerder. Die SA Seediens het op 15 Desember 1922 'n eenheid van die Staande Mag geword, dog op 1 Februarie 1923 is dit opnuut as 'n SA Staandemageenheid ingestel.

Drie skepe wat deur die Britse Admiraliteit aan die SA Seediens oorgedra is, het op 11 Januarie 1922 Simonstad aangekom. Hulle was die sloep CROZIER wat as 'n hidrografiese opmetingskip omgebou en tot HMS PROTEA herdoop is; en twee mynveegtreilers, EDEN en FOYLE, wat as HMSAS SONNEBLOM en HMSAS IMMORTELLE herdoop is.

Die WÍrelddepressie het die regering egter genoodsaak om die HMSAS PROTEA op 30 April 1933 aan diens te onttrek en as 'n plesierboot te verkoop. Op 1 April 1934 is die HMSAS IMMORTELLE en die HMSAS SONNEBLOM weer aan die Britse Vloot oorgedra. Die lede van die SA Seediens is afbetaal, behalwe drie offisiere en drie manskappe wat behou is vir opmetingswerk en die opleiding en aanvulling van die Koninklike Marine Vrijwilliger Reserwe (SA) wat in werking gebly het.



Die SAGD

Met die aftrede van kol Stock as Direkteur Geneeskundige Diens op 2 April 1920, is die SAGD onder die vredestydse beheer van die Departement van Volksgesondheid geplaas. In 1921 is die Suid-Afrikaanse MilitÍre Verplegingsdiens heringestel en as 'n Reserwe van Verpleegsters georganiseer. Gedurende 1922 is die verskaffing van mediese voorrade gesentraliseer deurdat dit voortaan deur die Sentrale Geneeskundige en Veeartsenymagasyn uitgereik sou word. In dieselfde jaar is 1 SA Veldambulans gemobiliseer om mediese ondersteuning aan die regeringsmagte tydens die Randse mynwerkerstaking te verleen.

Verdere uitbreiding van die SAGD is in die laat twintigerjare aan bande gelÍ deur die Depressie. 'n Hoogtepunt in daardie jare was egter die opening van die SA MilitÍre Hospitaal (later 1 MilitÍre Hospitaal) se nuwe gebouekompleks op 9 Oktober 1930 te Robertshoogte deur haar koninklike hoogheid, prinses Alice, gravin van Athlone, eggenote van die goewerneur-generaal. Daarteenoor moes die militÍre hospitaal by Wynberg in 1935 sluit en lede van die mag is na die Volkshospitaal vir behandeling verwys.

Opleidingskursusse vir verpleegpersoneel is vanaf Julie 1937 by die SA MilitÍre Hospitaal op Robertshoogte aangebied. Die kursusse het aanvanklik 30 dae geduur, maar is later na 25 dae verminder. Lesings oor algemene gesondheid en higiŽne is terselfdertyd deur die SAGD se gesondheidspersoneel aan soldate op Robertshoogte en die Kaapse Skiereiland aangebied.



IV. DIE TWEEDE WÍRELDOORLOG (1939 - 1945)



Inleiding

Op 1 September 1939 word Pole deur Duitse pantserdivisies binnegeval en twee dae later verklaar Brittanje en Frankryk oorlog teen Duitsland. Dit was die begin van die Tweede WÍreldoorlog wat die Suid-Afrikaanse koalisieregering onder genl J.B.M. Hertzog opnuut in 'n politieke krisis gedompel het. Premier Hertzog was uit die staanspoor ten gunste van neutraliteit, terwyl genl J.C. Smuts gemeen het dat die Unie oorlogsverpligtinge teenoor die Britse Gemenebes gehad het. Hertzog se voorstel vir neutraliteit is op 4 September met 'n meerderheid van 13 stemme deur die Parlement verwerp waarop hy bedank het.

Genl Smuts het hierna op versoek van die Goewerneur-generaal 'n nuwe regering saamgestel en op 6 September word 'n proklamasie uitgevaardig ingevolge waarvan betrekkinge met Duitsland verbreek word. Daarmee het die Unie van Suid-Afrika as Geallieerde bondgenoot tot die Tweede WÍreldoorlog toegetree.



Voorbereidings

Net soos in 1914, was die Unie se toetrede tot die Tweede WÍreldoorlog 'n omstrede kwessie. Genl Smuts was terdeŽ daarvan bewus dat hierdie stap weer eens groot verdeeldheid in die Suid-Afrikaanse gemeenskap sou veroorsaak. Dit sou trouens lei tot politieke woelinge soos die vorming van politieke alliansies teen die Smuts-regering en die opkoms van die Ossewa-Brandwag. Dit was teen hierdie agtergond dat Smuts teen verpligte militÍre diens besluit het.

Met die uitbreek van die oorlog in September 1939, het Suid-Afrika oor 'n klein en swak toegeruste verdedigingsmag beskik. Die Staande Mag het uit slegs 352 offisiere en 5 033 ander range bestaan, terwyl die ABM oor 918 offisiere en 12 572 range beskik het. Die SALM se Staandemagkomponent het bestaan uit 173 offisiere, 35 offisierkadette en 1 664 ander range. Die SA Seediens met twee offisiere en drie manskappe was onbenullig klein, hoewel die Koninklike Marine Vrywilliger-reserwe (SA) sowat 70 offisiere en 900 ander range beskikbaar gehad het. Die SAGD het beskik oor die dienste van slegs 13 voltydse mediese offisiere en 76 ander range. Verpleegpersoneel het bestaan uit een matrone, 6 verpleegsusters en 13 stafverpleegsters.

Die situasie tov wapentuig en toerusting het insgelyks veel te wense oorgelaat. Ten opsigte van hoofwapenstelsels het die UVM se grondmagte beskik oor twee pantserkarre, twee verouderde tenks en sowat 70 verouderde veldkanonne. Die tydelike verposing van agt maande nŠ die val van Pole het Suid-Afrika egter die geleentheid gegee om nuwe wapentuig en toerusting te bekom asook om 'n groot mannekragkomponent op te bou.

Nadat die besluit geneem is om tot die oorlog toe te tree, was die eerste prioriteit dus om voorbereidings te tref vir 'n aansienlike uitgebreide UVM wat nodig was vir Suid-Afrika se oorlogspoging. Op 22 September 1939 het die ABM eenhede magtiging ontvang vir die inname van vrywilligers (benewens diegene in die ouderdomsgroep 17-21) vir die duur van die oorlog. In Februarie 1940 is die ABM op 'n algehele vrywillige grondslag gereorganiseer as gevolg van die sterk teenkanting van 'n deel van die Suid-Afrikaanse bevolking teen die Unie se deelname aan die oorlog. Soldate wat bereid was om op enige plek in Afrika te dien, het die Afrika-eed afgelÍ en is van 'n oranjelissie (algemeen bekend as die "orange flash") voorsien wat aan die buitekant van die skouerband gedra is.

Die werwingsveldtog was uit die staanspoor besonder geslaagd en teen die einde van 1939 het reeds sowat 140 000 manlike vrywilligers hul vir diens aangemeld. Struikelblokke soos 'n aanvanklik tekort aan opleidingsuitrusting is mettertyd uit die weg geruim en op 20 Mei 1940 het 1 SA Infanteriebrigade vir voltydse diens gemobiliseer. NŠ 'n kort opleidingstydperk het die Brigade op 16 Julie 1940 na die front in Kenia vertrek.

Drie volledige Suid-Afrikaanse divisies is in 'n relatief kort tydsbestek op die been gebring. Die eerste hiervan was 1 SA Divisie onder genl maj G.E. Brink en het bestaan het uit 1, 2 en 5 Brigade. Dit was bestem om in Oos- en Noord-Afrika te dien en het reeds in November 1940 na die front in Italiaans-Oos-Afrika vertrek. Op 23 Oktober 1940 is 2 SA Divisie onder genl maj I.P. de Villiers gestig wat uit 3, 4 en 6 Brigade bestaan het. Dit het eers in Junie 1941 na die front in Egipte vertrek. Eenhede wat in die Unie agtergebly het is as 3 SA Divisie onder genl maj M. Botha saamgevoeg. Hierdie divisie was wesentlik 'n reserwemag en het tuisverdedigings- en garnisoentake verrig.

Inmiddels is 'n groot aantal ander gevegs- en ondersteuningskorpse en -eenhede gevorm, soos oa die SA Tenkkorps (1940), die SA Veeartsenykundige Korps en berede eenhede. Die SA LeŽr se artillerie- en genie-komponente is terselfdertyd versterk en uitgebrei.



Die Veldtog in Oos-Afrika

Die Suid-Afrikaanse magte se eerste groot veldtog gedurende die Tweede WÍreldoorlog was in Oos-Afrika. Met die aankoms van 1 SA Brigade onder bevel van brig D.H. Pienaar in Kenia, was die Geallieerde magte se situasie in Oos-Afrika uiters kritiek. Die Italiaanse magte het Brits-Somaliland teen die middel van 1940 reeds ingeneem, suidwaarts na Kenia opgeruk, die grensdorp Moyale ingeneem en na Buma sowat 60 myl (100 kilometer) suid daarvandaan deurgebreek. 1 SA Brigade is by 12 Africa Division ingedeel wat by Wajir ontplooi was om die Italiaanse magte se verdere aanmars te probeer stuit. Die Italianers het hul kans egter nie benut nie en die aankoms van 1 SA Divisie by Gilgil op 1 November 1940 het die Geallieerdes die geleentheid gegee om tot die offensief oor te gaan. Op 16 Desember 1940 het 1 SA Brigade, ondersteun deur 24 Gold Coast Brigade, in 'n geslaagde aanval op El Wak die vyand swaar verliese toegedien. Dit was die Suid-Afrikaners se eerste belangrike oorwinning aan die front in Oos-Afrika.

Op 1 Desember 1940 is 1 SA Divisie belas met die verdediging van die Marsabit-sektor, 'n onherbergsame gebied van sowat 250 myl (400 kilometer) tussen die Soedanesse grens en Moyale. In Januarie 1941 is 1 SA Divisie (sonder 1 SA Infanteriebrigade wat steeds tot 12 Africa Division toegevoeg was) beveel om oor die Chalbi-woestyn na die Abessynse grens op te ruk. Die doel van hierdie maneuver was tweeledig, nl om die Italiaanse posisies op die platorand van Mega-Moyale in die flank aan te val en 'n patriotiese opstand in die Galla Sidamo-provinsie aan te moedig.

Kort nŠ die aanvang van 1 SA Divisie se aanmars is El Yibo deur 1 Natal Mounted Rifles ingeneem terwyl die Veldmagbrigade (Eng: Field Force Brigade) El Sardu beset het. Op 1 Februarie het die Divisie geslaagde aanvalle op Hobok, El Gumu en Gorai geloods en twee dae later die Abessynse grens oorgesteek. Hierna is min weerstand ondervind en Mega het op 18 Februarie in die Suid-Afrikaanse magte se hande geval terwyl 1 000 van die vyand krygsgevange geneem is. 1 SA Divisie se oorwinning het genl Cunningham aangespoor om 2 SA Brigade in Brits-Somaliland te ontplooi, terwyl die divisiehoofkwartier en 5 SA Brigade na Egipte gestuur is. 2 SA Infanteriebrigade het sy opmars na AbessiniŽ voortgesit en minder weerstand is ondervind voordat dit ook na Egipte gestuur is.

Op 15 Januarie is 1 SA Infanteriebrigade as deel van 12 Africa Division beveel om na die hawestad Kismayu en die Jubarivier op te ruk. Die offensief, wat aanvanklik as 'n beperkte aanval begin het, was uiters geslaagd en daar kon dadelik voortgegaan word met 'n aanmars op Addis Abba self. Afmadu het op 11 Februarie geval en drie dae later het 1 SA Infanteriebrigade Gobwen aangeval en die vyand oor die rivier na Jumbo teruggedryf. Die Brigade het op die nag van 17 Februarie die rivier by Yonte oorgesteek en 'n teenaanval afgeslaan. Op 20 Februarie het 1 SA Infanteriebrigade se hoofmag die Jubarivier oorgesteek waarna dit, tesame met 24 Gold Coast Brigade, Jelib op 22 Februarie ingeneem het. Die vyand se weerstand langs die Jubarivier-front het verkrummel en duisende krygsgevangenes is geneem.

NŠ die ineenstorting van die vyand se weerstand langs die Jubarivier-front, het die gesamentlike Britse-Suid-Afrikaanse magte hul opmars na Mogadishu voortgesit. NŠ 'n snelmars van 250 myl (400 kilometer) oor twee-en-'n-half dae, het 23 Nigerian Brigade, bygestaan deur ligte tenks van die SA Tenkkorps, Mogadishu op 25 Februarie beset. NŠ geslaagde aanvalle op die Marda-pas, Gojetti, Babile en Bisidimo, is Harar op 26 Maart ingeneem.

Die finale aanslag op Addis Ababa wat op 27 'n aanvang geneem het, is deur 1 SA Infanteriebrigade gelei. Op 29 Maart is Diredawa beset, gevolg deur Deder een dag later. Miesso het op 1 April geval en op 5 April 1941 het 22 Eeast African Brigade Addis Ababa ingeneem. 1 SA Infanteriebrigade het die hoofstad die volgende dag bereik. Die vuursteun van veral drie Suid-Afrikaanse artilleriebrigades, nl 1, 4 en 7 Veldbrigade, het 'n deurslaggewende rol in die aanslag op Addis Ababa gespeel.

NŠ die val van Addis Ababa is 1 SA Infanteriebrigade opdrag gegee om vyandelike stelllings in die Galla Sidamo-distrik suid en suidwes van die hoofstad uit te wis. Die Brigade onder brig Pienaar het skaars uitgetrek toe dit beveel is om noordwaarts na Dessie op te ruk en die hoofweg na Massawa te beveilig. Aanvanklik is goeie vordering op die teerpad - die Stradia Vittoria - gemaak en op 14 April is Debra Sina beset. By die Kombolcha-pas het die brigade egter teen 'n sterk Italiaanse mag gestuit en die vyand se weerstand is eers op 22 April gebreek. Hierna is die aanmars voortgesit en met die inname van Dessie op 26 April is 8 000 krygsgevangenes geneem.

Die Brigade het vervolgens na die vyandelike bergvesting by Amba Alaji opgeruk om die Soedannese mag te ondersteun. Nadat dit op 8 Mei onder die Soeddanese hoofmag se bevel gekom het, is 1 SA Infanteriebrigade beveel om in samewerking met 5 Indian Division die vyandelike stellings by Mt Corarsi in te neem. NŠ 'n geslaagde aanval op Mt Corarsi op 15 Mei, is voorbereidings vir die finale aanslag op Amba Alaji getref. Die Hertog van Aosta, onderkoning van Italiaans-Oos-Afrika, het egter op 19 Mei 1941 met 5 000 man - die oorskot van die Italiaanse magte in Eritrea - oorgegee. Die uitgeputte 1 SA Infanteriebrigade is op hierdie tydstip 'n ruskans gegun voordat dit na Egipte vertrek het.

Die oorblywende Italiaanse magte van sowat 40 000 man in die Galla Sidamo-provinsie het egter steeds weerstand gebied. Die vyandelike magte wat in die slenkdal se woude en moerasse suid van die hoofstad en in die Gondor-area saamgetrek was, het die Geallieerdes die meeste hoofbrekens besorg. Teen die einde van April is 1 Natal Mounted Rifles en 1 Veldmag Bataljon van 2 SA Brigade na 22 East African Brigade afgedeel vir die Geallieerde offensief teen Shashamanna in die meregebied. Hulle is ondersteun deur verskeie Suid-Afrikaanse artillerie-, ligte tenk- en ondersteuningseenhede soos oa 7 Veldbrigade en 1 Medium Brigade. Op 13 Mei het 1 Natal Mounted Rifles 'n groot aandeel gehad in 'n geslaagde aanval op Shashamanna en die inname van Dalle. Met die val van Soddu op 22 Mei het die vyand se weerstand in die meregebied verkrummel en op 3 Julie het die oorblywende Italiaanse magte oorgegee.

Enkele Suid-Afrikaanse eenhede soos 9 Veldkompanie (SA Geniekorps) en 1 SA Veldwerkplaas het hierna deelgeneem aan die opruiming van die oorblywende vyandelike magte in die Gondar-gebied. Teen die einde van November het die laaste Italiaanse magte in Oos-Afrika die wapen neergelÍ.

Hoewel die UVM se gevegseenhede lofwaardig gedurende die veldtog in Oos-Afrika opgetree het, het verskeie Suid-Afrikaanse ondersteuningseenhede ook tot die finale oorwinning bygedra. Die vernaamste probleme wat tydens die veldtog in Oos-Afrika ondervind is, was administratief en tegnies van aard en derhalwe het ondersteuningseenhede 'n noodsaaklike rol gespeel. Die prysenswaardige ondersteuning wat die UVM se genie-, padkonstruksie- en motorvervoer-eenhede oor groot afstande en onherbergsame terrein in onaangename klimaatstoestande aan die gevegseenhede verleen het, verdien spesiale vermelding.

Die verliese van die UVM se grondmagte in Oos-Afrika het 270 beloop. Altesame 73 Suid-Afrikaanse soldate het omgekom.



Die Front in Noord-Afrika

Die UVM het vervolgens sy aandag na die oorlogsfront in Noord-Afrika verskuif. Hier sou die twee Suid-Afrikaanse divisies ontplooi word ter ondersteuning van die Britse magte wat teenoor Rommel se gedugte Afrikakorps te staan gekom het. 1 SA Divisie, wat kort vantevore nog aan die veldtog in Oos-Afrika deelgeneem het, het sy hoofkwartier op 4 Mei 1941 in Egipte gevestig. Die Divisie was aanvanklik verantwoordelik vir die Nubiriya-linie in die Amriya-gebied..

Op 24 Mei is 1 SA Divisie by Mersa Matruh ontplooi. Inmiddels is 2 SA Divisie, wat teen die einde van Junie direk vanaf die Unie aangekom het, by Mareopolis ontplooi. Laasgenoemde het teen die begin van Augustus na El Alamein verskuif en 'n aanvang gemaak met die inrig van verdedigingsstellings. Op 3 November 1941 het 1 SA Divisie en 1 en 5 SA Infanteriebrigade vanaf Mersa Matruh tot suid van Bir Istabl beweeg waar 'n aanvang met intensiewe opleiding gemaak is. Dit is gedoen ter voorbereiding van die 8th Army se offensief teen die Duitse magte in LibiŽ wat op die ontsetting van die beleŽrde Tobruk-garnisoen gemik was.

Op 17 November het 1 SA Divisie dan ook die Libiese grens oorgesteek en die volgende dag is opdrag ontvang om die vyandelike magte by Bir el Gubi aan te val. Hierna moes die Divisie verby Sidi Rezegh na Tobruk opruk ter ondersteuning van 7 Armoured Division. Daar is op 20 November met die vyand kontak gemaak en die Divisie het twee dae in die gebied vertoef waartydens hewige artillerievuur aan beide kante ondervind is. 5 SA Infanteriebrigade onder brig F.F. Armstrong is inmiddels beveel om noordwaarts in die rigting van Sidi Rezegh op te ruk en met die garnisoen by Tobruk aan te sluit. Die Brigade is egter nŠ hewige gevegte sowat 5 kilometer suid van Sidi Rezegh gestuit en op 23 November deur 'n sterk pantsermag oorrompel en uitgewis. Ofskoon dit 'n ernstige terugslag was, het die Brigade se artillerie 72 vyandelike tenks vernietig.

1 SA Infanteriebrigade het op 22 November opdrag ontvang om vanaf Bir el Gubi na 5 SA Infanteriebrigade se veggebied te beweeg. Die Brigade se deurgang is egter deur 'n vyandelike pantsermag versper en moes na Taib el Esem terugval. Nadat dit verbete aanvalle op 25 November moes afslaan, het die Brigade verder terugval, maar op 28 November is dit weer ingestuur om die Nie-Seelandse Divisie se aanslag op Sidi Rezegh te ondersteun. Nadat dit op 30 November en 1 Desember in hewige gevegte betrokke was, het 1 SA Infanteriebrigade noodgedwonge suidwaarts na Taib el Esem terugval. Dit het nie aan verdere operasies teen die Gazala-linie deelgeneem nie en is op 20 Desember na Egipte teruggestuur.

Intussen is 2 SA Divisie tot 13 Corps toegevoeg en sy brigades het 'n toonaangewende rol in die inname van Bardia, Sollum, Cova en Halfaia gespeel. NŠ hewige gevegte waarby veral 3 en 4 SA Infanteriebrigade betrokke was, het die vyandelike magte by Bardia op 2 Januarie 1942 oorgegee. Altesame 7 775 krygsgevangenes is geneem terwyl ongevalle aan Suid-Afrikaanse kant 353 beloop het. Op 12 Januarie is Sollum deur 6 SA Infanteriebrigade ingeneem en op 17 Januarie het die vyandelike magte by Halfaia oorgegee. Tydens die offensief teen Bardia, Sollum, Cova en Halfaia het 2 SA Infanteriedivisie sowat 500 man verloor, maar 14 000 krygsgevangenes is geneem.

Volgehoue aanvalle deur die 8th Army het die vyand oplaas gedwing om van die Gazala-linie terug te val en die Geallieerdes se verbindings met Tobruk is herstel. Die twee Suid-Afrikaanse divisies het intussen hergroepeer en is vervolgens aangewend ten einde die 8th Army se verdedigingstellings in LibiŽ teen 'n verwagte Duitse teenoffensief te versterk. 1 SA Divisie is langs die Gazala-linie ontplooi en 2 SA Divisie (minus 3 SA Infanteriebrigade) het na Tobruk vertrek en die hawestad se vesting op 27 Maart 1942 oorgeneem. Die bevel oor 2 SA Divisie is op 14 Mei 1942 aan genl maj H.B. Klopper oorgedra.

Rommel het sy teenoffensief op 26 Mei geloods wat gemik was op die vernietiging van die Britse 8th Army. Sy plan om na Tobruk deur te breek is aanvanklik gefnuik en die volgende drie weke het verwoede pantsergevegte in die gebied van Knightsbridge, El Adem en Bir Hacheim plaasgevind. Die Spilmagte het egter algaande die oorhand gekry en op 14 Junie is Knightsbridge ingeneem wat die 8th Army halsoorkop na die Egiptiese grens laat terugval het.

Die twee Suid-Afrikaanse divisies was nie regstreeks by hierdie tenkgevegte betrokke nie. Dit was 2 SA Divisie se taak om Tobruk te verdedig terwyl 1 SA Divisie aanvanklik by Gazala ontplooi was. NŠ die Geallieerde pantsermagte se nederlaag by Knightsbridge het 1 SA Divisie opdrag ontvang om 'n frontale aanval te loods. Die aanval is met swaar verliese afgeslaan waarna 1 SA Divisie beveel is om aan die Gazala-linie te onttrek en na Tobruk te beweeg. Die Divisie het Tobruk op 15 Junie met geringe verliese bereik van waar dit na die Egiptiese grens deurbeweeg het.

Tobruk is op 17 Junie deur die Spilmagte omsingel en drie dae later het die vyand sy offensief teen die beleŽrde garnisoen met 'n lugaanval ingelei. Vervolgens het twee Duitse pantserdivisies, goed ondersteun deur volgehoue lugaanvalle en artillerievuur, 'n aanslag op die suidoostelike hoek van die Geallieerde perimeter gemaak. Hier het die Mahratta-bataljon manmoedig weerstand gebied, maar die Spilmagte het verdere versterkings in die stryd gewerp wat een Duitse gemotoriseerde divisie, een Italiaanse pantserdivisie en drie Italiaanse infanteriedivisies ingesluit het.

Die Spilmagte het deurgebreek, die Britse tenks eenvoudig uit hul pad gevee en teen vieruur die middag die dorp en hawe bereik. Die twee Suid-Afrikaanse brigades - 4 en 6 Brigade - wat die westelike perimeter verdedig het, het tot op daardie tydstip feitlik glad nie aan die gevegte deelgeneem nie, maar hul situasie was toe reeds hopeloos. Gedurende die nag het genl maj Klopper dit nog oorweeg om deur die vyandelike kordon te probeer breek, maar oplaas daarteen besluit. Hy het gelas dat 'n nuwe verdedigingslinie aan die linkerkant van die perimeter gevorm word, dog teen daglig was dit reeds duidelik dat dit futiel sou wees om verder weerstand te bied. Hierna het die garnisoen van sowat 25 000 man oorgegee. Altesame 10 722 Suid-Afrikaners is krygsgevange geneem en 2 SA Divisie het dus nie meer bestaan nie.

Rommel het onverwyld op sy welslae by Tobruk voortgebou en reguit op AlexandriŽ afgestuur en Mersa Matruh op 29 Junie ingeneem. Imiddels het 1 SA Divisie opdrag ontvang om na El Alamein terug te val waar sy drie brigades as deel van die Geallieerde verdedigingslinie ontplooi is. Op 30 Junie het 3 SA Brigade van slegs sowat 1 000 man, ondersteun deur 'n veldregiment en 'n Britse tenkafweerbattery, oor 'n front van sewe myl (11 kilometer) met die vyandelike voorhoede slaags geraak. Die Divisie het die volgende drie dae hewige artillerievuur getrek, maar die divisionele veldartillerie het die vyand verhoed om na El Alamein deur te breek. Op 9 Julie het 9th Australian Division by El Alamein opgedaag en die volgende dag het dit Tel El Eisa aangeval. Suid-Afrikaanse kolonne het aan hierdie aanval en latere operasies deelgeneem wat die AustraliŽrs in staat gestel het om die rif te beset.

Op 13 Julie het die 1st Royal Durban Light Infantry 'n aanval deur 'n Duitse mag van 24 tenks en 400 infanteriste afgeslaan ofskoon dit 3 SA Brigade se verliese na 252 man opgestoot het. Hierna het die welslae van 9th Australian Division die druk op die Suid-Afrikaanse stellings heelwat verlig.

Rommel het op 30 Augustus 'n hernieude offensief geloods in 'n poging om na die Nylrivier deur te breek. Danksy die goeie taktiese oordeel van lt genl Montgomery het die 8th Army hierdie aanslag afgeweer. Dit het die Geallieerde magte in staat gestel om 'n groot offensief van stapel te stuur. Op die nag van 23 Oktober 1942 het die finale en beslissende geveg van El Alamein met artilleriebombardement begin wat etlike ure geduur het. Die Suid-Afrikaanse artillerie-eenhede alleen het gedurende die nag met hul 25-ponder kanonne 62 000 rondtes afgevuur. Die hewige artilleriebombardement het die grondslag gelÍ vir 'n beslissende infanterie- en pantseraanval op die Duitse posisie rondom El Alamein met 1 SA Divisie as een van die vier aanvalsdivisies.

Die 8th Army se offensief by El Alamein was bo verwagting geslaagd en teen die begin van November was Rommel se magte besig om in wanorde terug te val. Op 24 Oktober is 1 SA Divisie op die Matireiya-rif ontplooi. Tydens die tweede fase van die Geallieerde aanval wat op 2 November van stapel gestuur is, het Suid-Afrikaanse pantserkareenhede deur die vyandelike linies geglip en saam met Britse eenhede Duitse kommunikasielyne erg ontwrig. Hulle het ook deelgeneem aan die agtervolging van die Spilmagte en was trouens die eerste Geallieerde eenhede om Tobruk op 12 November te bereik. Tobruk is herower en teen die einde van die maand was die Spilmagte uit LibiŽ verdryf.

Aangesien sy dienste nie meer in Noord-Afrika benodig is nie, het 1 SA Divisie aan die begin van 1943 na die Unie teruggekeer. Die prys van oorwinning was egter hoog: Suid-Afrikaanse ongevalle in Noord-Afrika het altesame 23 625 beloop, insluitende 14 242 krygsgevangenes, 3 928 gewondes en 2 104 soldate wat tydens gevegte omgekom het.



Operasies in Madagaskar

Die Suid-Afrikaanse magte het ook deelgeneem aan die Britse besetting van Madagaskar in 1942 wat daarop gemik was om 'n waaghalsige Japannese inval van diť strategiese eiland te voorkom.

Op 25 Junie 1942 het 7 SA Infanteriebrigade onder bevel van brig G.T. Senescall by die vlootbasis van Diego Suarez aan die noordelike punt van die eiland geland. Dit het bestaan uit First City Regiment, Regiment Pretoria, Pretoria Highlanders, een eskadron van 1 SA Pantserkar-kommando, 6 Veldregiment en 88 Veldkompanie (SA Geniekorps). Die Brigade het sy kamp by Sakaramy opgerig en verdedigingstellings voorberei. In September het die Suid-Afrikaanse brigade aan 'n grootskaalse operasie deelgeneem in 'n poging om die suidelike helfte van die eiland van die Franse Vichy-magte te verower. Die vyandelike magte het geringe weerstand gebied ofskoon die Senegalese infanteriesoldate by geleenthede manmoedig teruggeveg het. Die grootste struikelblokke was egter die topografie en veeleisende klimaatstoestande terwyl tropiese siektes soos veral malaria 'n hoŽ tol geŽis het.

'n Afdeling Suid-Afrikaanse pantserkarre het met onderskeiding vuurdekking verleen tydens die opmars van 22nd East African Brigade vanaf Majunga en aan die belangrikste gevegte van die veldtog deelgeneem. Wat die ander Suid-Afrikaanse eenhede betref, het First City Regiment vanaf Sakaramy opgeruk en Maromandia bereik nadat talle struikelblokke soos padversperrings en vernietigde brŻe oorkom is. Afdelings van Regiment Pretoria het deelgeneem aan die inname van Tulcar en Vohemar en 'n kompanie van die Pretoria Highlanders het Nossi BŤ sonder enige weerstand beset.

Die Vichy-goewerneur het op 2 November 1942 oorgegee. Die Suid-Afrikaanse magte se ongevalle tydens die veldtog het slegs 18 beloop, insluitende drie gesneuweldes.



Die Front in ItaliŽ

Die laaste groot militÍre optrede waaraan die Suid-Afrikaners gedurende die Tweede WÍreldoorlog deelgeneem het, was die Geallieerde veldtog om ItaliŽ te herower. Op 1 Februarie 1943 het 6 SA Pantserdivisie - die eerste Suid-Afrikaanse pantserdivisie ooit - in die Unie onder die bevel van genl maj W.H. Evered Poole to stand gekom. Die Divisie, bestaande uit 11 Pantserbrigade onder brig J.P.A. Furstenburg en 12 Gemotoriseerde Brigade onder brig R.J. Palmer met ondersteunende elemente, is op die been gebring met die uitsluitlike doel om aan die Geallieerde inval van ItaliŽ deel te neem.

NŠ 'n paar weke van intensiewe voorbereiding by Zonderwater, het die Divisie aan die begin van April na Hay Paddock naby Pietermaritzburg vertrek en vir 'n konvooi na die noorde gewag. Op 18 en 19 April 1943 het die Divisie na Egipte geseil waar dit opleiding ter voorbereiding vir die veldtog in ItaliŽ sou ondergaan. By hul aankoms te Suez het die Divisie na 'n kamp vertrek wat spesiaal te Khatatba, ongeveer 60 myl (100 kilometer) van KaÔro opgerig is. Vir die volgende 12 maande is 6 SA Pantserdivisie aan 'n intensiewe oefenprogram onderwerp wat die onderskeie eenhede tot optimale gevegsgereedheid moes afrond vir die moeilike taak wat voorgelÍ het.

Bykans 'n jaar nŠ hul aankoms in Egipte, het die Divisie uiteindelik in April 1944 in ItaliŽ aangekom en in die Altamura-Matera-Gravinagebied versamel. Die toestande het aansienlik verskil van diť wat 1 en 2 SA Divisie in Noord-Afrika ondervind het. Eerstens moes hulle offensiewe operasies voer in 'n bergagtige landstreek wat ideaal geskik was vir defensiewe oorlogvoering. Daarbenewens het reŽn en modder in die somer en sneeu en intense koue in die winter mobiele oorlogvoering aan bande gelÍ terwyl daar min beweegruimte vir draaibewegings was. Hierdie soort oorlogvoering het hoŽ eise aan al die vertakkings, maar veral die geniekorps gestel.

Met sy aankoms in ItaliŽ is 12 SA Gemotoriseerde Brigade na 2 New Zealand Division afgedeel om aan operasies in 'n bergagtige sektor van die Geallieerde linie noord van Cassino deel te neem. Die Brigade het die sektor op 6 Mei 1944 oorgeneem waarna dit tot 23 Mei 'n ankerrol gedurende die aanval op Cassino en die Gustav-linie vervul het. In hierdie opsig is die divisionele artillerie by geleentheid aangewend om vuursteun te lewer.

Die Divisie het tot laat in Mei in die Altamura-Matera-Gravinagebied vertoef, waarna dit beveel is om na die gevegsgebied om Monte Cassino op te ruk. Monte Cassino was 'n imposante piek van die suidelike Apennyne wat die toegang tot die Lirivallei beheer. Die vallei was die enigste bruikbare roete deur die Apennyne wat die Geallieerdes na Rome kon volg. Onderwyl 6 SA Pantserdivisie nog in gereedheid gebring is om tot die stryd toe te tree, is die Duitse posisies te Cassino in 'n grootskaalse Geallieerde offensief verower.

Die verowering van Cassino het vir die Geallieeerdes die pad na Rome geopen. Die 6de SA Pantserdivisie met 11 Pantserbrigade aan die spits, is beveel om aan die linkerflank van die 8th Army op te ruk en met die verowering van die stad te help. NŠ 'n vinnige opmars teen relatief min weerstand, het die Suid-Afrikaners Rome op 6 Junie bereik. Die voorhoede van 6 Pantserdivisie het Civita Castellana op die dieselfde dag bereik en verder na Viterbo opgeruk. Op 10 Junie het 11 SA Pantserbrigade die Aqua Rossa oorgesteek, maar hierna is dit deur 'n vyandelike verdedigingslinie gestuit. Danksy 'n geslaagde stormloop deur tenks van Spesiale Diensbataljon en Prince Alfred's Guard, kon die Brigade deur die vyandelike linie breek en sy pad na Cellano op die roete na Florence oopveg. Die skitterende oorwinning wat 11 Pantserbrigade met uitsonderlike dapperheid en waagmoed hier behaal het, sou veldmaarskalk Alexander laat opmerk: "South Africans are the spearhead of the advance."

Die aanmars is op 11 Junie in gietende reŽn voortgesit. Die voorhoede is gevorm deur 24 Guards Brigade met die tenks van Regiment Pretoria (Princess Alice's Own) onder sy bevel. Reeds op die eerste dag het die aanmars gestuit teen die vyandelike stellings by Bagmo Regio. Op 12 Junie het die Geallieerdes 'n aanval op hierdie stellings geloods, maar dit het misluk. Bagmo Regio is die volgende dag egter ingeneem nŠ 'n vernuftige flankmars deur 1 Royal Natal Carbineers. Hierna het 12 Gemotoriseerde Brigade die aanmars gelei en op 14 Junie is die strategiese hoofwegaansluiting by Orvieto bereik.

Op 19 Junie het die Divisie teenoor die Trasimeno-linie te staan gekom. Die belangrikste sterktepunt in hierdie linie was Chiusi, beman deur 'n bataljon van die gedugte Herman Goering Divisie. 'n Aanval deur troepe van First City en Cape Town Highlanders is met groot verliese aan Suid-Afrikaanse kant afgeslaan. Hierdie sterktepunt kon eers op 26 Junie ingeneem word nadat twee Britse divisies aan 6 SA Pantserdivisie se regterflank ingestuur is. Inmiddels het 24 Guards Brigade met die hulp van Regiment Pretoria daarin geslaag om Sarteano te beset. Die Divisie se verdere aanmars is egter deurlopend belemmer deur die hardnekkige verdediging van die vyandelike agterhoede en op 5 Julie het dit gestuit teen die Hilde-linie.

Die aanmars kon eers op 15 Julie hervat word. Die Divisie het egter spoedig betrokke geraak in 'n verbete stryd om beheer te verkry oor die bergkruine wat oor die hoofweg na Florence uitgekyk het. Witwatersrand Rifles en Regiment De la Rey het hul hier onderskei tydens gevegte om M. Querciabella en M. Fili en op 25 Julie was hulle in sig van Florence. NŠ verdere hewige gevegte het elemente van 6 SA Pantserdivisie die stad aan die voorhoede van die Geallieerde magte binnegegaan.

Die inname van Florence het aan die Divisie 'n welverdiende rus van ses weke besorg. Hulle het die verposing by Siena goed benut deur al die uitrusting en voertuie na te sien en te herstel. Intussen is gelukwensings ontvang van onder andere die opperbevelhebber generaal Sir Harold Alexander en die LeŽrbevelvoerder lt genl sir Oliver Leese.

Daar was egter nog baie te doen. Voorbereidings moes getref word vir die Geallieerde aanmars oor die Appennyne waar kwaai vyandelike weerstand verwag kon word. Die Duitsers was nog goed langs die Arnorivier en die gedugte Gotiese Linie ingegrawe wat dwarsoor die land vanaf die weskus van ItaliŽ tot aan die Adriatiese See gestrek het. Die 6de SA Pantserdivisie het op 22 Augustus onder die bevel van die Amerikaanse 5th Army gekom en op 1 September het dit die Arnorivier oorgesteek en na die Gotiese linie opgeruk. Die Divisie se opdrag was om die Duitse magte tot agter Pistoia terug te dryf en vir hierdie deel van die veldtog is die pantsereenhede as mobiele reserweversterkings gebruik vir 12 SA Gemotoriseerde Brigade en 24 Wagbrigade. Trouens, die pantsereenhede was die volgende maande dikwels genoodsaak om die rol van "infanterie" te vervul aangesien die Duitse Gotiese Linie oor 'n groot deel van die noordelike Apennyne gestrek het wat so bergagtig was dat dit vir tenkoorlogvoering heeltemal ongeskik was. Daarbenewens het die naderende winter en die gepaardgaande slegte weer die gebruik van tenks verder beperk.

Ondanks hierdie natuurlike hindernisse het 6 SA Pantserdivisie dwarsdeur die koue winter hom goed van sy taak gekwyt onderwyl die Geallieerde magte die Gotiese Linie in die Apennyne meedoŽnloos aangeval en teruggestoot het. Die Divisie se aanmars langs die Prato-Castiglione dei Pepoli-as het stadig gevorder, maar op 27 September is laasgenoemde dorp ingeneem.

Alvorens die Divisie vanaf Castiglione dei Pepoli in die smal vallei na Bologna kon opruk, moes 'n aantal strategiese heuwels langs die hoofweg eers ingeneem word. Die Suid-Afrikaners het nou in uiters gure weersomstandighede en snerpende koue te doen gekry met die gedugte 16 SS Divisie wat goed ingegrawe was en verbete weerstand gebied het.

Die eerste teiken, Monte Catarello, is deur die Wagbrigade ingeneem en 11 SA Pansterbrigade het Monte Vigese op 6 Oktober beset. Die volgende dag is Monte Stanco deur die Frontier Force Rifles beset, dog op 8 Oktober word die bataljon tydens 'n teenaanval gedwing om die heuwel te ontruim. Die Royal Natal Carbineers het vervolgens op 10 Oktober gepoog om Monte Stanco te beveilig, dog sonder sukses. Hierop het genl maj Poole besluit om 12 Gemotoriseerde Brigade in te stuur en die heuwel is op 13 Oktober nŠ 'n hewige artilleriebestoking ingeneem. Gedurende die aanval het die Suid-Afrikaners 141 ongevalle gely terwyl 112 krygsgevangenes geneem is.

Vervolgens het 12 Gemotoriseerde Brigade na Monte Salvaro opgeruk waar die vyand in groot getalle saamgetrek was. Die Royal Natal Carbineers en First City/Cape Town Highlanders het Monte Pezza op 17 Oktober beset en nŠ die inname van twee verdere heuweltoppe is die besetting van Monte Salvaro op 23 Oktober voltooi.

Die koms van die winter het die Divisie se verdere opmars na Bologna verhoed en die Suid-Afrikaners moes nou noodgedwonge die ysige koue van die hoŽ Appenyne trotseer. Die Divisie is eers op 24 Februarie 1945 afgelos waarna dit na Lucca vertrek het vir 'n rusperiode en hergroepering. Op 5 April was 6 SA Pantserdivisie weer terug in sy ou sektor, gereed vir die voortsetting van die Geallieerde offensief. Die eerste twee teikens, Monte Sole en Monte Caprara is op 15 April ingeneem, dog verliese aan Suid-Afrikaanse kant het meer as 180 beloop. Op 16 April is Monte Abelle beset, waarna die Royal Durban Light Infantry langs 'n rif tot kort voor Collina opgeruk het. Op 18 April het die vyand onttrek waarna die Royal Durban Light Infantry sy aanmars na die Po-vlakte kon voorsit.

Die Duitse magte het nou oor 'n breŽ front na die Po-vlakte teruggeval. Met sy tenks aan die voorhoede, steek 6 SA Pantserdivisie die Panarorivier oor en slaag daarin om terselfdertyd 'n groot aantal Duitse troepe suid van die rivier af te sny. Die Duitse magte het nou vinnig verkrummel en die Divisie kon die Porivier oorsteek en die aanmars voortsit. Op 30 April het die voorste pantserelemente die buitewyke van Trevisio bereik waarna die aanmars tot 'n halt geroep is. Die Divisie het vervolgens in die omgewing van Scorze ontplooi, van waar dit op 1 Mei na Milaan opgeruk het. Met hul aankoms aldaar op 2 Mei moes die Suid-Afrikaners egter verneem dat alle Duitse magte in ItaliŽ onvoorwaardelik oorgegee het. Kort hierna het die finale oorgawe van Duitsland gevolg.

Die oorlog in Europa was finaal verby en die eerste eenhede van 6 SA Pantserdivisie het teen die einde van Mei 1945 begin om na die Unie terug te keer.



Die SALM in die Tweede WÍreldoorlog

Ondanks die stappe wat sedert 1934 gedoen is om die Lugmag te vergroot en te moderniseer, was dit met die uitbreek van die Tweede WÍreldoorlog in 1939 onvoorbereid vir grootskaalse operasies. Die SALM se voorste lyn van operasionele vliegtuie het bestaan uit 'n bont versameling van sowat 100 vliegtuie waarvan die meeste plaaslik vervaardigde Hartbeeste was. Hulle is aangevul deur Harts, Wapiti's en opleidingsvliegtuie asook ses moderne Hurricanes. Burgerlike lugvaart het oor sowat 250 vliegtuie beskik, oa 11 Junkers Ju52/3ms en 18 Ju86s van die SA Lugdiens. Die SALM se Staandemagkomponent het 160 offisiere, 35 offisierkadette en 1 400 ander range ingesluit. Die eerste prioriteit was derhalwe om personeel te werf en meer vliegtuie te bekom. Binne enkele weke is nuwe vliegskole te Pretoria, Germiston, Bloemfontein en Baragwanath gestig. 'n Opleidingskommandement onder bevel van lt kol W.T.B. Tasker wat sou omsien na die algemene opleidingsprogramme van die SALM, het op 26 Februarie 1940 tot stand gekom. Die opleidingskole het saamgesmelt en in daardie stadium was daar reeds tien opleidingskole in die Unie.

Die groot deurbraak het in 1940 gekom toe die Gesamentlike Lugopleidingskema (Eng: Joint Air Training Scheme) ingestel is. Hiervolgens sou die RAF, die SALM en ander Geallieerde lug- en grondbemannings by 38 Suid-Afrikaanse lugskole opgelei word. Hierdie opleidingskema het stukrag aan die SALM se uitbreiding verleen en teen September 1941 het die getal militÍre vliegtuie in die Unie tot 1 709 toegeneem, terwyl die personeelsterkte gestyg het tot 31 204, insluitende 956 vlieŽniers. Die Gesamentlike Opleidingskema sou oor vyf jaar 33 347 lugbemanningslede oplei van wie 12 221 lede van die SALM was.

Aan die oorlogsfront front het die SALM reeds vanaf die begin van die oorlog waardevolle beskerming aan Geallieerde skepe langs die Suid-Afrikaanse kuslyn verleen. Die SALM Kuskommandement is algaande uitgebrei en teen 1942 het die kuseenhede reeds hul Ansons met Venturas vervang. In April 1943 het 26 Esk na Wes-Afrika verskuif waar dit met Wellingtons toegerus is. Diť eskader het vanaf Takoradi en ander sentra opgetree totdat dit in Junie 1945 ontbind is terwyl 22, 25 en 27 Esk na die Midde-Ooste oorgeplaas is.

Gedurende die oorlog het die SALM sowat 15 000 verkenningsvlugte langs die Suid-Afrikaanse kuslyn onderneem.

In 1939 kon min gedoen word om die lugbemannings nŠ 'n plonslanding ter see te red. Derhalwe is die SALM Seevaartuigeenheid gestig wat 'n aantal sloepe, platboomskuite en veerbote bedryf het. Gedurende die oorlog is 45 mense deur die eenheid se pletterbote gered.

Dit was egter in Oos-Afrika waar die SALM sy eerste groot prestasies behaal het. Met slegs 'n paar eskaders Gladiators, Hurricanes, Furies, Hartbeeste en Ju 86's, het die SALM die Italiaanse Lugmag wat byna 300 moderne vliegtuie gehad het, aangevat. Aan die einde van die veldtog was die SALM verantwoordelik vir die afskiet van 71 Italiaanse vliegtuie en die vernietiging van nog meer vliegtuie op die grond. Verder het hulle spoorlyne, konvooie en voorraadopslagplekke ter ondersteuning van die landmagte gebombardeer en vernietig. Die verliese aan lugbemanning gedurende die veldtog in Oos-Afrika was 79 vlieŽniers dood en vyf vermis.

Die veldtog in Oos-Afrika het die instelling van die Pendel- of Heen-en-weer-diens genoodsaak wat deur 50 (TS) Esk onder 1 Bomwerper Transportbrigade se beheer bedryf is. In 1941 het dit 5 Vleuel geword en dit was verantwoordelik vir die aanvoer van troepe en oorlogsvoorrade na die oorlogsfront en die terugbring van gewondes. Die diens is mettertyd na KaÔro uitgebrei en uiteindelik deur die noorde van Afrika tot by Bari en Rome teen welke tyd Dakotas gebruik is.

Die Pendeldiens is nŠ die oorlog uitgebrei met die voorneme om alle Suid-Afrikaanse troepe voor Kersfees 1945 terug te bring. Die Dakotas van 5 Vleuel is aangevul deur Venturas van 10 Vleuel te Pietersburg wat aan kusoperasies onttrek en in transportvliegtuie omskep is. Hierdie twee eenhede is bygestaan deur 35 Esk se Sunderlands wat ook as transportvliegtuie uitgerus is. Bykomende Dakotas is deur 28 Esk verskaf. Teen 25 Januarie 1946 is 101 676 passasiers vervoer.

Die SALM se eerste transporteskader in die Middellandse See - 28 Esk - het vanaf 1943 van Tripoli en later van Algiers geopereer. Die tweede eskader - 44 Esk - is in Maart 1944 gestig en het van KaÔro opgetree. Hierdie eskaders het hoofsaaklik Douglas Dakotas gebruik hoewel 'n paar Wellingtons, Ansons en Beech Expediters ook ingespan is. In Oktober 1945 is 28 Esk in die Pendeldiens opgeneem terwyl 44 Esk in Desember 1945 ontbind is.

In die Westelike Woestyn (Noord-Afrika) het die SALM se vegter-, bomwerper- en verkenningseskaders 'n leidende rol gespeel en die Geallieerde Desert Air Force in staat gestel om reeds vroeg in 1942 algehele lugoormag oor die Spillugmagte te verkry. Die SALM se grootste prestasie aan hierdie front was waarskynlik die Boston Shuttle Service, waartydens 18 vliegtuie van 12 en 24 Esk honderde tonne bomme op die Afrika Korps afgegooi het. Hierdie lugoperasie het gedurende die sogenaamde "Gazala Gallop" in die eerste helfte van 1942 plaasgevind toe die Spilmagte die Geallieerde 8th Army meedoŽnloos na Egipte teruggedryf het. NŠ die Slag van El Alamein het die SALM se eskaders 'n deurslaggewende rol gespeel in die bestoking van die Duitse magte wat na die Tunisiese grens teruggedryf is.

In September 1942 het die Desert Air Force lugsteun aan die 8th Army se opmars langs die Adriatiese See verleen. No 3 Vleuel en 15 Esk het die vyandelike vestings by Rimini aangeval en die terugvallende vyand geteister. Gedurende hierdie maand het No 3 Vleuel sy 20 000ste uitvlug voltooi.

Met 'n maksimum van 11 operasionele eskaders het die SALM tussen April 1941 tot Mei 1943 altesame 33 991 uitvlugte afgelÍ en 342 vyandelike vliegtuie vernietig.

Vergeleke met die Westelike Woestyn, was die SALM se aandeel in Operasie Ironclad (die Geallieerde besetting van Madagaskar wat deur die Franse Vichy-regering beheer is) betreklik gering. In Maart en April 1942 het Maryland vliegtuie van die SALM Madagaskar gefotografeer met die oog op die Britse inval in Mei. NŠ die landings en die oorname van die Arrachart-lughawe by Diego Suarez, is Beauforts en Marylands van 36 en 37 Vlugte asook 'n aantal Lodestars saam met vliegtuie van die RAF in die operasie gebruik. Tot en met die wapenstilstand op 4 November 1942 het die SALM altesame 401 uitvlugte afgelÍ.

Toe die veldtog in ItaliŽ in 1944 in alle erns begin het, was die SALM reeds 'n mag om mee rekening te hou. Trouens dit was die SALM wat 'n deurslaggewende rol gespeel het in die Geallieerde lugoperasies oor ItaliŽ toe die lugmagbemannings van die Britse Lugmag onttrek is ter ondersteuning van Operasie Overlord, die Geallieerde inval in NormandiŽ. Op hierdie tydstip het die SALM bestaan uit nie minder nie as 35 operasionele eskaders met 33 tipes vliegtuie. Teen September 1944 het die SALM in ItaliŽ uit vier lugvleuels bestaan terwyl 'n aantal SALM eskaders tot RAF lugvleuels toegevoeg was. Met inbegrip van die onderhouds- en voorsieningseenhede, het die SALM se totale mannekragsterkte in ItaliŽ op 17 271 offisiere en manskappe te staan gekom.

In Augustus 1944 is die SALM se 31 en 34 Esk getaak om vanaf ItaliŽ die Warskou-weerstandsbeweging van voorrade te voorsien. Die tol aan bemanningslede en vliegtuie wat die SALM moes betaal vir diť vrugtelose "Warskou-konsert" - waartydens 181 uitvlugte onderneem is - was hoog, maar die waagmoed en vernuf van die vlieŽniers en bemannings het die agting en bewondering van die Poolse weerstandsbeweging afgedwing.

Die laaste lugaanval in ItaliŽ het in April 1945 begin. In die voorhoede was vegbomwerpers van No 7 en 8 Vleuel, 5 Esk, medium bomwerpers van No 3 Vleuel en die Army Co-operation Squadron. Liberators van No 2 Vleuel en die Baltimores van No 15 Esk het snags geopereer. Die oorgawe van die Duitse magte in Mei 1945 het 'n einde gebring aan die meedoŽnlose agtervolging waaraan die SALM eskaders sonder onderbreking vanaf El Alamein oor Tunis en SiciliŽ tot by die Alpe deelgeneem het.

Gedurende die oorlog het die SALM se eskaders ook in die Middellandse See opgetree waar hulle kusverkennings- en transportoperasies uitgevoer het. In die Balkanlande het 'n aantal SALM eenhede saam met die Balkan Lugmag gedien.

Teen 1942 het die SALM meer rekrute gehad as wat dit nodig gehad het. Daar is toe besluit om 'n aantal SALM lede vir lugafweertake beskikbaar te stel. Alle lugverdedigingstelsels in die Unie uitgesonderd diť wat tot divisies toegevoeg was, is mettertyd deur die SALM oorgeneem. Ses SALM lugafweerregimente (Nos 21 - 26, later verander na 50 - 55) sowel as 'n aantal mobiele batterye en ligte lugafweerbatterye is gestig.

Met die beŽindiging van die oorlog het die SALM se uitvlugte op altesame 82 401 te staan gekom. In dieselfde tydperk het 2 227 lede van die SALM omgekom terwyl 932 gewond of beseer is.

Net soos tydens die Eerste WÍreldoorlog, het die Suid-Afrika weer eens van die beste vlieŽniers in die Geallieerde lugmagte opgelewer. So bv was daar vluglt M.T St. Pattle wat met 41 vyandelike vliegtuie tot sy krediet as die beste vegvlieŽnier van die RAF en die Britse Statebond beskou is. Naas hom was daar baasvlieŽniers soos groepkapt A.G. (Sailor) Malan wat 74 Esk aangevoer en verskeie dekorasies verwerf het en kapt Edwin Swales, eskaderleier van 'n vlug bomwerpers aan wie die Victoria-kruis postuum toegeken is. Nog 'n vlieŽnier wat die Victoria-kruis ontvang het, was vleuelbevelvoerder J.D. Nettleton wat 'n formasie Lancaster bomwerpers tydens 'n geslaagde lugaanval in helder daglig op 'n Duitse dieselenjin-fabriek aangevoer het. En dan was daar die beroemde vegvlieŽnier maj J.E. (Jack) Frost wat tydens 'n luggeveg oor die Westelike Woestyn in 1942 omgekom het.



Vlootoperasies

Met die uitbreek van die Tweede WÍreldoorlog het die SA Seediens bestaan uit slegs twee offisiere en drie ander range. Suid-Afrika het haas nie oor 'n effektiewe vlootmag beskik nie en genl Smuts het 'n afgetrede Britse vlagoffisier, s adm G.W. Hallifax versoek om 'n Suid-Afrikaanse vlootmag op te bou. Op 15 Januarie 1940 het Suid-Afrika 'n nuwe vlooteenheid, die Verdedigingsmag ter See, gestig waaroor s adm Hallifax bevel gevoer het. Die Verdedigingsmag ter See, wat tydens sy totstandkoming 15 skepe en 428 man in diens gehad het, was voortaan verantwoordelik vir die instandhouding van mynveŽrs, duikbootjagdienste en ander ondersoek- en seindienste in Suid-Afrikaanse waters.

Tydens die Tweede WÍreldoorlog het Suid-Afrika se "klein skepe" 'n besondere reputasie in die Middellandse See verwerf. Daar is beweer dat die dissipline, moreel en veral die skietkuns van die manne van die 22ste Duikbootjageskader ongeŽwenaar was in die kus-eskader. Suid-Afrika se magnetiese mynveŽrs het ook 'n deurslaggewende rol in mynopruiming in die EgeÔese See en die ontsetting van Griekeland gespeel.

Gedurende die oorlog het Suid-Afrika se skepe die toegangsvaarwaters na die Suid-Afrika se hawens in sy gebiedswaters bewaak, konvooie tussen hawens begelei, seemyne van die vyand gevee en meer as 400 oorlewendes van skepe wat deur vyandelike duikbote getorpedeer is, gered.

Op 1 Augustus 1942 het die Verdedigingsmag ter See en die Koninklike Marine-vrywilligerreserwe (SA) saamgesmelt om die Suid-Afrikaanse Seemag, waarin 10 332 offisiere en manskappe tydens die Tweede WÍreldoorlog gedien het, te vorm. In 1944, toe die Tweede WÍreldoorlog sy hoogtepunt bereik het, het die Suid-Afrikaanse Seemag uit 87 vaartuie bestaan. 'n Totaal van 329 lede van die Suid-Afrikaanse Seemag is tydens vyandelike aksie gedood of het gesterf terwyl hulle op aktiewe diens was en 225 toekennings is vir dapperheid of uitnemende diens aan Suid-Afrikaanse seelui toegeken. Daarbenewens is 128 gevegsonderskeidings aan Suid-Afrika se skepe, waarvan drie in die Verre Ooste gedien het, toegeken.

Die Vrouevloothulpdiens is op 9 Oktober 1943 gestig waarna 281 vroue as mynbeheerders en haweverdedigingsoperatrises gedien en administratiewe poste beman het. Teen die einde van 1944 het sowat 150 lede van die Vrouevloothulpdiens as haweverdedigingsbedieners gedien.

Altesame 2 937 offisiere en manskappe is na die Britse Vloot gesekondeer, met die gevolg dat Suid-Afrikaanse seevaarders aan byna elke belangrike vlootoperasie van die Tweede WÍreldoorlog deelgeneem het. Hulle het ook allerlei interessante take verrig, van mynveegoperasies naby die FšroŽr-eilande tot hidrografiese opmeting in Chinese waters. Hulle het ook in die Stille Oseaan in konvooie na Rusland gedien, was teenwoordig by die Normandiese landings op D dag en baie van hulle het in die lugvaarttak van die Britse Vloot gedien. Suid-Afrika se seevaarders het getoon dat hulle net so goed as die bestes in die wÍreld is en 'n trotse gevegstradisie daargestel.

Die Suid-Afrikaanse Seemag het sy eerste groot oorlogskepe eers laat in 1944 vanaf die Britse Admiraliteit ontvang, nl drie LOCH klas duikbootjagfregatte. Die eerste hiervan, die HMSAS GOOD HOPE, is op 9 November 1944 in diens gestel, gevolg deur die HMSAS NATAL op 1 Maart 1945. Die HMSAS NATAL het die unieke prestasie behaal deur 'n Duitse duikboot, die U714 op 14 Maart 1945 naby st Abb's Head aan die noordkus van Engeland te sink terwyl die skip nog op proefvaart was. NŠ afloop van die oorlog is hierdie fregatte, HMSAS GOOD HOPE, HMSAS NATAL en HMSAS TRANSVAAL, permanent aan die Suid-Afrikaanse Seemag oorgedra.

Gedurende die Tweede WÍreldoorlog het die UVM se gevegsdienste 'n ongekende bloeitydperk beleef. In hierdie opsig was die vlootkomponent dan ook geen uitsondering nie. Oor slegs ses jaar het hierdie gevegsdiens in terme van mannekrag gegroei van vyf man in die SA Seediens en 'n paar honderd in die Koninklike Marine-vrywilligerreserwe (SA) tot 10 332 lede. Die SA Seemag se verliese op aktiewe diens het altesame 338 beloop.

Gedurende die oorlog het die Suid-Afrikaanse vlootmagte altesame 89 skepe in diens gehad, insluitende 5 duikbootjagfregatte, 18 duikbootjagwalvisvangers, twee duikbootjagtreilers, 34 mynveŽrtreilers en etlike ander tipes. Vlooteenhede het 128 gevegsonderskeidings ontvang, terwyl in totaal 223 dekorasies aan lede van die SA Seemag toegeken is.



Die SAGD

Die onbenydenswaardige posisie waarin die SAGD hom in September 1939 bevind het, blyk onder meer uit die feit dat dit beskik het oor slegs twee militÍre hospitale, nege deeltydse veldambulanse en sewe Burgermagkompanies. Boonop het die SAGD steeds gestaan onder die voogdyskap van die Departement van Volksgesondheid wat tot bevel- en beheerprobleme gelei het. 'n Aanbeveling dat die SAGD van die Departement van Volksgesondheid losgemaak word, is egter aanvaar en op 20 Desember 1939 kon kol A.J. Orenstein as voltydse Direkteur-generaal van die SAGD begin om die organisasie te herorganiseer en uit te brei.

Teen die einde van Augustus 1940 is reeds 43 geneeskundige eenhede op die been gebring terwyl goeie vordering gemaak is met die stigting van 25 nuwe eenhede. Gedurende die mobilisasie van bestaande eenhede het 'n groot aantal geneeshere en ander vrywilligers aangesluit wat vanaf April 1940 by Zonderwater (Premiermyn) en elders opgelei is. Teen die einde van 1940 was reeds 294 mediese en 25 tandheelkundige offisiere vir operasionele diens opgelei.

Gedurende die Tweede WÍreldoorlog het 'n groot aantal mediese eenhede aan die verskillende oorlogsfronte in Afrika en Europa gedien. Die SAGD se eerste prioriteit was die front in Oos-Afrika en vir hierdie doel is 'n mediese direktoraat in Nairobi op die been gebring. Gedurende die veldtog in Oos-Afrika is verskeie SAGD eenhede aldaar ontplooi, onder meer vier veldambulanse, drie afvoerhospitale, twee algemene hospitale, twee ambulanskonvooie, een voordepot, drie mobiele laboratoria, drie mobiele x-straaleenhede en enkele tandheelkundige eenhede. VanweŽ die tropiese klimaat het SAGD eenhede dermate met malaria en akute ingewandinfeksies te kampe gehad dat vir elke enkele gevegsverlies daar 40 ongevalle as gevolg van siektes was. Die UVM se totale jaarlikse siektesyfer van 850 opnames per 1000 troepe was hoog, dog heelwat laer as wat aanvanklik verwag is.

NŠ die beŽindiging van die veldtog in Oos-Afrika kon die SAGD sy volle aandag aan die front in Noord-Afrika en die Midde-Ooste wy. Kol Blair-Hook was sedert April 1941 in KaÔro om voorbereidings vir die aankoms van die SAGD te tref en teen die einde van Julie was die meeste mediese eenhede reeds in Egipte. Brig Orenstein, wat aan die hoof van die SAGD in Oos-Afrika gestaan het, is inmiddels aangestel as Direkteur Geneeskundige Dienste in die Midde-Ooste.

Verskeie SAGD eenhede is in Noord-Afrika ontplooi. Altesame sewe veldambulanse is tot die twee Suid-Afrikaanse divisies toegevoeg terwyl twee algemene hospitale in Egipte en een in die Midde-Ooste deur SAGD personeel bedryf is. Aan hierdie front het heelwat van die SAGD se probleme voortgespruit uit die operasionele mobiliteit van gevegsformasies in die Westelike Woestyn. By etlike geleenthede is SAGD eenhede sonder waarskuwing agtergelaat deur onttrekkende infanterie-eenhede.

In die algemeen was die gesondheid van Suid-Afrikaanse soldate in Noord-Afrika redelik goed. Malaria, beserings, hitte-uitputting, disenterie en velinfeksies was vir die meeste ongevalle verantwoordelik. Nadat die oorspronklike uniforms in 1941 vervang is deur uniforms wat meer geskik was vir woestyntoestande, het die ongevallesyfer agv siektes merkbaar gedaal.

Gedurende die veldtog in Noord-Afrika is besluit om die SAGD te herorganiseer. Drie veldambulanse is aan elke divisie toegeken, terwyl afvoerhospitale en chirurgiese fasiliteite nader aan die gevegslinie ingerig is. Terselfdertyd het die ingebruikneming van swaarwiel ambulansvoertuie met meganiese ventilasie en groter stofdigtheid die afvoer van gewondes en beseerdes vergemaklik. Hierdie veranderinge het dadelik tot 'n doeltreffender mediese diens in operasionele gebiede gelei.

In ItaliŽ is 6 SA Pantserdivisie ondersteun deur 1 en 2 SA Hersteloord, vier algemene hospitale, twee chirurgiese eenhede en twee veldambulanse. Hulle is verder aangevul deur higiŽneseksies, tandheelkundige eenhede en 'n afvoerhospitaal.

Die werklike omvang van die SAGD se taak in die Tweede WÍreldoorlog blyk onder meer daaruit dat meer as 14 000 Suid-Afrikaanse soldate gewond of beseer is. Verder is duisende gewonde en beseerde Geallieerde soldate in Suid-Afrikaanse hospitale oor Oribi en Springfield versorg. Gedurende die oorlog het die SAGD ten opsigte van veral rekonstruktiewe chirurgie selfs baanbrekerswerk op mediese navorsingsgebied gedoen.

Kort voor die beŽindiging van die Tweede WÍreldoorlog het die Eerste Minister goedgekeur dat die SAGD nŠ die oorlog nie weer onder die beheer van die Departement van Volksgesondheid sou kom nie.



Nie-Blankes in die Tweede WÍreldoorlog

Net soos in die Eerste WÍreldoorlog, is nie-blanke korpse en eenhede nŠ die uitbreek van die oorlog op die been gebring. Die lede van hierdie korpse en eenhede is hoofsaaklik in 'n nie-gevegsrol aangewend, bv as drywers, kokke en baardraers.

Die Naturelle MilitÍre Korps (Eng: Native Military Corps) wat op 1 Julie 1940 gestig is, het aanvanklik uit vier bataljons bestaan. Gedurende die oorlog is sowat 77 000 Swartes vir die Naturelle MilitÍre Korps gewerf. Hulle is grootliks aangewend as drywers, arbeiders, konstruksiewerkers, bodes, klerke, kleremakers en mediese ordonnanse.

Lede van die Bruin gemeenskap is vir die Kaapse Korps (Eng: Cape Corps) gewerf wat op 8 Mei 1940 tot stand gekom het. Dit het oorspronklik bestaan uit vyf motortransportkompanies, dog 'n aantal bykomende werkskompanies is later op die been gebring. IndiŽrs kon aansluit by die IndiŽr Dienskorps (Eng: Indian Service Corps) wat op 26 Junie 1940 gestig is. Later is lede van die Maleiergemeenskap toegelaat om aan te sluit en die korps se naam is na die IndiŽr- en Maleierkorps (Eng: Indian and Malay Corps) verander. Die Kaapse Korps en die IndiŽr- en Maleierkorps het in Oktober 1942 onder laasgenoemde se naam saamgesmelt.

Al die nie-blanke dienste is op 12 Julie 1940 onder die administratiewe beheer van die Direktoraat Nie-blanke LeŽrdienste (Eng: Non-European Army Services Directorate) geplaas. Later is 'n sub-direktoraat gestig wat spesifiek vir die administratiewe beheer oor die nie-blanke dienste buite die Unie verantwoordelik was.

Eenhede en kompanies van hierdie korpse het met onderskeiding in Oos-Afrika en AbessiniŽ gedien. So bv was hul verantwoordelik vir die vervoer van oorlogvoorrade oor lang afstande en moeilike terrein na die gevegsfront. Die toenemende gebrek aan mannekrag aan die front in Noord-Afrika het die vraag na nie-blanke dienspersoneel en veral drywers drasties laat toeneem. Toe 'n groot aantal lede van ontbinde Naturelle MilitÍre Korps-eenhede in Maart 1942 beskikbaar geword het, is hulle weer ingedeel by tien nuutgestigte reserwe transportkompanies. Die ontbinding van nie-blanke dienseenhede en die toewysing van hul lede aan die gevegseenhede het weliswaar Blankes vir gevegsdiens vrygestel, maar dit het ook 'n negatiewe effek op die nie-blanke vrywilligers gehad. Die esprit de corps wat in Oos-Afrika opgebou is, het verdwyn en plek gemaak vir lae moreel en swak dissipline. Stappe is egter gedoen om die probleem reg te stel, soos bv die aanwending van lede in poste waarvoor hul wel geskik was en die stigting van spesialis-opleidingstakke soos oa 'n bestuur- en onderhoudskool.

Nie-blanke vrywilligers het nie alleen in die LeŽr nie maar ook in die SALM en die SA Seemag gedien. Hulle het in die SALM take soos grondbeskermingsdienste verrig en in die SA Seemag is hulle gebruik om die bemannings van vaartuie aan te vul.

Ofskoon lede van die nie-blanke korpse amptelik in 'n nie-gevegsrol opgetree het, is sekerheidsbataljons van die Kaapse Korps vir wagdienste aangewend. Nie-blanke personeel is slegs by uitsondering in 'n gevegsrol opgelei, soos bv lede van die Kaapse Korps wat tydens die veldtog in Madagaskar in 6 SA Veldbattery gedien het. Sommige eenhede is soms ook in 'n lugafweerrol gebruik en daar het (net soos in die Eerste WÍreldoorlog) stemme opgegaan vir die aktiewe aanwending van Nie-Blankes in 'n gevegshoedanigheid. Planne om die Kaapse Korps soos in die Eerste WÍreldoorlog as 'n infanteriebrigade in 'n gevegsrol aan te wend, het agv vooroordeel egter in 1944 skipbreuk gely.

Hierdie beletsel het die hierdie "non-combatants" van die Tweede WÍreldoorlog egter nie verhoed om in die aangesig van groot gevaar te wys wat daar in hul steek nie. So bv was daar die baardraers wat gewondes vanaf die voorste gevegslinies afgevoer het sonder om aan hul eie veiligheid te dink. Dan was daar die ontberinge van krygsgevangenes soos lede van die Naturelle MilitÍre Korps wat by Tobruk en Derna as dokwerkers lang ure moes werk en in draadhokke aangehou is. Hulle rantsoene was klein en hulle was dikwels blootgestel aan die Geallieerde bomaanvalle op die hawestede onder die Spilmagte se beheer. Talle krygsgevangenes het tydens hierdie lugaanvalle daarin geslaag om te ontsnap en die Geallieerde linies 500 myl (800 kilometer) daarvandaan by Al Alamein te bereik. Sommige krygsgevangenes het selfs so ver gegaan as om vyandelike installasies en skepe te saboteer - in een insident het kpl Job Maseko met 'n tuisgemaakte bom in die hawe van Tobruk 'n skip na die seebodem gestuur.



Die aandeel van Vroue

Sowat 4 000 Suid-Afrikaanse verpleegsters en 21 000 ander lede was by die oorlogspoging betrokke. Aanvanklik is beoog om slegs tien persent van opgeleide verpleegpersoneel by siviele hospitale in die Unie vir diens te mobiliseer, dog later is 20 persent aangevra. Opgeleide verpleegsters het aanvanklik in Oos-Afrika diens verrig, maar talle vrywilligers is later ook elders aangewend. NŠ die oorlog is het hoofmatrone Northard hulde gebring aan die Suid-Afrikaanse verpleegsters vir die opofferings wat hul gemaak het: "To those who have sacrificed their lives in their efforts to save the lives of others, I find no words to adequately pay tribute to such sacrifices."

Die bydrae van die Suid-Afrikaanse Vrouehulpverdedigingskorps (SAVHVK) wat in 1939 gestig is, verdien ook vermelding. Hierdie korps het bestaan uit Vrouehulplandmag (VrouehulpleŽrdiens) en die Vrouehulplugmag. 'n Vrouehulpvlootdiens het in 'n latere stadium tot stand gekom. Toe die oorlog 'n hoogtepunt bereik het, was sowat 65 000 vroue in die oorlogspoging betrokke.

Lede van die VrouehulpleŽrdiens het in Noord-Afrika, die Midde-Ooste en die Unie diens verrig as motorbestuurders, klerke, seiners, rapportryers, kokke, radiografiste en kusartillerie-spesialiste. Die Suid-Afrikaanse Vrouehulplugmag het op 10 Mei 1940 tot stand gekom en aanvanklik is beplan om 1 000 vroue vir die SALM op te lei. Op die ou einde het meer as 10 000 vroue in die Vrouehulplugmag gedien en hulle was by lugmagstasies van die SALM dwarsoor Suid-Afrika en in die Midde-Ooste werksaam. Hulle het waardevolle werk in 75 verskillende werksvelde waarvan 35 tegnies was, verrig. Daar was onder andere voorraadvoorsieningspersoneel, tiksters, klerke, telefoonoperateurs, verwers, valskermpakkers, sweisers en motor- en vragmotorbestuurders. Minstens twee vrouevlieŽniers is in kommunikasie- en oorbringvlugte aangewend.

Die Vrouehulpvlootdiens is op 9 Oktober 1943 gestig en daar is vir slegs 281 lede voorsiening gemaak. Lede van die Vrouehulpvlootdiens is grootliks as haweverdedigingsoperateurs en klerke aangewend.

Burgerlike vrywilligers van die Suid-Afrikaanse Vrouehulpdiens (SAVHD) was verantwoordelik vir die hartlike ontvangs wat Geallieerde skepe te beurt geval het wanneer hulle Durban en Kaapstad aangedoen het. Hul bydrae word heel paslik soos volg deur Peter Joyce in sy kroniek Suid-Afrikaners in die Tweede WÍreldoorlog (1989) beskryf: "Hierdie dames, wat as die 'Universele Tantes van Suid-Afrika' bekend geraak het, het die voortou geneem by hierdie verwelkomings: hulle het danspartye, strand- en teepartytjies, uitstappies, vertonings en etes gereŽl, klubs en kafeterias georganiseer en troepe tuis laat voel" (p 15). Voorts het was lede van die SAVHD aktief betrokke by fondsinsamelingsveldtogte, kantienwerk en hulpverlening by hospitale. In groot dorpe is onder meer veldposkantore bestuur en leesstof vir troepe versamel.



Statistiek

Altesaam 334 324 voltydse vrywilligers van alle bevolkingsgroepe het gedurende die Tweede WÍreldoorlog in die UVM gedien. Hiervan was 211 193 Blankes, 45 892 Kleurlinge en IndiŽrs en 77 239 Swartes. Gedurende die Tweede WÍreldoorlog het 12 046 lede van die UVM omgekom.
Kubaan is offline   Reply With Quote
Old 05-30-2007   #7
Kubaan
Senior Volks Kryger
 
Join Date: Jan 2007
Location: Port Elizabeth
Posts: 1,898
Kubaan is on a distinguished road
Geskiedenis Van Die Suid-afrikaanse Weermag (1912 - 1994) Deel 3:

DEEL 3

V. DIE NŠ-OORLOGSE TYDPERK (1945 - 1959)



Demobilisasie

Net soos in 1918 was die UVM se onmiddellike prioriteit nŠ die Tweede WÍreldoorlog die aftakeling van die enorme oorlogsmasjien wat tydens die oorlogsjare opgebou is. Dit het in die eerste plek die demobilisasie van bykans 250 000 vol- en deeltydse vrywilligers wat by die UVM aangesluit het, behels. Verder moes talle LeŽr- en Lugmageenhede wat spesifiek vir die aanwending in die oorlog gestig is, ontbind word.

Die demobilisasie van oorlogtydse eenhede was die taak van die Direktoraat Demobilisasie onder lt genl G.E. Brink. Die Direktoraat is bygestaan deur verskeie staatsdepartemente, ongeveer 330 plaaslike komitees en 6 000 werkers. Daar is beoog om vir elke vrywilliger wat ontslaan word, werk te vind en altesame 155 000 kon gehelp word. 'n Kontantvoordeel van gemiddeld £250 is aan oorlogsvrywilligers uitbetaal om hul loopbane in die siviele lewe te hervat. Oud-vrywilligers het ook oorlogsgratifikasies en toelaes vir burgerlike klere ontvang.

Vir sommige vrywilligers was die prentjie egter nie so rooskleurig nie. 'n Wanklank in die demobilisasieproses was die feit dat Nie-Blankes nie op gelyke voet met Blankes vergoed is nie. Van die £41 miljoen wat aan die demobilisasie bestee is, het gevolglik uiters min in die hande van nie-blanke oorlogsvrywilligers beland. Agv onkunde en gebrekkige voorligting het baie Nie-Blankes ook huiswaarts gekeer sonder om die kontantvoordele of oorlogspensioene te ontvang waarop hul geregtig was. Pariteit ten opsigte oorlogspensioene is eers in 1987 bewerkstellig.

Die lot van nie-blanke vrywilligers word soos volg deur Ian Gleeson in sy boek The Unknown Force beskryf: "In the end the high hopes of the returning soldiers soon turned to disappointment and finally bitterness, as they went home with a cash payment of a few pounds, and some with a bicycle; others with a new set of carpenter's tools; and all of them with a simple khaki suit. Their white colleagues at least had the media, their business connections, their political representatives and, finally the ballot box in 1948, through which they could vent their anger"(p 265).

Nie-blanke vrywilligers het ook nie juis voordeel getrek uit die FinansiŽle Bystandskema wat ingestel is om hulp aan oorlogsveterane te verleen nie. Hieroor lewer J. S. Mohlamme skerp kritiek in 'n artikel getiteld "Soldiers without reward" in Krygshistoriese Tydskrif (Junie 1995). Hy meld onder meer die volgende: "The total amount of financial assistance awarded by the Directorate Demobilization was £10 019 844 for male whites, £135 566 for female whites, £70 964 for members of the Cape Corps and a mere £5 795 for members of the Native Military Corps." Hiervolgens sou Swartes, wat ongeveer 23 persent van die voltydse vrywilligersmag uitgemaak het, slegs 0,056 persent van die totale toekenning ontvang het.

Die loopbaanvooruitsigte van Nie-Blankes in die UVM in die nŠ-oorlogse tydperk was uiters beperk. Weliswaar is die Kleurlingkorps op 4 Julie 1947 as 'n eenheid van die Staande Mag ingestel, maar agv die nuwe politieke bestel onder dr D.F. Malan wat in 1948 aan bewind gekom het, is dit op 14 April 1949 weer ontbind. Die behoefte aan arbeiders in die UVM het in 1950 egter gelei tot die stigting van die Kleurlingkorps Hulpdiens en ander nie-blanke hulpdienste.



Herstrukturering van die personeelfunksie (1946)

Die Adjudant-generaal se afdeling het teen 1946 bestaan uit 'n aantal ongekoŲrdineerde seksies wat deur homself en die Adjunk-Adjudant-generaal beheer is. Die totale spanwydte van beheer was uitermatig groot en selfs die Adjunk-Adjudant-generaal kon die seksies direk onder sy bevel nouliks bestuur. Derhalwe is sekere seksies soos oa die Regteradvokaat-generaal, Hoofbetaalmeester en Kapelaansdienste direk onder die Adjudant-generaal se beheer geplaas. Agv hierdie stap is laasgenoemde weer dermate met administratiewe take belas dat hy nie genoeg aandag aan die uitoefening van oorhoofse bestuur en beplanning kon gee nie.



Besluite oor vroulike militÍre personeel (1947 - 1949)

In terme van 'n Wysigingswet op Verdediging (Wet No 39 van 1947) is die UVM met ingang van 3 Junie 1947 toeganklik gemaak vir vroue wat 'n voltydse militÍre loopbaan op 'n vrywillige grondslag wou volg. Die enigste belangrike voorbehoud was dat vroue slegs in 'n nie-gevegshoedanigheid aangewend word. Die aanwending van enige vrou in 'n gevegsrol sou alleenlik kon geskied indien sy skriftelik daartoe sou instem. Hierdie wetswysiging het die weg gebaan vir die instellling van die Vroue-Verdedigingskorps (VVK) op 28 November 1947 ooreenkomstig die bepalings van Proklamasie No 326 van 1947.

Die instelling van die VVK het meegebring dat die Regulasies vir die Staande Mag ingrypend hersien moes word. Dit is dan ook geproklameer by wyse van Goewermentskennisgewing No 129 in Buitengewone Staatskoerant No 3921 van 19 Januarie 1948. Dit wou dus voorkom asof vroulike Staandemagpersoneel in die nŠ-oorlogse UVM behou sou word.

In 1948 was 'n nuwe regering egter aan bewind. Die nuwe Minister van Verdediging, adv F.C. (Frans) Erasmus, wat in 1949 'n opname oor vroue in uniform laat doen het, het klaarblyklik 'n ander siening oor die teenwoordigheid van vroulike Staandemagpersoneel in die UVM gehad as sy voorganger, veldmaarskalk Smuts.

Op 9 Mei 1949 moes die Hoof van die Generale Staf die Adjudant-generaal meedeel dat "die Minister besluit het dat die werwing van vroue vir die V.V.K. Staande Mag gestaak moet word." En daarmee is 'n aanvang gemaak met die geleidelike uitfasering van vroue uit Staandemaggeledere. Slegs SAGD personeel en medici is behou. Die VVK het egter vir meer as twee dekades voortbestaan en is eers op 1 Mei 1971 finaal ontbind. Pogings in die vroeŽ vyftigerjare om 'n organisasie genaamd Vroue Hulpdienste (VHD) vir vroue in uniform daar te stel, het agv ministeriŽle teenkanting misluk.



Winde van verandering (1948)

Die Nasionale Party se oorname in 1948 sou ook tot ander ingrypende hervormings in die UVM lei. Sommige van mnr Erasmus se hervormings was allesbehalwe gewild, soos onder meer die verbod op drank in menasies. Die verafrikaansing van sekere militÍre range soos bv "lugkornet" (SALM) het nie oral byval gevind nie. Die sentralisering van bevel-en-beheerfunksies in die UVM was streng gesproke 'n interne aangeleentheid, maar dit het waarskynlik onder die invloed en druk van die nuwe politieke bewind geskied.

Op die hoogste bevelsvlak is senior offisiere soos die Adjunk-hoof van die Generale Staf, genl maj W.H. Evered Poole wat klaarblyklik ondersteuners van die Smuts-bewind was, stelselmatig uitgeskuif. Die gewilde genl maj Poole - allerweŽ beskou as die volgende Hoof van die Generale Staf - is in Augustus 1948 deur brig P. de Waal vervang en as Hoof van die SA MilitÍre Missie na Wes-Berlyn gestuur. Nog 'n slagoffer van die nuwe bewind was lt kol C.S.B. Powell wat vanaf die beŽindiging van die Tweede WÍreldoorlog tot en met sy aflegging op 22 Julie 1948 as hoof van die MilitÍre Inligtingsafdeling waargeneem het.

Na bewering sou sommige senior lede van die "ou militÍre hiŽrargie" hul voor en kort nŠ die verkiesingsuitslag van 1948 skuldig gemaak het aan die ongemagtigde vernietiging van militÍre argiewe. In die militÍr-historiese tydskrif Militaria (vol 23 No 4, 1993) meld maj I.J. van der Waag onder meer dat die Hoof van Generale Staf (Genl Sir Pierre van Ryneveld) en selfs veldmaarskalk Smuts by die vernietiging van militÍre dokumente betrokke was.

Die nuwe Minister van Verdediging was nie gediend met die grootskaalse vernietiging van dokumente nie en het kol R.C. Hiemstra aangestel om beweringe in hierdie verband te ondersoek. Die Hoof van die Generale Staf en genl maj W.H.E. Poole se klaarblyklike onwilligheid om Hiemstra in sy ondersoek te help, het die vermoede laat ontstaan dat militÍre dokumente inderdaad op groot skaal vernietig is. Die hele kwessie rondom die vernietiging en opsporing van militÍre dokumente het die reeds gespanne verhoudinge tussen die Minister en 'n aantal senior offisiere net verder laat versleg.

Die vernietiging van dokumente was maar een saak waaroor die Sekretaris van Verdediging, mnr H.F. Cuff en die Hoof van die Generale Staf (lt genl Van Ryneveld) by verskillende geleenthede gebots het. Die bewindsverandering van 1948 en die aftrede van Van Ryneveld het ongelukkig nie 'n einde aan die voortslepende vete tussen die Sekretaris van Verdediging en die Hoof van die Generale Staf gemaak nie. Net soos Van Ryneveld, het sy opvolgers (lt genls L. Beyers en C.L. de Wet du Toit) ook met Cuff (wat die bewindsverandering van 1948 wonderbaarlik oorleef het) gebots. 'n Kommissie van Ondersoek wat in 1949 getaak is om die aangeleentheid te ondersoek, het dan ook bevind dat die bestaan van diť twee afdelings gelei het tot duplisering van besteding, mannekrag en funksies. Die Kommissie se aanbeveling dat die Sekretariaat onder die HGS se beheer geplaas word, is egter nie aanvaar nie. Derhalwe moes die HGS verlief neem met die feit dat die (burgerlike) Sekretaris van Verdediging steeds die UVM se departementshoof en rekenpligtige beampte was.

Sommige van Erasmus se hervormings soos bv die ontbinding van die Kaapse Korps was in lyn met die Nasionale Party se politieke beleid. Mnr Erasmus verdien egter lof vir sy pogings om deur maatreŽls soos bv deur wetgewing 'n eg Suid-Afrikaanse kleur en karakter aan die UVM te verleen. So bv is die militÍre rangstelsel verander en die Britse kroon deur die kasteel as rangteken vervang. Insgelyks is nuwe Suid-Afrikaanse medaljes en dekorasies soos bv die Van Riebeeck-dekorasie ingestel. Erasmus het hom ook daarvoor beywer dat die tweetaligheidsbeginsel in die praktyk tot sy reg kom ofskoon die toepassing daarvan soms oordryf is (vergelyk bv die omskakeling van sommige Engelssprekende ABM eenhede na Afrikaanssprekende eenhede soos verderaan vermeld).

Erasmus het ook 'n belangrike aandeel gehad in die totstandkoming van 'n volwaardige militÍre argief op 14 Junie 1950 en die aanstelling van gekwalifiseerde argivarisse in 1952 en 1953. Die instel van 'n afsonderlike (siviele) argief onder die Sekretaris van Verdediging in 1952 was egter 'n terugwaartse stap wat voortgespruit het uit die voortgesette wrywing en konflik tussen die Sekretaris van Verdediging en die Kommandant-generaal. Die nadelige gevolge hiervan kon eers in 1966 gedeeltelik reggestel word.

'n Vermeldingswaardige gebeurtenis in terme van akademiese opleiding tydens die ampstermyn van Erasmus was ongetwyfeld die stigting van die MilitÍre Akademie op 1 April 1950. Die doel hiermee was om voorsiening te maak vir die verskaffing van doelmatige akademiese onderrig tot op graadvlak aan Staandemaglede. Dit het aanvanklik as 'n opleidingsvleuel van die SA MilitÍre Kollege gefunksioneer, maar in 1956 is dit onder die voogdyskap van die Universiteit van Stellenbosch geplaas. Die MilitÍre Akademie het in 1961 'n volwaardige fakulteit van die Universiteit van Stellenbosch geword en graadkursusse sou voortaan ten volle by die Akademie te Saldanha aangebied word.



Nuwe Lotingstelsel (1953)

Die UVM se probleme in die verkryging van genoeg vrywilligers vir Aktiewe Burgermageenhede in die nŠ-oorlogse tydperk, het gelei tot die instel van die lotingstelsel vir diensplig in 1953. Die Verdedigingswet (1912) het voorsiening gemaak vir 'n keuringstelsel deur middel van loting om burgers te verplig om militÍre opleiding te ondergaan. Diť stelsel is egter nooit doeltreffend toegepas nie en tot 1952 het die ABM slegs uit vrywilligers bestaan. Die nuwe stelsel was so ontwerp dat die persentasie burgerlikes van elke landdrosdistrik dwarsoor die Unie sover moontlik dieselfde was.

Hiervolgens moes elke burger hom vir militÍre opleiding laat inskryf gedurende die jaar waarin hy 16 word. Suid-Afrikaanse burgers in die buiteland moes hulle binne 30 dae nŠ hul terugkeer in Suid-Afrika laat registreer en genaturaliseerde burgers in die ouderdomsgroep 17 - 25 jaar binne 30 dae nŠ naturalisasie. Daar is ook besluit om die opleidingstydperk van die ABM na drie maande aaneenlopend binne die eerste jaar te verhoog en na 21 dae gedurende die tweede, derde en vierde jaar.



Herorganisasie en Konsolidasie (1954 - 1959)

In 1953 is 'n komitee onder die leiding van brig H.B. Klopper aangestel om die heraanwysing en verspreiding van Aktiewe Burgermageenhede te oorweeg ten einde 'n meer eweredige taal- en geografiese verspreiding in verhouding tot die mannekrag te verseker.

Die komitee het aanbeveel dat sommige Engelssprekende eenhede omgeskakel word na Afrikaanse eenhede, terwyl ander regimente moes saamsmelt of verklein word. Ten spyte van heelwat ontevredenheid en vertoŽ deur veral Burgermageenhede, is die herorganisasie op 1 Januarie 1954 deurgevoer. Dit is in September 1956 verder gevoer met die instel van bykomende Afrikaanse en Engelstalige eenhede (sien die afdeling Die SA LeŽr hiernaas).

Die jare 1957 - 1959 word deur sommige historici tereg as die "tydperk van konsolidasie" bestempel. In die laaste drie jaar van die vyftigerjare is die nŠ-oorlogse herorganisasie van die Weermag afgehandel en deurgevoer. Hierdie hervormings, wat daarop gemik was om aan die Weermag 'n suiwer Suid-Afrikaanse karakter te gee, is wetlik vergestalt in die Verdedigingswet (Wet No 44 van 1957) wat die verouderde Verdedigingswet (Wet no 13 van 1912) en latere wetgewing grotendeels vervang het. Van die belangrikste bepalings was kortliks die volgende:

n Die verandering van die UVM se naam na Suid-Afrikaanse Weermag (SAW).

n Die insluiting van die Kommandomag by die SAW en die uitsluiting van die Reserwe.

n Die afkondiging van noodtoestande.

n Die instelling van Suid-Afrikaanse dekorasies en die daarstelling van nuwe uniforms en kentekens.



Die SA LeŽr

NŠ die afhandeling van die demobilisasie in 1946 is besluit om die Suid-Afrikaanse Pantserkorps as 'n Staandemageenheid op 18 Oktober daardie jaar op die been te bring. Aangesien daar geen bepaalde korps vir infanterie-eenhede in daardie stadium bestaan het nie, is besluit om die Suid-Afrikaanse Pantserkorps in twee afdelings te verdeel, nl Pantser en Infanterie.

Daar is ook besluit om twee volle leŽrdivisies in die UVM te stig en in stand te hou, nl 1 SA Infanteriedivisie en 6 SA Pantserdivisie. Terwyl 1 SA Infanteriedivisie uit 1, 2 en 3 Infanteriebrigades (BM) bestaan het, is 12 en 13 Infanteriebrigades saam met 11 Pantserbrigade (SM) onder 6 Pantserdivisie gegroepeer. Die Divisies het amptelik op 1 Julie 1948 tot stand gekom, maar met die uitsondering van 11 Pantserbrigade, is al die formasies op 1 November 1949 ontbind. Dit was hoofsaaklik te wyt aan probleme wat ondervind is met die werwing van vrywilligers vir die Burgermagbrigades.

As deel van die nŠ-oorlogse reorganisasie is besluit dat kommando's tot die platteland beperk sou word. Terselfdertyd sou nuwe Verdedigingskietverenigings slegs binne bestaande kommando's gestig word. Die Hoofkommandant se kantoor is op 1 Januarie 1947 onder die Hoof van die Generale Staf ingedeel, terwyl kommando's onder die Kommandemente geplaas is. Die Verdedigingskietvereniging-kommando's is op 15 Desember 1948 ontbind en op die volgende dag deur 'n nuwe Kommando-organisasie van 90 000 man vervang. In September 1952 het die nuwe organisasie beskik oor 155 skietkommando's en nege onafhanklike veldkornetskappe.

'n Ander betekenisvolle nŠ-oorlogse stap was die goedkeuring van die voorgestelde stelsel van gimnasiums in 1949 en vroeg in 1950 het die eerste inname kwekelinge vir opleiding by die LeŽrgimnasium aangemeld.

Op bevel-en beheervlak is die pos Adjunk-hoof van die Generale Staf op 9 Augustus 1948 na Direkteur-generaal van Opleiding en Operasies verander. Brig P. de Waal het hierdie pos egter net drie maande beklee en toe die posbenaming op 10 November 1948 na Direkteur-generaal van die Landmag verander is, het genl maj C.L. de Wet du Toit hom opgevolg. Op 12 September 1952 is die posbenaming weer na LeŽrstafhoof verander.

In 1953 is die personeel van alle infanterie- en pantsereenhede as lede van die SA Pantserkorps op 'n gemeenskaplike senioriteitslys geplaas. Met die ontbinding van die SA Instruksiediens in 1954, het die Suid-Afrikaanse Infanteriekorps ingevolge Proklamasie No 13 van 22 Januarie 1954 tot stand gekom.

Op 1 Oktober 1953 is 11 Pantserbrigade ook ontbind. Die Unie het egter in die vroeŽ vyftigerjare onderneem om een pantserdivisie vir aktiewe diens in die Midde-Ooste beskikbaar te stel sou oorlog in diť gebied uitbreek. Vir hierdie doel is 200 Centurion hoofslagtenks bestel waarvan die eerste in Julie 1952 afgelewer is. Gedurende Oefening Oranje wat in 1956 gehou is, het die LeŽr hierdie hoofslagtenks vir die eerste keer suksesvol in gesimuleerde kernoorlogtoestande ontplooi. In dieselfde jaar is 100 van die LeŽr se beste Centurion tenks egter aan Switserland verkoop en in latere jare moes nuwe Centurion tenks met groot moeite aangekoop word.

Toe die Marinierskorps op 1 Oktober 1955 ontbind is, het die Lugafweer weer eens 'n vertakking van die Suid-Afrikaanse Artilleriekorps geword. Hierdie organisatoriese bedeling het tot 1984 bestaan toe die SA Lugafweer 'n onafhanklike korps geword het.

In 1956 is 'n verdere reorganisasie genoodsaak deur die aansienlike toename in die aantal burgers wat vir opleiding in sekere gebiede geloot is. Die LeŽr is dienooreenkomstig gereorganiseer om te bestaan uit 32 Afrikaanse medium eenhede insluitende ses veldregimente, twee medium regimente, drie ligte lugafweerregimente, vyf infanterieregimente, vyf tenkeenhede en vier pantserkarregimente. Die nuwe organisasie het ook voorsiening gemaak vir 20 Engelstalige medium regimente, drie veldregimente, een medium regiment, een lugafweerregiment, 10 infanteriebataljons, vier tenkeenhede en een pantserkarregiment. Die veranderinge is met ingang van 22 September 1956 geÔmplementeer.

Die nuwe Verdedigingswet (Wet no 44 van 1957) het tot 'n verdere herorganisasie van die Verdedigingskietkommando's gelei. Die skietkommando's is trouens deur kommando's vervang wat organisatories op die stelsel van infanteriebataljons geskoei was. Die rol van die Kommandomag in die verdedigingsorganisasie is ook duidelik omskryf. Kommando's is op 'n territoriale grondslag georganiseer sodat daar minstens een kommando in bykans elke distrik was. Kommandolede sou funksionele opleiding ontvang om hul vir hul voorgeskrewe taak toe te rus. Kommando-offisiere sou voortaan ook gelyke status met hul eweknieŽ in die Burgermag geniet.



Die SALM

NŠ die oorlog is die SALM se groot vrywilligerelement gedemobiliseer. Die SALM, wat aansienlik afgeskaal is, het weer na sy vredestydse taak teruggekeer.

Net soos nŠ die Eerste WÍreldoorlog het die Britse regering weer eens 'n aanbod van 220 vliegtuie en toerusting aan die SALM gemaak. Dit het 80 Spitfire Mk IX's, 80 Beaufighter Mk X's, 48 Warwick Mk V's en twaalf Sunderland Mk V's ingesluit. Die SALM het besluit om die skenking van 80 Spitfires te aanvaar en nog 56 Spitfires aan te koop. Daar is ook besluit om die 15 Sunderlands wat reeds in Suid-Afrika was, te behou. Hiervan is drie aangekoop.

In Junie 1946 het die SALM bestaan uit twaalf lugmagstasies wat vier vleuels, 'n aantal eskaders, opleidingskole en depots beheer het, bestaan. Verder het die SALM ook 'n lugafweersentrum by Langebaan en 'n lugstafvleuel by die SA MilitÍre Kollege (Voortrekkerhoogte) gehad.

In 1948 is die eerste van drie Sikorsky S-51 helikopters in die VSA aangekoop. Nog 'n nuwe tipe wat in diť tyd sy verskyning in Suid-Afrika gemaak het, was die eerste nŠ-oorlogse militÍre straalvliegtuig, 'n Gloster Meteor Mk III. Hierdie straler was een van 'n aantal wat vir toetse na die Statebondslande gestuur is. Beide die Meteor en Sikorsky S-51 het die publiek se verbeelding aangegryp en was groot trekpleisters by elke skou waar hulle opgetree het. Die Sikorsky S-51 is later met groot welslae in lugbespuitingsoperasies teen die tsteseplaag gebruik.

In 1947 is Burgermagelemente as deel van geselekteerde Staandemageskaders weer ingevoer. Omdat die Staandemag- en Burgermagkomponente van eskaders dieselfde vliegtuie gebruik het, kon BurgermagvlieŽniers slegs gedurende naweke vliegopleiding ontvang. Die Burgermagkomponente is in 1951 in volwaardige Burgermageskaders omskep.

In 'n klimaat van toenemende spanning tussen die Weste en die Oosblok, het die Sowjet-Unie in 1948 die oorlandse verbindingsweŽ tussen Wes-Berlyn en sy voedselvoorrade in Wes-Duitsland afgesny in 'n poging om die Westerse lande uit die stad te forseer. Gevolglik moes alle voorrade met behulp van 'n lugbrug na Wes-Berlyn ingevlieg word - geen maklike taak nie, want die daaglikse behoefte van die 2,5 miljoen Wes-Berlyners was sowat 1 250 ton voedsel en 3 000 ton steenkool.

Die SALM is ook opgeroep om by te dra tot die jaarlange Brits-Amerikaanse lugbrug na Wes-Berlyn deur die voorsiening van 20 lugbemanningslede vir die daaglikse heen-en-weer-diens.

Die lugbemanning het nŠ intensiewe opleiding by die Britse Lugmag se basis te Bassingbourne, nie minder nie as 1 240 sendings in Dakotas vanaf die Duitse stad LŁbeck gevlieg. In April 1949, toe die blokkade opgehef is, het die Suid-Afrikaners reeds 4 133 ton voorrade na Wes-Berlyn ingevlieg.

Slegs 'n jaar nŠ die SALM se bydrae tot die opheffing van die Wes-Berlynse blokkade, is dit weer eens tot diens opgeroep. Hierdie keer was die oorlogsfront Korea, waar die kommunistiese magte van Noord-Korea die Republiek van Suid-Korea op 25 Junie 1950 binnegeval het.

Die Unieregering het 2 Esk se dienste aangebied wat met dank aanvaar is. Op 25 September het 49 offisiere en 157 manskappe van 2 Esk (almal vrywilligers) na die Johnson Lugmagbasis in Tokio vertrek, van waar hulle na Korea gestuur sou word.

In Korea het 2 Eskader, wat eers F-51D Mustangs en later F-86F Sabres gevlieg het, 'n voortreflike oorlogsrekord opgebou. As deel van die Amerikaanse Lugmag se 18de Jagbomvleuel is die eskader hoofsaaklik in grondaanval- en interdiksiemissies aangewend.

Die eerste operasionele vlug het op 19 November 1950 plaasgevind op 'n tydstip toe die magte van die Verenigde Volke voor die kommunistiese aanmars teruggeval het. In snerpende koue en uiters gure weer moes die vliegtuie deurgaans operasioneel gehou word. Hulle moes in die ope onderhou en bewapen word onderwyl die eskader van vliegbasis K-24 na K-13, K-10 en uiteindelik na K-55 basis te Osan verskuif het. Laasgenoemde sou vir meer as twee jaar hul operasionele basis wees.

Gedurende die oorlog in Korea het die eskader altesame 12 067 uitvlugte gehad waartydens 34 vlieŽniers en een grondbemanningslid omgekom het. Die verlies aan vliegtuie was 74 uit 97 Mustangs en vier uit 22 Sabres. Beide die VSA en Koreaanse PresidensiŽle eenheidsitate is aan die eskader toegeken terwyl van sy lede die Amerikaanse sowel as die Suid-Afrikaanse dekorasies vir uitsonderlike dapperheid verwerf het.

Die beŽindiging van die Koreaanse oorlog het 'n mate van verligting vir die onderhoudsorganisasie meegebring. Die F-86F Sabres was die eerste supersoniese vliegtuie wat die SALM in operasies gebruik het en het groot byval gevind. Gevolglik is 'n bestelling vir 34 van die jongste weergawe - die Sabre Mk VI - geplaas wat vanaf 1956 afgelewer is.

In die vyftigerjare is verskillende nuwe vliegtuigtipes afgelewer terwyl ouer tipes aan diens onttrek is. Die Spitfire is in 1954 onttrek gevolg deur die Sunderland in 1957. Agt Avro Shackleton Mk III vliegtuie wat in 1957 afgelewer was, is deur 35 Esk vir maritieme patrolliewerk aangewend. Die oorblywende Venturas van die maritieme eenhede is na 35 Esk oorgedra voordat hulle in 1959/60 aan diens onttrek is. Die vermelde Sabre Mk VI is aan 1 en 2 Esk toegeken en in 1957 het elke eskader oor 16 Sabres, 12 Vampires en 12 Harvards beskik.

'n Belangrike gebeurtenis in die vroeŽ vyftigerjare was die totstandkoming van die SA Lugmaggimnasium by Lyttelton op 1 Desember 1951. Die opleiding van kwekelinge het in Februarie 1952 begin en in 1959 is die eenheid na sy huidige standplaas in Valhalla verskuif.

Nog 'n opleidingseenheid wat in 1951 by LMS Waterkloof tot stand gekom het, was die SA Lugmagkollege. Die SA Lugmagkollege het uit die Lugstafvleuel ontwikkel wat voorheen deel van die SA MilitÍre Kollege gevorm het. Hierdie eenheid het in Januarie 1957 na sy huidige standplaas op Voortrekkerhoogte verskuif.

Die reorganisasie van die SALM se operasionele eskaders in 1952 het meegebring dat 17, 22, 27 en 35 Eskaders onder 2 Groep se beheer geplaas is. Terselfdertyd het Eskaders 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 28 en 40 onder 4 Groep se beheer gekom.

NŠ die Tweede WÍreldoorlog het die SALM verantwoordelikheid vir lugverdedigingradars aanvaar en nuwe toerusting is aangekoop. 'n Radarbeheer- en meldingskool is gestig om vegterbeheerders op te lei en in 1957 is 'n hersiende stelsel ingestel. Dit is later gevolg deur die stigting van 1, 2 en 3 Satellietradarstasies te Mariepskop, Ellisras en Mafikeng en 70 Mobiele Radargroep.

Agv ekonomiese besparingsmaatreŽls in die laat vyftigerjare is talle SALM Burgermageenhede ontbind. Die Lugmagafdeling by Stamford Hill (Durban) is op 31 Desember 1956 na Louis Botha Lughawe verskuif terwyl 35 Esk in 1958 vanaf Congella na Kaapstad oorgeplaas is. LMS Port Alfred is in 1956 gesluit terwyl die basis by Mtubatuba in September 1957 aan die Departement Bosbou oorgedra is.



Die SAV

Op 1 Mei 1946 is die Suid-Afrikaanse Seemag opnuut saamgestel as deel van die UVM, met 'n sterkte van 60 offisiere en 806 manskappe. Die Seemag het bestaan uit drie LOCH klas fregatte, twee sperboomvaartuie (HMSAS BARBRAKE en HMSAS BARCROSS), een mynlÍer (HMSAS SPINDRIFT), en elf haweverdedigingsmotorbote. Ses jaar later het die SA Seemag se mannekragsyfer gegroei tot 132 offisiere en 1 499 manskappe. Twee vlootmynveŽrs, twee torpedojaers en 'n opmetingskip is tot die Vloot toegevoeg.

Die Suid-Afrikaanse Seemag het op 1 Januarie 1951 die Suid-Afrikaanse Vloot (SAV) geword.

Die SA Marinierskorps is in 1951 gevorm en het bestaan uit kus- en lugafweerartillerie-regimente. In 1955 het die kusartillerie egter in onbruik verval en die korps is ontbind.

In 1955 is die Simonstad-ooreenkoms deur Brittanje en Suid-Afrika onderteken. Ingevolge diť ooreenkoms het die SAV onderneem om addisionele skepe van Brittanje te koop. Simonstad se Vlootskeepswerf en basis is op 2 April 1957 aan Suid-Afrika oorhandig. Die hoofvlootbasis van die SAV is ook van Durban na Simonstad verskuif en die Vloothoofkwartier van Pretoria na Simonstad waar dit tot 1976 gebly het, toe dit weer na Pretoria teruggeskuif is.

As deel van die Simonstad-ooreenkoms het Suid-Afrika ook vyf seeweerbote, tien TON klas kuspatrollie- mynveŽrs, een tipe 15 fregat (Die SAS VRYSTAAT) en drie tipe 12 fregatte (die PRESIDENT klas skepe, die SAS PRESIDENT PRETORIUS, die SAS PRESIDENT KRUGER en die SAS PRESIDENT STEYN) van Brittanje gekoop. Hulle het gedurende die vyftiger- en sestigerjare, tesame met twee Britse W klas torpedojaers (Die SAS JAN VAN RIEBEECK en die SAS SIMON VAN DER STEL) die kern van die SAV gevorm.



Die SAGD

Die SAGD het nie die grootskaalse demobilisasie van die UVM nŠ 1945 vrygespring nie. Al die veldambulans-eenhede wat gedurende die oorlog op die been gebring is, is gedemobiliseer en die mediese personeel in twee mediese bataljons saamgesnoer. Teen 1948 was die goedgekeurde Staandemagsterkte slegs 50 offisiere en 290 ander range, dog die werklike totale sterkte was 100 minder. Op 10 Maart 1949 is die posbenaming Direkteur-generaal Geneeskundige Diens na Geneesheer-generaal verander.

Op 1 Oktober 1950 het die SA MilitÍre Verplegingsdiens (SAMVD) 'n integrerende deel van die Staande Mag word terwyl die indeling van Staandemag- en Burgermagoffisiere ook verander is. Op aanbeveling van die Geneesheer-generaal sou mediese offisiere tot die LeŽr, Lugmag en Vloot toegevoeg word. Hulle sou ook die uniform van die betrokke weermagsdeel dra, maar met die SAGD se kentekens.

'n Mediese seksie het die Lugmageskader vergesel wat in 1950 na Korea gestuur is. Dit het bestaan uit twee mediese offisiere en drie mediese ordonnanse.

In 1957 is toevoegings tot die SAGD gemaak. Geneeskundige dienste vir die Vloot is ingestel toe Simonstad van die Britse Vloot oorgeneem is terwyl 'n gesondheidsdiens vir die SAGD gestig is. Met die oog op 'n meer doeltreffende geneeskundige diens, het die Geneesheer-generaal in Oktober 1957 aanbevelings gedoen oor 'n voorgestelde herorganisasie van die SAGD. Hierdie voorstelle is egter nie aanvaar nie aangesien daar sprake was dat die militÍre hospitale moontlik onder die beheer van die provinsiale administrasies sou kom. Die vooruitsigte vir die SAGD teen die einde van die vyftigerjare was allesbehalwe rooskleurig. 'n Pleidooi vanuit SAGD geledere tot Eerste Minister vir die voortbestaan van die SAGD as 'n militÍre instelling het nie op dowe ore geval nie en daar is afgesien van die SAGD se inskakeling by die provinsiale hospitale.



VI. DIE SESTIGERJARE



Algemene Oorsig

Die sestigerjare bring 'n nuwe fase in die geskiedenis van die SAW. Die politieke ontvoogding van talle Afrikastate en Suid-Afrika se beleid van apartheid het die Unie in die spervuur van die internasionale gemeenskap geplaas. Suid-Afrika word in 'n toenemende mate geÔsoleer en sy uittrede uit die Statebond in 1960 lei tot verreikende gevolge ten opsigte van verdedigingsaangeleenthede. Suid-Afrika se tradisionele militÍre bande met Brittanje - sy hoofverskaffer van wapentuig - word hierdeur 'n ernstige knou toegedien. Suid-Afrika se republiekwording in 1961 het verdere verwydering met sy tradisionele bondgenote en veral die Statebond meegebring.

Inmiddels het die vryheidstrewe van miljoene nie-blanke Suid-Afrikaners in die tweede helfte van die vyftigerjare sterker op die voorgrond getree. Tydens die Sharpeville-insident op 21 Maart 1960 is 67 swart betogers deur 'n afdeling van die SAP doodgeskiet. Die Minister van Verdediging, mnr J.J. Fouche, het ironies genoeg op dieselfde dag heel profeties die toekomstige rol van die SAW in binnelandse sekerheid kortliks uitgespel. Hiervolgens sou die onderskeie gevegsdienste en veral die SA LeŽr voortaan 'n groter rol in die handhawing van binnelandse veiligheid speel.

Sharpeville was die voorspel vir die landswye sosiale onrus in die volgende week. Op 30 Maart is 'n noodtoestand afgekondig en 'n bevel is uitgereik vir die gedeeltelike mobilisering van die SAW. Alle Burgermag- en Kommando-eenhede is op bystand geplaas. In die volgende nege dae was elemente van die LeŽr en die SAV aktief betrokke in die afsluiting van Langa en ander woongebiede terwyl troepe ook ontplooi is vir die beskerming van strategiese installasies. In Lamontville (Durban) het LeŽreenhede die SAP ondersteun tydens 'n operasie waarin 'n hostel omsingel en deursoek is.

Die voorkoms van sosiale onrus was deels toe te skryf aan die inisiatiewe van bevrydingsbewegings soos die ANC en die Pan-Africanist Congress (PAC). Die ANC se militÍre vleuel, Umkhonto we Sizwe ("Speer van die Nasie"/ MK) het in November 1961 tot stand gekom en op 16 Desember daardie jaar het dit 'n veldtog van sabotasie van stapel gestuur. Sy aanvalle was primÍr op ekonomiese teikens gemik en daar is gepoog om lewensverlies tot 'n minimum te beperk. Gevolglik was daar geen direkte kontak met SAW elemente nie.

Hierdie beweging se doeltreffendheid in die sestigerjare is egter grotendeels geneutraliseer deur die aankeer van die ANC se belangrikste leiers by Rivonia in 1963. Pogings in die middel sestigerjare om MK in Suid-Afrika operasioneel effektief te maak, was ook nie suksesvol nie. MK se enigste noemenswaardige krygsverrigtinge het in 1966 in RhodesiŽ (tans Zimbabwe) tydens die sg "Wankie-veldtog" plaasgevind toe dit saam met vryheidsvegters van die Zimbabwe African People's Union teen die toenmalige regeringsmagte geveg het. Hier was MK klaarblyklik in een vaste veldslag betrokke, maar dit het die onderspit delf.

Die pogings van die Poqo-beweging - 'n militante groep met verbintenisse met die PAC - om Suid-Afrika in 'n revolusie te dompel het eweneens misluk en teen die middel van 1963 was dit feitlik uitgewis.

Die effek van toenemende internasionale isolasie sou egter op die gebied van wapentuig gevoel word. Verskeie lande het 'n beroep op die wÍreldgemeenskap gedoen om wapensanksies teen Suid-Afrika in te stel. Die wapenverbod sou egter eers op 4 November 1977 op al die VN lidlande bindend word. Die wekroep daartoe en die bedreiging van kommunisme en byna ongehinderde kommunisties-geÔnspireerde insurgensie in Afrika, het egter vir die jong Republiek met sy haas nie-bestaande eie krygstuigbedryf reeds in die vroeŽ stadium moeilike tye voorspel. Dit is teen diť agtergrond dat die Regering en die SAW besluit het om die militÍre paraatheid en slaankrag van die nuwe Republiek drasties te vergroot.

Reeds in 1961 is wetgewing rakende militÍre diensplig by verskillende geleenthede aangepas agv veranderende omstandighede. Wet No 12 van 1961 het voorsiening gemaak vir die aanwending deur die Minister, van lede van die Burgermag en die Kommando's gedurende hulle opleiding vir diens ter verdediging van die Republiek of onderdrukking van binnelandse onluste.

Die ononderbroke opleidingsperiode van die Burgermag is deur Wet No 42 van 1961 verhoog van drie maande per jaar met 'n maksimum tot nege maande oor 'n tydperk van vier jaar, tot 'n maksimum van nege maande in die eerste jaar plus drie weke in elke daaropvolgende jaar.

NŠ Republiekwording was SA voortaan ook op homself aangewese vir die verkryging van inligting. Die kritieke behoefte ten opsigte van militÍre inligting het gelei tot die daarstelling van die Direktoraat MilitÍre Inligting (DMI) onder brig P.M. Retief by Verdedigingshoofkwartier in 1962. In September 1968 is die DMI in die nuutgestigte Buro vir Staatsveiligheid geabsorbeer wat groot ontevredenheid in die SAW veroorsaak het. Hierdie omstrede stap - wat op die sentralisering van die inligtingsfunksie gemik was - het meegebring dat die Direkteur van MilitÍre Inligting aan twee hoofde verantwoording moes doen. In April 1969 is hierdie ongelukkige toedrag van sake beŽindig toe DMI weer in Weermagsverband herstig is.

Op 8 Desember 1962 het die Kommandant-generaal in beginsel 'n program vir die uitbreiding van die SAW goedgekeur. In 1964 word 'n groot aantal addisionele Burgermageenhede gestig om te verseker dat daar genoeg eenhede beskikbaar sou wees om in ondersteunende rol op te tree in die geval van grootskaalse mobilisasie. 'n Skool vir hondehanteerders en hul honde is in 1964 gestig. Op 4 Mei 1965 keur die Kommandant-generaal die stigting van nog 51 Burgermageenhede goed en 16 eenhede word in die daaropvolgende jaar in gevegseenhede omskep.

Benewens die vergrote Burgermagkomponent, word in diť tydvak ook gepoog om die gevegsgereedheid en doeltreffendheid van die SAW op te skerp. Gedurende Januarie 1962 word 'n stelsel ingestel waarvolgens daar 'n komponent van gevegsmagte pal in gereedheid was. Hiervolgens is verskeie eenhede van die Weermagsdele uitgesonder om deurlopend op 'n gereedheidsgrondslag te wees. Die heeltydse gereedheidsmag was 'n maatreŽl om die lomp mobiliseringsprosedure van Burgermageenhede te probeer uitskakel. Met die inwerkstelling van verpligte Nasionale Diensplig is daarmee weggedoen.

Teen 1965 was dit duidelik dat die lotingstelsel ernstige tekortkominge gehad het. Die belangrikste hiervan was dat dit nie moontlik was om die Burgermag verder uit te bou nie. Die Groenewoudkommissie is aangestel om die stelsel te ondersoek. Op aanbeveling van die Kommissie word verpligte Nasionale Diensplig op 1 Januarie 1968 ingestel om die ou lotingstelsel te vervang. Wet No 85 van 1967 wat die Verdedigingswet van 1957 gewysig het, het die dienspligstelsel ingrypend verander. Hiervolgens is opleiding in diens verander en vreemdelinge kon nŠ vyf jaar se verblyf in die Republiek by die dienspligstelsel betrek word. Die ouderdomsbeperking is van 60 na 65 jaar verhoog en 'n Kommandoreserwe is in die lewe geroep. Die aanvanklike opleidingstydperk van nege maande word later tot twaalf maande verleng.

Met die aanstelling van mnr P.W. Botha op 5 April 1966 as Minister van Verdediging breek 'n nuwe era in die geskiedenis van die SAW aan. Die aanstelling van mnr Botha - op daardie tydstip nog 'n leek aangaande verdedigingsaangeleenthede - was vir baie 'n verrassing, maar dit was die begin van 'n merkwaardige verbintenis. Hy het in 'n kort tydsbestek daarin geslaag om die nodige militÍre kennis en kundigheid te verwerf om sodoende sinvol rigting en stukrag te gee aan die SAW se omvattende uitbreidingsprogram wat enkele jare vantevore geÔnisieer is. Sy aanstelling was tydig, want soos reeds aangetoon, het die isolasie en bedreiging van Suid-Afrika steeds toegeneem terwyl daar reeds ernstige sekerheidsprobleme in Suidwes-Afrika en die twee Portugese provinsies in Suider-Afrika was.

In 1966 sypel SWAPO insurgente Suidwes-Afrika binne en die eerste skote in die grensoorlog klap. En soos die skrywers Dirk en Johanna de Villiers in hul biografie PW uitwys, het "Botha en sy senior offisiere voortdurend na die Weermag se slaankrag gekyk, ook teen die agtergrond van toenemende vyandigheid en isolasie, en van boikotte teen die land." Nuwe wapentuig was uiteraard een van verskillende prioriteite waaraan die nuwe minister aandag moes gee. 'n Belangrike stap in hierdie verband was die stigting van die Krygstuigkorporasie in Maart 1969. Vanaf sy aanstelling in 1966 tot sy uiteindelike uittrede in 1990, het P.W. Botha meer as enige ander politikus voor en nŠ hom 'n sleutelrol in die wel en weŽ van die SAW gespeel. In hierdie tydperk het die SAW gegroei en ontwikkel tot die mees gedugte militÍre organisasie in Afrika.

In die sestigerjare is telkens organisatoriese veranderings aan die bevel- en beheerstruktuur aangebring om in pas te wees met die steeds groeiende SAW. Die verbreding van die Kommandant-generaal se spanwydte van beheer het die skep van nuwe bevelsposte genoodsaak om sy las te verlig. Dit lei tot die aanstelling van lt genl W.R. van der Riet en genl maj C.H. Hartzenberg op 1 Desember 1965 as die eerste Hoof van die Verdedigingstaf (HVS) en Hoof van Weermagadministrasie onderskeidelik. In 1966 word vier nuwe bevel- en beheerstrukture ingestel, nl die Opperbevel, die Verdedigingstaf, die Hoofkwartier Gesamentlike Gevegsmagte en die Hoofkwartier Maritieme Verdediging.

Die verdeling en oorvleueling van funksies van die Kommandant-generaal en diť van die Sekretaris van Vedediging het sedert die ontstaan van die UVM reeds probleme opgelewer. Die Versterkomitee word in 1966 aangestel om die aangeleentheid te ondersoek en die gevolg daarvan was dat die siviele pos van die Sekretaris van Verdediging met ingang van 17 Oktober 1966 afgeskaf is. Die Kommandant-generaal sou voortaan ook as Sekretaris van Verdediging optree net soos genl maj A.J.E. Brink in die tydperk 1922 - 1933.

Die res van die Sekretariaat is onder 'n burgerlike Komptroleur - mnr Louis Rive - ingeskakel. Die behoud van die Komptroleur se afdeling van burgerlike personeel het nie die duplisering van funksies uitgeskakel nie en gevolglik is besluit om diť afdeling ook te militariseer. Die eerste belangrike stap in hierdie rigting was die aanstelling van genl maj E. Pienaar op 1 November 1968 as die eerste MilitÍre Komptroleur.



Die SA LeŽr

Naas grootskaalse uitbreiding word die vroeŽ sestigerjare ook gekenmerk deur 'n omvattende reorganisasie van die bestaande strukture in die Suid-Afrikaanse LeŽr. Staatkundige magsgrepe, teeninsurgensie-operasies en toenemende guerrilla-bedrywighede in Suidwes-Afrika, Angola, Mosambiek en elders het die SAW opperbevel se vermoede bevestig dat oorlogsvoering in Afrika eerder onkonvensioneel was en die SA LeŽr hom daarvolgens moes inrig.

Met die oog op onkonvensionele oorlogsvoering word ses veggroepe tesame met ses infanteriebataljons en drie pantserkartroepe gestig. Veggroepe 11, 12, 13 en 14 kom op 1 Januarie 1960 tot stand en Veggroepe 15 en 16 word op 1 April 1963 in die lewe geroep. Met die herevaluasie van die rol en doel van veggroepe teen die einde van die dekade, is daar weer met die veggroepe weggedoen.

'n Vermeldingswaardige gebeurtenis ten opsigte van die ses bataljons en drie pantserkartroepe was die herorganisasie van 2 Mobiele Wag as 1 Valskermbataljon op 1 April 1961 en sy onmiddellike toewysing aan die SA Infanteriekorps. Hierdie eenheid was die voorloper van twee addisionele Burgermagvalskermbataljons wat in die sewentigerjare tot stand gekom het.

Ander eenhede wat op 1 Januarie 1962 tot stand gekom het, was 2 SA Infanteriebataljon (Walvisbaai), 3 SA Infanteriebataljon (Lenz), 4 SA Infanteriebataljon (Voortrekkerhoogte), 5 SA Infanteriebataljon (Ladysmith) en 6 Infanteriebataljon (Grahamstad).

Met die totstandkoming van 7 SA Divisie en 17, 18 en 19 Brigades sowel as 'n hoofkwartier Kommunikasie Sone op 1 April 1965, het die SA LeŽr 'n organisasie van konvensionele formasies gehad. Op 1 November 1967 word 7 SA Divisie vervang met 'n Hoofkwartier LeŽr Taakmag en 16 Brigade.

Die posbenaming LeŽrstafhoof is op 1 Julie 1966 na Hoof van die LeŽr verander. In daardie stadium het lt genl C.A. Fraser diť pos beklee.

Op 1 Augustus 1967 kom twee divisies en ses brigades in die SA LeŽr tot stand. In 1978 is 'n bykomende brigade, nl 44 Valskermbrigade, gestig. Aan die spits van die nuwe organisasie was 1 Suid-Afrika Korps, wat later ontbind is.

Die benutting van ander bevolkingsgroepe as 'n bron van mannekrag het ook in die vroeŽ sestigerjare 'n prioriteit geword. Derhalwe is op 1 April 1963 goedkeuring gegee vir die stigting van 'n Staandemagkorps vir Kleurlinge. Die Suid-Afrikaanse Kaapse Korps (SAKK) Opleidingsentrum het in September 1963 by Eersterivier naby Kaapstad tot stand gekom.

Ten einde opleiding in die Kommando's te verbeter, is 'n Kommandogevegskool op 1 November 1967 by Kimberley gestig. In 1968 is die eenheid se naam na Danie Theron Krygskool verander.

As deel van die LeŽr se uitbreiding is verskeie wapenverskaffingsprogramme in die vroeŽ sestigerjare van stapel gestuur. Dit het onder andere die plaaslike vervaardiging van die Franse Panhard AML-90 en AML-60 pantserkarre (bekend as die Eland) onder lisensie ingesluit.



Die SALM

Soos reeds vermeld, het die toenemende bedreiging van Suid-Afrika se grense in die vroeŽ sestigerjare die Regering genoop om stappe te doen met die oog op die effektiewe bewapening van die gevegsmagte.

As deel van die ontwikkelingsprogram moes die SALM se slaankrag ook verhoog word deur die verkryging van nuwe vliegtuie. Die eerste Mirage IIICZ het in April 1963 in die land aangekom en is in Julie dieselfde jaar aan die publiek ten toon gestel. Die Mirage IIIBZ ('n tweesitplekvariant) is in November 1964 afgelewer. Hierna is aflewerings van die Mirage III EZ en DZ in 1965 gedoen. Die SALM se lugarsenaal is verder uitgebrei met die aankoop van Canberra B (1) 12 bomwerpers (1963), Hawker Siddeley Buccaneer S MK 50 aanvalsvliegtuie (1965) en Lockheed C-130B Hercules en Transall C-160Z medium vragvliegtuie (1963 en 1969 onderskeidelik).

Die toevoeging van Alouette II en III ligte helikopters (1962), die SA 330C Puma (1969) en SA 321L Super Frelon medium transport-helikopters (1967) asook die Westland Wasp ligte teenduikboothelikopter (1963) het ook in die sestigerjare plaasgevind. Suid-Afrika se lugvegvermoŽ is hierdeur in 'n kort tydjie verhef tot een van die gedugste in Afrika.

Met die dreigende sanksies was dit egter duidelik dat hierdie aanwinste nie gou opgevolg sou kon word met ander aankope nie. Vliegtuie en onderdele sou plaaslik vervaardig moes word. Dit het daartoe gelei dat die hoeksteen vir 'n eie plaaslike vliegtuignywerheid in 1966 gelÍ is.

Op 8 Oktober 1966 is die eerste Impala MB-326 vliegtuig deur die nuutgestigte Atlas-korporasie afgelewer. Die eerste Impala Mk I opleidingsvliegtuig, wat grotendeels plaaslik vervaardig is, het in 1967 sy eerste vlug onderneem. Die Impala MK II - 'n eensitplek ligte aanvalsvliegtuig - is vanaf April 1974 aan die SALM gelewer en is met welslae in noue steun-, verkennings- en fotoverkenningsmissies tydens militÍre operasies in Angola en NamibiŽ aangewend. Die Atlas-korporasie - 'n werkverskaffer vir duisende mense - het nie net tot die hoof-hersieningsfasiliteit van die Lugmag ontwikkel nie, maar ook die leweransier van meeste van die Lugmag se vliegtuigonderdele geword.

Die Transvaalse Lugverdedigingstelsel is op 15 November 1965 by Devon ingwy. Dit het later as die Noordelike Lugverdedigingstelsel bekend gestaan.



Die SAV

Die voorspel tot die herbewapening van die Vloot was die oordrag van die Vlootbasis Simonstad. Mnr F.C. Erasmus, indertyd Minister van Verdediging, het hom daarvoor beywer om Simonstad se vlootbasis onder Suid-Afrika se beheer te bring. Op 2 April 1957 het die oorname van die basis aan die Suid-Afrikaanse Vloot dan ook geskied. Suid-Afrika het £75 000 vir die basis betaal en 'n kontrak ter waarde van £18 miljoen is met Brittanje aangegaan waarvolgens Brittanje Suid-Afrika van ses duikbootjag-fregatte, tien kusmynveŽrs en vier seeweerbote moes voorsien.

As gevolg van hierdie ooreenkoms was die SAV in die vroeŽ sestigerjare in 'n gunstige posisie. Reeds in Februarie 1957 het die eerste fregat, SAS VRYSTAAT, in Kaapstad se hawe aangekom. In 1958 word die mynveŽrs DURBAN, PORT ELIZABETH, EAST LONDON en die seeweerboot REIGER in diens geneem.

Op 28 Maart 1963 kom die fregat SAS PRESIDENT KRUGER in Simonstad aan. Dit word opgevolg met die koms van die SAS PRESIDENT STEYN en SAS PRESIDENT PRETORIUS. Hierdie nuwe drie tipe 12 fregatte was spesifiek gebou om te voldoen aan Suid-Afrikaanse kusomstandighede en behoeftes. Die aanvullingskip SAS TAFELBERG volg in 1969.

Gedurende hierdie tydperk het die meeste van hierdie skepe, asook die SAS TAFELBERG en die SAS PROTEA talle suksesvolle welwillendheidsbesoeke afgelÍ aan hawens in Afrika, Europa, AustraliŽ, Noord- en Suid-Amerika en hierdie "grys diplomate" het, soos hulle bekend geword het, die Suid-Afrikaanse vlag daar met waardigheid vertoon.

Bouwerk aan 'n duikkbootbasis vir die SAV begin in 1969 by Simonstad en in September 1971 word die basis SAS DROMMEDARIS geopen.

Die Lugmag se maritieme basis en reddingsvaartuie op Langebaan word op 1 November 1969 na die Vloot oorgeplaas en herdoop as die seereddingsbasis SAS FLAMINGO.



Die SAGD

Die toewysing van 'n mediese seksie van die SAGD aan 2 Esk in Korea was die begin van 'n geweldige groei vir die Lugvaartgeneeskunde in die vyftiger- en sestigerjare. Die voorspel hiertoe was die bou van die Sentrale Mediese Instituut by Lyttelton in 1958. Met die moderne gebou en gesofistikeerde en gespesialiseerde apparatuur tot die SAGD se beskikking, is spesialis-afdelings soos sielkundige, fisiologiese, kardiologiese en pulmologiese seksies tot stand gebring. Dit het ongetwyfeld nuwe maatstawwe daargestel ten opsigte van die kwaliteit, eise en vaardighede waaraan die Lugmag se vlieŽniers moes voldoen.

Soos in die geval van die weermagsdele, is die SAGD deur toenemende sanksies getref. In 1960 het die Geneesheer-generaal, genl maj E.C. Raymond 'n uitgebreide waardering gemaak van die SAGD se militÍre paraatheid in die vorm van 'n behoeftebepaling van mediese voorrade.

Die geweldige uitbouing van die drie gevegsdienste het ook regstreeks die groei van die SAGD as diensinstansie geraak. Nie alleen moes dit tred hou met die behoeftes van die drie weermagsdele nie, maar om dit moontlik te maak, moes dit ook in sigself groei. In 1965 is 'n nuwe militÍre hospitaal in Bloemfontein (tans 3 MilitÍre Hospitaal) in gebruik geneem. Vliegtuie wat as lugambulanse gebruik sou word, is ook bekom.

Ander hoogtepunte in die sestigerjare was die instel van 'n nuwe opleidingskema waarvolgens geneeshere en tandartse deur die staat vir die SAGD opgelei sou word en die stigting van die Staande Mag se Mediese Voortsettingsfonds. .

Die uitbreiding van die SAGD se diensstaat het veranderings ten opsigte van organisasie en personeelfunksies tot gevolg gehad. Sekere personeel- en administratiewe funksies wat voorheen sentraal deur die Adjudant-generaal bedryf is, word op 1 Augustus 1964 na die drie gevegsdienste en die SAGD afgewentel. Dit het meegebring dat die Geneesheer-generaal net soos die stafhoofde van die gevegsdienste voortaan administratiewe beheer oor sy eie personeel kon uitoefen.

'n Belangrike mylpaal in die geskiedenis van die SAGD was die verhoging van die Geneesheer-generaal se rangvlak tot veggeneraal (gelykstaande aan generaal-majoor) in 1965. Hiermee het die Geneesheer-generaal inspraak in die neem van belangrike oorhoofse beleidsbeslissings verkry. Dit het hom onder meer ook in die posisie gestel om as geneeskundige adviseur vir die Weermag se opperbevel op te tree.

Desondanks was die SAGD se organisatoriese samestelling en sy diensstaat ontoereikend en in opdrag van die Staatsdienskommissie is in die laat sestigerjare 'n volledige ondersoek hierna gedoen. Die finale verslag wat in Januarie 1970 vrygestel is, het dan ook 'n aantal ingrypende aanbevelings bevat rakende die operasionele aktiwiteite en desentralisering van die SAGD se funksies. Hierdie aspek word in die volgende hoofstuk in groter diepte bespreek.



MilitÍre Operasies

In 1965 het die South West African People's Organisation (SWAPO), wat in 1958 as die Ovamboland People's Congress (OPC) gestig is, besluit om 'n guerrilla-offensief in SWA te loods. SWAPO lede van die organisasie se militÍre vleuel, People's Liberation Army of Namibia (PLAN), het Owamboland binnegesypel en 'n basis by Ongulumbashe gestig.

Op 26 Augustus 1966 het 'n polisiemag die SWAPO basis by Ongulumbashe in 'n verrassingsaanval vernietig. Twee vryheidsvegters is doodgeskiet en nege gevange geneem. In dieselfde jaar het drie ander groepe die grens na SWA oorgesteek en in Owamboland bedrywig geraak. In een geval in September 1966 het die grensdorpie Oshikango onder skoot gekom. In Maart 1967 is 'n polisiepatrollie in Wes-Caprivi in 'n hinderlaag gelok, maar feitlik al die vryheidsvegters is later doodgeskiet of aangekeer. In Mei 1967 het SWAPO nog 'n terugslag gekry toe hul opperbevelhebber, Tobias Hanyeko, tydens 'n skermutseling langs die Zambezirivier doodgeskiet is.

Hierdie gebeure het gelei tot die SAW se groter betrokkenheid in Angola. Die eerste LeŽrskakeloffisier is in 1966 by Serpa Pinto ontplooi terwyl Lugmagskakeloffisiere by Cuito Cuanavale geplaas is. Hierdie skakeloffisiere het operasionele beplanning in samewerking met hul Portugese eweknieŽ gedoen en was in beheer van SAW elemente wat na die Portugese veiligheidsmagte afgedeel is vir die voer van operasies.

Die verskerping van die "grensoorlog" in Suidwes-Afrika/NamibiŽ het ook groter betrokkenheid aan die kant van die SALM genoodsaak. Die Lugmag is reeds in 1966 getaak om operasionele diens te lewer en Alouette III helikopters en Cessna 185 vliegtuie is na die operasionele gebied gestuur vir fotoverkenning. In Julie 1967 is SALM helikopters vir die eerste keer in operasies teen SWAPO by Xamavera (Cuitorivier) gebruik. Lugmagvliegtuie is aanvanklik hoofsaaklik in 'n verkennings- en bevoorradingrol aangewend, maar namate die konflik verskerp het, het die SALM meer betrokke geraak. Op 10 Junie 1968 het 1 Lugkomponent by Rundu tot stand gekom van waar oorgrensvlugte in 'n teeninsurgensie-rol teen SWAPO onderneem is (Operasie Bombay).

In die volgende tien maande is verdere welslae teen PLAN behaal en teen April 1968 het die veiligheidsituasie dermate verbeter dat die SAP sy teeninsurgensie-personeel aan Owambo kon onttrek. In dieselfde jaar is 20 SWAPO leiers, insluitende Herman Toivo ja Toivo, tot lewenslange tronkstraf gevonnis vir oortreding van die Wet op Terrorisme.

In Oktober 1968 het twee groot PLAN groepe egter opnuut in Owambo begin optree. Altesame 56 vryheidsvegters is binne een week nŠ hul aankoms in Owambo aangekeer en PLAN het hierna weer in kleiner groepies opgetree.

Die SAW se betrokkenheid in die gewapende stryd in die eertydse RhodesiŽ verdien ook vermelding. Die SAW se toetrede het in Augustus 1967 'n aanvang geneem met Operasie Chinaman toe twee Alouette helikopters vanaf Katimo Mulilo ter ondersteuning van Operasie Nichol geopereer het. Alouette helikopters is later weer saam met SAP eenhede ontplooi en mettertyd is Cessna vliegtuie in 'n verkenningsrol gebruik. Die SALM bemannings is op 17 Augustus 1976 aan RhodesiŽ onttrek.



VII. DIE SEWENTIGERJARE



Algemene Oorsig

Die daarstel van 'n eenheid of eenhede vir die voer van spesiale operasies is sedert die laat sestigerjare oorweeg. Dit het in 1970 gelei tot die vorming van 'n stigtingskader van elf lede by die Infanterieskool (Oudtshoorn) wat as Alfagroep bekend gestaan het. Alfagroep was die voorloper van 1 Verkenningskommando wat op 1 Oktober 1972 as die eerste Spesiale Magte-eenheid gestig is. Hierna is die Spesiale Magte uitgebrei deur die toevoeging van bykomende spesialiseenhede.

Gedurende die sewentigerjare is die kwessie van diensplig asook die SAW se algemene mannekragbehoeftes weer eens deur wetgewing aangespreek. Wet 28 van 1970 het diens van Kommandolede in die eerste jaar van 60 tot 90 dae verleng met 'n totaal van hoogstens 345 dae oor 'n tydperk van sestien jaar. Om die Kommando's beter voor te berei vir die taak van verdediging in hul gebied, is die opleiding van Kommandolede sedert 1972 in lyn met diť van die Burgermag gebring. Hulle aanvanklike tydperk van opleiding is tot nege maande verleng met die gevolglike vermindering van die globale dienspligtydperk van sestien na tien jaar wat in lyn met die Burgermag was. Uitruilbaarheid van dienspligtigheid tussen die Burgermag en die Kommando's was dus nou moontlik.

Benewens 'n gebieds- of kommandomag, was dit nodig om 'n mag vir snelle aanwending op enige ander plek waar dit nodig sou wees, deurlopend onder wapen te hÍ. Om hieraan te voldoen is die aanvanklike tydperk van opleiding vanaf 1973 met een maand tot tien maande verleng.

Met die oog op die verdediging van die RSA se grense is daarvoor voorsiening gemaak dat lede van die Burgermag, afgesien van hul normale verpligting, opgeroep kon word om vir 'n tydperk van hoogstens vier maande spesiale en ononderbroke diens te verrig. In belang van die landsverdediging is die wet ook so gewysig dat sekere professioneel gekwalifiseerde dienspligtiges wat nie in hul professies in die Weermag benodig is nie, by staatsinstansies of semi-staatsinstansie aangewend kon word.

In 1974 is die verpligte dienstermyn van alle dienspligtiges gestandaardiseer. Die aanvanklike opleidings- en dienstydperk was op diť tydstip 'n minimum van een jaar. Elke dienspligtige sou nŠ sy aanvanklike opleiding van twaalf maande, nog vyf opleidingstydperke van negentien dae elk meemaak. Dienspligtiges kon hul aanvanklike dienstermyn op vrywillige grondslag tot 18 of 24 maande verleng met 'n gepaardgaande vergoeding naamlik die kwytskelding van verdere opleidingsverpligtinge plus kontantbonusse.

Die militarisering van die Komptroleur se afdeling, wat in 1968 begin het, is uiteindelik op 1 Julie 1972 afgehandel. Op 1 Januarie 1975 is die Hoofbetaalmeester se afdeling na die Komptroleur oorgeplaas en op 1 November 1975 word laasgenoemde verder uitgebou met die byvoeging van die funksies van die Direkteurs-generaal Administrasie en Bestuurstelsels se afdelings wat intussen ontbind is. In hierdie verband was die oorplasing van hoogs onverwante militÍr-historiese funksies soos beliggaam in die Direktoraat Dokumentasiediens (geskiedskrywing en argiefdienste) en die Direktoraat MilitÍre Musea na die Komptroleur onverklaarbaar. Hierdie vreemde verbintenis, wat tot in Januarie 1982 sou voortduur, het ironies genoeg nie 'n nadelige uitwerking op die funksionering van hierdie direktorate gehad nie.

Die stafafdelingstelsel het op 1 April 1974 werking getree wat gepaard gegaan het met die afskaffing van die poste Hoof van Weermagadministrasie en Hoof van Verdedigingstaf. Die afdeling Bestuursdienste, wat uit die afdeling van die Komptroleur ontwikkel het, is op 5 November 1976 as die vyfde stafafdeling ingestel. Dit het in Februarie 1978 die Afdeling Finansies geword.

Op 4 Augustus 1976 het die Hoof van die SAW opdrag gegee dat 'n komitee saamgestel word om die instelling van 'n optimale mannekragvoorsieningstelsel te ondersoek. Die sg "OPMAN komitee" het in sy verslag onder meer aanbeveel dat die Staande Mag uitgebrei moes word. Daar is verder aanbeveel dat die aanvanklike dienspligtermyn tot 24 maande ononderbroke diens verleng moes word. Ten opsigte van die Staande Mag is 'n stelsel van kortdiens reeds in 1977 ingestel.

Na aanleiding van die OPMAN komitee se aanbeveling rakende diensplig, is die aanvanklike dienstydperk van alle dienspligtiges van die Januarie 1977 inname en latere innames tot 24 maande verleng. Die stelsel van vrywillige verlengde diens is terselfdertyd gestaak. Dienspligtiges van innames voor 1 Januarie 1977 wat hulle diens vrywillig tot 18 of 24 maande verleng het, is in geen opsig deur diť bepaling geraak nie.



Die SA LeŽr

Noemenswaardige organisatoriese veranderinge in die LeŽr gedurende die vroeŽ sewentigerjare was die aanstelling van voltydse Korpsdirekteure by LeŽrhoofkwartier en die ingebruikneming van die stafafdelingstelsel ooreenkomstig die stafafdelingstelsel op H SAW vlak.

'n Klemverskuiwing in Weermagsbeleid ten opsigte van die aanwending van vroue het ook in die vroeŽ sewentigerjare plaasgevind wat vroue nou in staat gestel het om 'n militÍre loopbaan te volg. Die inskakeling van die burgerlike beskermingsfunksie onder die SAW se beheer het gelei tot die stigting van die Burgerlike Beskermingskollege te George in 1970. Ten einde die opleiding van jong dames aldaar te behartig, moes 'n organisasie geskep word wat deur vroulike Staandemagpersoneel beman sou word.

Die eerste sewe vroue-offisiere is gevolglik vir hierdie spesifieke doel in 1970 as Staandemaglede in die VVK aangestel. Die mees senior lid van hierdie groep was kmdt Hilda Botha, 'n gewese dosent aan die Pretoriase Onderwyskollege en tweede-in-bevel van die eenheid. Sy het later self as bevelvoerder van die SA LeŽrvrouekollege gedien.

Die aanstelling en aanwending van hierdie vroue-offisiere in die SA LeŽr het binne die konteks van die burgerlike beskermingsfunksie geskied en aanvanklik is daar nie voorsien dat vroue elders in die Staande Mag aangewend sou word nie.

Die eerste inname van 128 ongetroude jong dames by die Burgerlike Beskermingskollege (later SA LeŽrvrouekollege) het vanaf 1 Februarie 1971 hul opleiding ondergaan. Gedurende hul opleiding het ongeveer een derde van die jong dames aangedui dat hulle belangstel in 'n loopbaan in die Staande Mag en hieroor navraag gedoen. Dit het daartoe gelei dat bepaalde beginselbesluite op verskillende vlakke geneem is wat die indiensneming van vroue in beperkte getalle veral in die manskapsgeledere moontlik gemaak het. Die SA LeŽrvrouekollege het veral in die vroeŽ sewentigerjare die vernaamste voedingsbron vir die Staande Mag geword.

Aanvanklik is slegs dames wat hul opleiding aan die Burgerlike Beskermingskollege voltooi het, vir indiensneming in die Staande Mag (SA LeŽr) oorweeg. So byvoorbeeld het altesame 32 van die groep van 1971 vroeg in 1972 by die Staande Mag aangesluit. Op 3 Oktober 1972 het die Minister van Verdediging egter beslis dat vroue uit die burgerlike sektor ook vir indiensneming in die Staande Mag oorweeg kon word. Sodanige rekrute sou egter verplig word om die basiese militÍre opleiding mee te maak.

Twee nuwe infanterie-eenhede is in 1973 gestig, nl 7 Infanteriebataljon (Bourke's Luck) en 8 SA Infanteriebataljon (Upington). In dieselfde jaar het 11 Kommando by Kimberley tot stand gekom wat in 'n groot mate die funksie van die Danie Theron Krygskool se opleidingsvleuel oorgeneem het.

In 1973 het die SAW ook die verantwoordelikheid vir die verdediging van SWA by die SAP oorgeneem. Hierna het die SA LeŽr vir die eerste keer sedert die Tweede WÍreldoorlog in krygsoperasies betrokke geraak toe dit met SWAPO insypelaars in SWA gebots het.

In 1974 is daar besluit om die LeŽr se konvensionele mag in twee divisies te verdeel, nl 7 SA Infanteriedivisie (71, 72 en 73 Gemotoriseerde Brigades) en 8 SA Pantserdivisie (81 Pantserbrigade, 82 Gemeganiseerde Brigade en 84 Gemotoriseerde Brigade). Die twee divisiehoofkwartiere is op 1 Augustus 1974 gestig.

In die sewentigerjare is die Burgermag en Kommando's gereorganiseer om 'n doeltreffender rol in teeninsurgensie-operasies (TEIN operasies) te speel. Na aanleiding van 'n herwaardering van die Kommandemente se rol wat in die vorige dekade gedoen was, is die voer van TEIN operasies na die gebiedskommandemente gedesentraliseer. Elke kommandementsbevelvoerder was nou verantwoordelik vir maatreŽls ter voorkoming van insurgensie asook vir die bedryf van aktiewe TEIN operasies in sy gebied. Vir hierdie doel is die kommando's in sy gebied sowel as 'n aantal Burgermageenhede direk onder sy bevel geplaas om sodoende 'n onafhanklike TEIN mag te vorm.

Die stigting van 'n opleidingsentrum vir swart Staandemaglede te Baviaanspoort naby Pretoria op 21 Januarie 1974 het 'n nuwe era in die geskiedenis van die SA LeŽr ingelui. Hierdie eenheid is op 1 Desember 1975 na Lenz verskuif en as 21 Bataljon herdoop. As 'n korpsskool het die eenheid aanvanklik hulp verleen met die opleiding van 1 Transkei Bataljon, 1 Ovambo Bataljon en lede van die Venda Weermag. In latere jare het 'n aantal swart infanteriebataljons in die LeŽr tot stand gekom, onder andere 111 Bataljon, 113 Bataljon, 116 Bataljon en 121 Bataljon. Die SA LeŽr se opleidingsbeleid is op 1 Januarie 1987 gewysig wat dit voortaan vir Swartes verpligtend gemaak het om alle bevorderings- en kwalifiseringskursusse by die toepaslike opleidingsentra en korpsskole by te woon.

Belangrike nuwe hoofwapenstelsels is gedurende die sewentigerjare ontwikkel. In 1976 is die Ratel infanteriegevegsvoertuig in diens gestel gevolg deur die G5 medium kanon en opgegradeerde weergawes van die Olifant hoofslagtenk en die Eland-90 en Eland-60 pantserkarre in die laat sewentigerjare.

Die eerste konvensionele oorlogsoefening op formasievlak - Oefening Kwiksilwer - is in 1978 gehou. In dieselfde jaar is die drie valskermbataljons in 44 Valskermbrigade met sy hoofkwartier te Bloemfontein saamgevoeg terwyl die SA LeŽrgevegskool by Lohathla in Noord-Kaapland tot stand gekom het.



Die SALM

Toenemende openbare druk in die laat sestigerjare het in die sewentigerjare gelei tot die hertoetrede van die Staandemagvrou in die gevegsdienste. In hierdie verband het die vrou in Lugmaguniform 'n beskeie terugkeer gemaak, dog in 'n kort tydsbestek het sy haarself as 'n waardevolle aanwins onderskei.

Die oorgrote meerderheid van vroulike Staandemagrekrute in die vroeŽ sewentigerjare het by die SA LeŽr aangesluit, dog enkeles is reeds vanaf 1973 na die Lugmag gekanaliseer. So bv was daar vyf weermanne en drie kandidaatoffisiere wat in 1973 by die Lugmag aangesluit het. Op 19 Januarie 1974 is 'n aanvang gemaak met die regimentsopleiding van Staandemagvroue in die Lugmag by Lugmagbasis Waterkloof.

In 1974 het die SALM ook sy eerste drie lugwaardinne aangestel en in 1976 word 'n aanvang gemaak met die opleiding van ses lug-telekommunikasie-operateurs. In daardie jaar is daar reeds 200 lugmagdames in die Staande Mag en hulle word in beroepsrigtings aangetref soos inligtingsklerke, radar-operateurs, telekommunikasie-operateurs en lugverkeersleiers.

In 1975 het die SALM die Mirage F-1CZ vegter en Mirage F-1AZ vegterbomwerper in gebruik geneem. Die Mirage F-1CZ, wat lank deur 3 Esk (LMB Waterkloof) gebruik is, was betrokke by die afskiet van twee MiG-21 vegters oor Angola tydens die grensoorlog. Die Mirage F-1AZ, wat deur 1 Esk by LMB Hoedspruit gebruik is, het 'n aktiewe rol gespeel in aanvalle op SWAPO basisse tydens die grensoorlog.

In 1975 is die operasionele doeltreffendheid en gevegsgereedheid van die SAW ten volle getoets toe dit opdrag gekry het om in die Angolese Burgeroorlog tussenbeide te tree teen die kommunisties-ondersteunde MPLA. Gedurende die operasie (kodenaam Savannah) het die SALM helikopters, ligte vliegtuie en transportvliegtuie in verskillende rolle ter ondersteuning van die grondmagte aangewend. Westland Wasp helikopters, wat vanaf fregatte geopereer het, het Suid-Afrikaanse troepe vanaf noord van Luanda uitgelig. C-130B Hercules en Transall C-160 vragvliegtuie het talle voorraadaanvullingsvlugte onderneem terwyl straalvliegtuie fotoverkenning gedoen het.

Tydens Operasie Reindeer - wat in Mei 1978 as 'n lugstormoperasie teen SWAPO basisse in Suid-Angola geloods is, het die SALM 'n sleutelrol gespeel. Grondaanvalle deur Canberras en Buccaneers op SWAPO se hoofbasis Cassinga is opgevolg deur 'n lugstormoperasie deur 377 valskermsoldate. NŠ die vernietiging van die basis is die valskermsoldate deur helikopters uitgelig terwyl twee Mirage vegvliegtuie en 'n Buccaneer 'n naderende vyandelike pantserkolonne op 'n afstand gehou het.

In 1979 het die SALM lugsteun verleen tydens verskeie operasies teen SWAPO waarvan Operasies Rekstok en Safraan die belangrikste was. In dieselfde jaar is afdelings van Impala Mk II ligte aanvalsvliegtuie op 'n permanente grondslag by Mpacha en Ondangwa gevestig en vir die eerste keer operasioneel aangewend. Die Mirage III EZ/D2Z sowel as die Bosbok verkennings- en Kudu ligte transportvliegtuie is ook die eerste keer operasioneel aangewend.



Die SAV

Die Suid-Afrikaanse Vloot het in 1970 'n duikboottak gestig en het drie DAPHNE klas duikbote bekom wat deur die Franse gebou is: die SAS MARIA VAN RIEBEECK, die SAS EMILY HOBHOUSE en die SAS JOHANNA VAN DER MERWE.

'n Duikbootkaai, werkswinkels, 'n marinehyser en hoofkwartier (die SAS HUGO BIERMANN) is gedurende 1970-1972 op drooggelegde grond gebou en later, in 1980, is die totale wateroppervlakte van die hawe meer as verdubbel met die voltooiing van die P.W. Botha-getykom. Die hawe kan nou meer as 50 skepe van verskillende tonnemaat gelyktydig akkommodeer.

Toe mnr Harold Wilson se Arbeidersparty op 16 Junie 1975 die Simonstad-ooreenkoms eensydig herroep het, was die SAV genoodsaak om sy rol as beskermer van die Kaapse seeroete vir die Weste te laat vaar. Die SAV het sedertdien met welslae op die beskerming van die lang Suid-Afrikaanse kuslyn en sy eie maritieme belange gekonsentreer.



DIE SAGD

Gedurende die sewentigerjare is die SAGD se organisasie by veral twee geleenthede ingrypend verander. Die eerste herorganisasie wat op 1 Julie 1970 'n aanvang geneem het, was grootliks op die desentralisering van funksies en 'n nouer spanwydte van beheer gemik.

Die belangrikste veranderings van 1970 was die verhoging van die Geneesheer-generaal se rangvlak tot luitenant-generaal en die onderverdeling van die SAGD in twee hoofvertakkinge, nl Mediese-operasionele Dienste en Ondersteuningsdienste wat elk onder 'n Adjunk-geneesheer-generaal sou staan. Hierdie hoofvertakkinge is op hul beurt in 'n aantal direktorate onderverdeel.

Die tweede herorganisasie van die SAGD in April 1978 was grotendeels daarop gemik om diť ondersteuningsdiens in lyn met die SAW se bevel- en beheerstruktuur te bring. Hiervolgens is 'n vierledige organisasie geskep, nl 'n hoofkwartierkomponent (stafafdelings en spesialisafdelings), 'n streekorganisasie, 'n hoofkwartier vir die Ondersteuningsmag en 'n gesamentlike groepering van Staandemageenhede. Hierdie veranderinge het die weg gebaan vir die instelling van die SAGD as 'n outonome Weermagsdeel op 1 Julie 1979.



MilitÍre Operasies

In 1970 was Suid-Afrika reeds drie jaar in die Rhodesiese konflik betrokke. In hierdie tydperk het die SAW se bedekte betrokkenheid dermate toegeneem dat SAW skakeloffisiere in Salisbury geplaas is. Suid-Afrikaanse militÍre personeel het egter in geen stadium onder die vaandel van die SAW in RhodesiŽ opgetree nie, maar as lede van die SAP. VanweŽ Amerikaanse druk het die RSA sy hulp aan die Rhodesiese veiligheidsmagte vanaf 1976 drasties afgeskaal. Hierdie hulp is egter nooit algeheel gestaak nie want laat in 1979 het die SAW tydens Operasie Uric nog operasionele steun aan die Rhodesiese magte verleen.

'n Uitgebreide staking in SWA het in Januarie 1972 gelei tot die afkondiging van 'n noodtoestand in SWA se noordelike gebiede. Terselfdertyd is eenhede van die SAW daarheen gestuur om te help met die handhawing van wet en orde.

In Januarie 1973 het SWAPO eenhede 'n nuwe guerrilla-offensief in SWA geloods. In een voorval is 'n polisiekamp aan gekonsentreerde outomatiese geweervuur onderwerp. Die toename in guerrilla-aktiwiteite het daartoe gelei dat die SA LeŽr in dieselfde jaar die teeninsurgensie-taak by die SAP oorgeneem het.

In 1974 was die einde van die Portugese bewind in Angola reeds in sig. Die onstabiele veiligheidsituasie in Angola, die teenwoordigheid van Kubaanse militÍre personeel aldaar en die bedreiging wat dit vir SWA ingehou het, sou uiteindelik lei tot die ontplooiing van 'n Suid-Afrikaanse beskermingsmag van slegs sowat 2 000 man in SWA se noordelike grensgebied. Daar was egter ander oorwegings, soos die vestiging van SWAPO basisse in die suide van Angola. Daar moes dus ook militÍr teen SWAPO opgetree word om tyd te wen in die soeke na 'n politieke skikking in Suidwes-Afrika.

Die Suid-Afrikaanse taakmag, wat die FNLA en UNITA ondersteun het, het te staan gekom teen 'n groot oormag van Kubaanse en MPLA magte. Die VSA het aanvanklik beloftes van hulp gedoen, maar later koue voete gekry en Suid-Afrika was skielik aan homself oorgelaat. Desondanks het die Suid-Afrikaners skitterende oorwinnings behaal. Tydens Operasie Savannah het Taakmag Zulu die suidwestelike hoek van Angola herower nadat Pereira de Eca, Rocades en verskeie ander dorpe ingeneem is.

In Sentraal-Angola het Veggroep Foxbat in Oktober 1975 die vyand by Liumbala verslaan. Hierna het Taakmag Zulu verdere oorwinnings by Cacula en Catengue behaal. Die oorwinnings by Catengue in November 1975 het die vyand gedwing om die Benguela-front te ontruim.

Taakmag Zulu en Veggroep Foxbat het die vyand in die Santa Comba-gebied aan die Cela-front gestuit en 'n oorwinning in die slag van Ebo behaal. In die ooste van Angola het Veggroep X-Ray (later herdoop tot Veggroep Orange) ook oorwinnings by Luso behaal.

Taakmag Zulu en Veggroep Foxbat se oorwinning by die slag van Brug 14 aan die sentrale front is wel bekend. Diť slag het plaasgevind nadat die Suid-Afrikaanse magte na Quibala opgeruk het. Hulle moes egter die Nhiarivier by Brug 14 (wat deur die vyandelike magte vernietig is) oorsteek en hier het die genietroep te midde van 'n hewige geveg die brug herstel. Hierna kon die brug oorgesteek en die aanmars op Cassamba en Almeida voortgesit word.

NŠ die inname van hierdie dorpe het die Suid-Afrikaanse magte ietwat onverwags opdrag ontvang om nie met die aanslag op Quibala voort te gaan nie. Hoewel hulle in 'n gunstige posisie was om Luanda in te neem en die grootste deel van Angola te beheer, het die Suid-Afrikaanse regering so 'n stap as 'n politieke waagstuk beskou en voor die gevolge daarvan teruggedeins. Genl Magnus Malan het hom later soos volg hieroor uitgelaat: " Ons kon Luanda en die hele Angola militÍr vat, maar kon ons dit ooit polities vat? Dat ons dit nie gedoen het nie, is die beste besluit wat geneem kon gewees het. Dit sou 'n nimmer eindigende oorlog afgegee het. Ons sou in die oŽ van die wÍreld die aggressor, die besetter, gewees het, en niemand sou ons gehelp het nie. Ons sou 'n ViŽtnamese oorlog gekry het." Die feit dat Suid-Afrika in elk geval toe reeds in sy eie "ViŽtnamese oorlog" in NamibiŽ vasgevang was en niemand hom in elk geval sou help nie, het klaarblyklik geen rol gespeel in die besluit om Angola nie "militÍr te vat" nie.

Laat in Januarie 1976 het die Suid-Afrikaanse magte opdrag gekry om te onttrek. Op 11 Februarie volg die operasionele order 1/76 vir die onttrekking en die finale fase daarvan - Operasie Seiljag - neem 'n aanvang. Die laaste konvooie het die grens op 27 Maart oorgesteek. Die Minister van Verdediging, mnr P.W. Botha en die SAW se militÍre opperbevel is teenwoordig om die verbymars en saluut plegtig waar te neem. Ongevalle aan Suid-Afrikaanse kant was ongeveer 35, van wie die helfte on ongelukke omgekom het.

Die Suid-Afrikaanse publiek wat op 26 Januarie vir die eerste maal van Operasie Savannah te hore gekom het, is nou in groter detail oor die afgelope operasie ingelig. Felle kritiek oor die operasie het ook nie uitgebly nie - dit het gewissel van koerantredakteur Schalk Pienaar se eufemistiese "ligte mistykie" tot die "flater van die eeu" deur 'n akademikus van Potchefstroom.

Suid-Afrika se besluit om op 'n kritieke tydstip aan Angola te onttrek nog voordat die suide van diť land behoorlik beveilig en skoongemaak kon word, was waarskynlik 'n groter flater. NŠ die onttrekking van die Suid-Afrikaanse magte aan Angola in 1976 was PLAN (wat gedurende Operasie Savannah aan bande gelÍ is) in staat om ongehinderd 'n uitgebreide netwerk van opleidings- en basiskampe in die suide van Angola te vestig van waar dit SWA kon binnesypel en aanvalle loods. In 1976 was die sg "grensoorlog" se intensiteit nog laag en het dit grotendeels bestaan uit sporadiese kontakte, mynontploffings en slaan-en-vlug-aanvalle wat met vuurpyl- en mortierbestokings gepaard gegaan het. Die ongevallesyfer het egter algaande toegeneem en in Mei en Junie 1976 het die SAW oorgegaan tot teen-insurgensie- en voorsprongoperasies.

Hoewel die veiligheidsmagte se operasies in veral Owambo redelik geslaagd was, het dit SWAPO se aktiwiteite nie aan bande gelÍ nie. Op 27 Oktober 1977 neem die oorlog in Suidwes-Afrika/NamibiŽ 'n nuwe wending toe 'n groot groep van sowat 90 PLAN lede die grens na Ovamboland oorsteek en hulle in 'n klein Suid-Afrikaanse patrollie vasloop. Ofskoon verreweg in die minderheid, het die patrollie hulp aangevra en tot die aanval oorgegaan. Dit ontaard in 'n aktiewe lopende geveg wat die volgende dag meer as 20 kilometer noord van die grens ten einde loop. Die Suid-Afrikaners onttrek nadat twee PLAN basisse vernietig en 'n derde erg beskadig is.

Aanvalle deur SWAPO lede weens hul maklike toegang tot Owambo oor Angola se oop suidelike grens, het egter steeds voortgeduur en selfs toegeneem. Dit het Suid-Afrika genoop om tot 'n beleid van voorsprongoperasies van groter omvang oor te gaan.

Die besluit het gelei tot 'n reeks semi-konvensionele operasies teen primÍre SWAPO basisgebiede en fasiliteite in Suid-Angola. Die eerste operasie van die aard - Reindeer - is op 4 Mei 1978 geloods en het bestaan uit 'n lug- en valskermaanval op SWAPO se belangrikste opleidings- en logistieke ondersteuningsbasis by Cassinga (bekend as "Moskou") en 'n grondaanval deur 'n gemeganiseerde mag op verskeie voorste deurgangsbasisse in die grensgebied insluitende 'n uitgestrekte kompleks (bekend as "Vietnam") naby Chetequera, 28 kilometer noord van die grens.

Byna 'n duisend vryheidsvegters het gesterf en tweehonderd is gevang terwyl net ses lede van die veiligheidsmagte gesneuwel het. Groot hoeveelhede toerusting en voorrade is vernietig en waardevolle dokumente gebuit. Die verlies van opgeleide personeel en die effek van die inligting wat deur die veiligheidsmagte verkry is, was 'n groot terugslag vir SWAPO waarvan hy nooit volkome herstel het nie. Ofskoon 'n militÍre triomf vir die SAW, het Operasie Reindeer ook heelwat kritiek van die internasionale gemeenskap uitgelok. So bv is in die media beweer dat talle onskuldige burgerlikes in die aanval omgekom het. Dat burgerlikes wel in die aanval gedood of beseer is, kan beswaarlik in twyfel getrek word, dog hul teenwoordigheid in 'n operasionele militÍre basis is insgelyks onverklaarbaar.

In Junie 1978 is vasgestel dat SWAPO besig was met voorbereidsels vir 'n aanval op die militÍre basisse by Katimo Mulilo, Wenela en Mapacha. Ten einde die aanval die hoof te bied, is twee vegspanne, nl Alpha en Bravo, op die been gebring. SWAPO se aanval het op 23 Augustus begin met 'n wegstaanbestoking op Katimo Mulilo met 122mm vuurpyle. Een het deur die dak van 'n kaserne gedring en 10 soldate gedood.

NŠ die beŽindiging van 'n artillerie- en mortiergeveg het die twee vegspanne die grens oorgesteek. Vegspan Bravo se teiken was 'n SWAPO basis sowat 30 kilometer van die grens in ZambiŽ, maar dit is verlate gevind en die vegspan het onverrigtersake na Mapacha teruggekeer. Vegspan Alpha het daarin geslaag om die agterhoede van 'n aantal vlugtende vryheidsvegters in te haal, maar is in 'n hinderlaag gelok. In die daaropvolgende geveg is vyf vryheidsvegters dood terwyl sowat sestig op die vlug geslaan het. In 'n latere skermutseling by 'n SWAPO basis het sewe vryheidsvegters omgekom.

Op 25 Augustus het vegspanne Alpha, Bravo en Charlie Papa (wat uit 'n ondersteunings-valskermkompanie, 'n kompanie van 31 Bataljon en 'n troep 140 mm kanonne saamgestel is) die grens na ZambiŽ weer oorgesteek. Hulle het vervolgens na SWAPO basisse by Imusho, Cinzenbela en elders opgeruk, maar almal was reeds ontruim. Die enigste noemenswaardige voorval het by Cinzenbela plaasgevind toe die plaaslike garnisoen met 'n lugafweerkanon op 'n helikopter van die SALM losgebrand het. Dit is egter deur Vegspan Bravo se artillerie uitgeskiet. Die vegspanne het op 27 Augustus oor die grens teruggetrek.

Die volgende twee groot operasies - Safraan en Rekstok - is vroeg in Maart 1979 van stapel laat loop. Beide operasies is genoodsaak deur die teenwoordigheid van groot getalle SWAPO lede in ZambiŽ wat besig was met voorbereidsels om teikens in SWA aan te val.

Gedurende Operasie Safraan, wat in vier fases plaasgevind het, is verskeie SWAPO basisse in die omgewing van Sinjembele en die Njinje-bos (ZambiŽ) aangeval en vernietig. SWAPO het wyslik besluit om nie terug te veg nie en sy basisse in ZambiŽ te ontruim nog voordat hulle aangeval kon word. Tydens Operasie Rekstok is SWAPO basisse by Muongo, Oncua, Henhombe Heque en elders in Angola aangeval.



VIII. DIE TAGTIGERJARE



Algemene Oorsig

In 1980 is troepe vir die eerste keer in die RSA self vir operasionele doeleindes benodig en hierna het die getal soldate wat in die operasionele gebiede benodig is, gaandeweg toegeneem. Die SAW se betrokkenheid was elders ook by geÔsoleerde gevalle van guerilla-bedrywighede nodig. Hierdie bedrywighede het veral in Transvaal, Natal en in Oos-Kaapland voorgekom.

Teen die einde van 1980 is 'n projek van stapel gestuur om die hersiening van diensplig te ondersoek sodat die land in geval van 'n grootskaalse konfrontasie paraat sou wees. Die projekspan se opdrag was om ondersoek in te stel na implikasies en probleemoplossings te bepaal indien alle manlike burgers tot 65 jaar verplig sou word om onder nie-mobilisasie toestande militÍre diens te verrig. Voorts moes 'n stelsel van gedifferensieerde diensplig ondersoek word waarvolgens lede aanvanklik teen 'n relatief hoŽ tempo aangewend kon word. Die bevindings van hierdie ondersoek - vanaf 1981 bekend as Projek Buttermilk - sou uiteindelik lei tot die aanvaarding van die Wysigingswet op Verdediging (Wet No 103 van 1982) waardeur die dienspligstelsel aansienlik gewysig is.

Die belangrikste aspekte wat uit hierdie wet voortgespruit het, was nl dat die aanvanklike dienstydperk nie verander het nie, maar dat die dienstermyn tot veertien jaar verleng is. Krediet is toegestaan vir elke dag wat diens gelewer is. Die plasing van lede op verskillende reserwes en die reŽlings waarvolgens lede in die konvensionele en gebiedsmagte dien, is ook duidelik uitgespel.

Die gewysigde dienspligstelsel het in hoofsaak beteken dat die aanvanklike voltydse diens van alle medies geskikte manlike burgers in die ouderdomsgroep 18 - 55 jaar 24 maande sou wees. Die aanvanklike voltydse dienstydperk is gevolg deur twaalf jaar diens in die Burgermag, wat verdeel is in ses siklusse van twee jaar elk.

Met die ondertekening van die Nkomati-verdrag in 1984 is die klimaat geskep vir verbeterde bande tussen Suid-Afrika en Mosambiek. Ingevolge hierdie ooreenkoms sou Suid-Afrika sy hulp aan die RENAMO-bevrydingsbeweging in Mosambiek opskort, maar in sekere kringe is beweer dat hy voortgegaan het om wapens aan RENAMO te verskaf. Afdoende bewyse vir hierdie bewering kon egter nooit gelewer word nie.

Met die aanvaarding van die Wysigingswet op Suid-Afrikaanse Burgerskap (Wet No 43 van 1984) waardeur die outomatiese verkryging van Suid-Afrikaanse burgerskap bewerkstellig is, is militÍre diensplig ook na immigrante uitgebrei.

In Julie 1985 het diensplig in die SAW 'n nuwe era betree toe die eerste groep immigrante wat dienspligtig was, vir hul opleiding aangemeld het.

Die implementering van 'n onderhandelde skikplan in suidwestelike Afrika in 1989 en die vooruitsig van 'n totale onttrekking van die Suid-Afrikaanse magte aan NamibiŽ in dieselfde jaar, het die kwessie van diensplig opnuut na vore gebring. Op 20 April 1989 het die Minister van Verdediging, genl M.A. de M. Malan, dan ook aangekondig dat die diensverpligtinge van Burgermag- en Kommandomaglede vanaf Julie 1989 verminder sou word. In hierdie verband sou hulle voortaan vir slegs 30 dae per jaar opgeroep word.

Op dieselfde dag - 20 April 1989 - is die Van Loggerenberg-komitee onder voorsitterskap van lt genl J.P.B. van Loggerenberg aangewys om onder andere ondersoek in te stel na die SAW se mannekragbehoeftes tot die jaar 2000. Hierdie komitee het meegewerk aan aanbevelings wat in dieselfde jaar nog aan die Kabinet voorgelÍ en aanvaar is.

Met verwysing hierna het die Staatspresident, mnr F.W. de Klerk, tydens die amptelike opening van die nuwe Krygkorgebou in Pretoria op 7 Desember 1989 aangekondig dat die aanvanklike dienstydperk vanaf 1990 tot een jaar verkort sou word. In hierdie verband het die Staatspresident gemeld dat hierdie besluit geneem is op grond van 'n totaal nuwe situasie in die RSA. Hierdie situasie is deur verskeie faktore teweeggebring, byvoorbeeld die SAW se indrukwekkende oorwinnnings in Angola wat die klimaat vir politieke en diplomatieke inisiatiewe geskep het en die verskuiwing van die konflikpotensiaal na 'n meer ontspanne klimaat.

Hierdie aankondiging is op 8 Desember 1989 opgevolg deur 'n persverklaring deur die Hoof van die SAW, genl J.J. Geldenhuys, waarin verdere besonderhede verskaf is. Hiervolgens sou die oorspronklike verpligting van die drie innames dienspligtiges wat op daardie tydstip met hul aanvanklike diens besig was, ook verminder word. So byvoorbeeld sou die Augustus 1988-inname se verpligting na 21 maande verminder word. In sy persverklaring het genl Geldenhuys verder daarop gewys dat hierdie vermindering van mannekrag die SAW verplig het om 'n aantal junior leiers te werf en te behou om te dien as opleidingspersoneel in die plek van die luitenante en koporaals van die vorige inname wat diť taak tydens die laaste twaalf maande van hul dienstydperk sou verrig het. Voorts sou die SAW ook die magspeile daar moes stel wat nodig sou wees vir dienste in die infrastruktuur van die SAW asook vir beskermings- en ander verdedigingstake. Vir hierdie doel sou 'n stelsel van kortdiens ingestel word.

Meer besonderhede van die beoogde kortdiensstelsel is hierna deur die Afdeling Personeel se Direkteur Mannekragbeplanning verstrek. In hoofsaak het dit daarop neergekom dat junior leiers wel hul dienste vir 'n maksimum van drie jaar in die SAW kon aanbied.

Net soos in die geval van die personeelfunksie, is hoŽ eise in die tagtigerjare aan die inligtingsfunksie gestel. Daar is reeds in 1980 besluit dat die SAW voortaan inligting oor militÍre aangeleenthede op 'n bedekte wyse sou kon insamel. Die uitbreiding van die militÍre inligtingsfunksie het dan ook meegebring dat die Afdeling MilitÍre Inligting aansienlik uitgebou is met die toevoeging van funksionele komponente soos die Direktorate Spesiale Take, Tegnies en Spesiale Skakeling. Daarbenewens het die onderafdeling Kommunikasie-operasies in November 1980 onder die Afdeling MilitÍre Inligting tot stand gekom. Hierdie onderafdeling is op 1 Januarie 1982 verder uitgebrei met die toevoeging van die MilitÍre Informasieburo (voorheen die Direktoraat Dokumentasiediens). Hierdie stap het beteken dat die SAW se militÍr-historiese funksie nou binne die sfeer van die breŽr inligtingsfunksie geplaas is en as sodanig gebruik kon word ter ondersteuning van kommunikasie-operasies, dws voorligtings-, beÔnvloedings- en motiveringsoperasies. Hierdie verbintenis het 'n uiters negatiewe uitwerking op die SAW se militÍr-historiese en veral sy argivale funksies gehad en het trouens indirek gelei tot die katastrofiese ontbinding van die MilitÍre Informasieburo op 31 Desember 1986.

Die doeltreffendheid van die talle aksies wat deur en onder die leiding van die Onderafdeling Kommunikasie-operasies in die tagtigerjare in die RSA en NamibiŽ geloods is, is nouliks bepaalbaar - 'n redelike mate van sukses is wel behaal tov die motivering van eie magte. Maar of hierdie operasies enige deurslaggewende invloed op twee van sy teikengroepe, die vyand en burgerlike bevolkings van Suid-Afrika en NamibiŽ gehad het, is te betwyfel. Gedurende die tydperk 1983 - 1985 is daar onder die leiding van genl maj J.F. Huyser ernstig gepoog om kommunikasie-operasies in die SAW tot 'n uitgebreide sielkundige wapenstelsel te ontwikkel, dog te veel tyd en insette is aan beplanning en die formulering van strategie bestee. In Augustus 1985 is daar egter skielik afgesien van die nuwe KOMOPS strategie en struktuur wat deur genl maj Huyser voorgestel is. Huyser is vervang en in die daaropvolgende vyf jaar is hierdie organisasie op HSAW vlak algaande afgeskaal totdat dit in die vroeŽ negentigerjare effektief ontbind en die reste van sy funksies onder die Direkteur Openbare Betrekkinge geplaas is. Inmiddels het Weermagsdele ook daartoe oorgegaan om die openbare skakelfunksie en die voer van kommunikasie-operasies organisatories en funksioneel saam te voeg.

In 1985 het die smeulende onrus in swart woongebiede in 'n vlaag van geweld uitgebars en 'n noodtoestand is in verskeie landdrosdistrikte afgekondig. Die SAW is ingeroep om die SAP in die herstel en handhawing van wet en orde in onlusgebiede te ondersteun. In 1986 het die SAW ook voortgegaan met hierdie ondersteuningstaak.

Gedurende 1986 is die SAW by verskeie geleenthede ingeroep om op humanitÍre terrein bystand te verleen. So bv het die SAW hulp aan die landbousektor verleen met die bespuiting van groot swerms sprinkane. Die SAGD en ander elemente van die SAW was ook behulpsaam by die Baragwanath-hospitaal om noodsaaklike dienste te lewer nadat hopitaalwerkers gestaak het. Verder het die SAW ook gehelp met die vestiging van 7 500 persone wat deur die Ciskeise regering gedeporteer is. Hierdie mense is van tydelike wonings (tente) en gesuiwerde water voorsien.

In Maart 1986 het 'n argeologiese span van die SAW onder leiding van kol D.P. Stoffberg 'n aanvang gemaak met argeologiese opgrawings by die historiese Voortrekkerdorp Schoemansdal naby Louis Trichardt.

'n Heel besondere hoogtepunt is op 11 November 1986 bereik toe die Staatspresident, mnr P.W. Botha, die Delvillebos-gedenkmuseum in Frankryk onthul het. 'n Wanklank in hierdie andersins grootse gebeurtenis was egter die kille afsydigheid van die Franse regering teenoor die Suid-Afrikaanse afvaardiging en die gebeurtenis self. Die afwesigheid van Franse hoŽlui by die inwydingsfunksie was hoogs opvallend, om die minste daarvan te sÍ.

Die belangrikste gebeurtenis in die SAW in 1987 was ongetwyfeld die herdenking van diť organisasie se 75ste bestaansjaar. In hierdie verband kan veral drie hoogtepunte uitgesonder kan word, nl 'n parade in Kaapstad op 6 April, 'n brigade-oefening en vuurkragdemonstrasie op 1 Julie te Potchefstroom en die Durban-taptoe.

Vir die SAW was 1988 weer eens 'n jaar wat talle hoogtepunte opgelewer het. In hierdie verband kan enkeles genoem word, soos die SAW se operasionele suksesse in Angola, die beŽindiging van vyandelikhede in SWA en die ondertekening van die drieparty-ooreenkoms in New York. Ander noemenswaardige gebeurtenisse was die bekendstelling van nuwe wapentuig, die Vloot se geslaagde Oefening Magersfontein en sy deelname aan die Dias-gedenkfees.

In 1988 het die SAW ook heelwat gehad om te gedenk, soos onder meer die 75ste bestaansjaar van die SAGD, die Staande Mag en die Burgermag. Die Suid-Afrikaanse Weermaginstituut (SAWI) het sy 20ste bestaansjaar gevier terwyl Lugmagbasis Waterkloof se ontstaan 50 jaar vantevore in herinnering geroep is. Die Staatspresidentseenheid het in 1988 mondig geword. Maar 1988 sal ook weer onthou word as die jaar waarin die SAW tydens die vloedramp in veral die Oranje-Vrystaat en Noord-Kaapland weer eens noodlenigingswerk verrig het.

MilitÍre geskiedenis is op 28 April 1988 in Kaapstad gemaak toe die Nasionale Vaandel vir die eerste keer saam met 'n eenheidsvaandel aan 'n eenheid - die Staatspresidentseenheid - oorhandig is.

Vir die SAW was 1989 weer eens 'n geskiedkundige jaar. Sekerlik die belangrikste gebeurtenis was die finale onttrekking van die Suid-Afrikaanse magte aan Suidwes-Afrika/NamibiŽ ingevolge die onderhandelde skikplan vir suidwestelike Afrika. As deel van hierdie onttrekking, moes die dokumentÍre neerslag van die SAW se betrokkenheid in NamibiŽ en Angola sedert 1966 na die RSA teruggebring word. Hierdie enorme neerslag van meer as drie lineÍre kilometer is een Vrydagmiddag in Mei 1989 onverwags per trein op Voortrekkerhoogte afgelewer sonder dat enige reŽlings vooraf getref is. Klaarblyklik is hierdie waardevolle argivale besending nie juis ooreenkomstig voorskrifte na die Direktoraat Dokumentasiediens oorgeplaas nie. In 'n ongepubliseerde werk getiteld The Marriage of Clio and Mars (1992) lig maj I.J. van Der Waag die situasie as volg toe:

"These files arrived in a chaotic state. Some were tied in bundles, some were packed in boxes which were broken open on the platform, while others arrived on the train in their 4 draw filing cabinets. All obviously hurriedly packed on the train. They were unsorted and without transfer lists. This is perhaps an indication of the administrative chaos which existed during the last months in South West. The little personnel available had to sort and catalogue these archives. This was quite a task when considering that 13 railway trucks were involved" (p 56).

Ander gebeure van 1989 wat vermelding verdien, is onder meer die aanstelling en opleiding van swart Staandemaglede by Groep 40 in die Wes-Kaap en die mondigwording van die Afdeling Personeel se Direktoraat Taaldiens.

NŠ 'n formele verbintenis van 23 jaar, het die SAW tydens Weermagdag op 1 Julie 1989 amptelik afskeid geneem van sy uittredende Opperbevelhebber en Staatspresident, mnr P.W. Botha. Soos reeds vermeld, het die SAW in die P.W.Botha-era 'n ongekende bloeitydperk en ontwikkel tot 'n uiters gedugte krygsmag met opgeleide personeel , toegerus met hoogs gesofistikeerde wapentuig en ander toerusting. Op die slagveld het die SAW talle geslaagde operasies van stapel gestuur wat waarskynlik 'n deurslaggewende rol gespeel het in die bereiking van 'n vredeskikking in suidwestelike Afrika.

Daarteenoor is negatiewe kritiek oor die SAW in die konteks van die P.W. Botha-era by verskeie geleenthede uitgespreek. So bv is aangevoer dat 'n volslae oorbeheptheid met die "totale aanslag" en die kommunistiese bedreiging gelei het tot die kunsmatige opheffing van nasionale veiligheid tot hoogste prioriteit. Vandaar die toewysing van 'n enorme gedeelte van die begroting aan verdediging terwyl daar nie genoeg fondse vir welvaartsdepartemente beskikbaar was nie. Suid-Afrika se militÍre betrokkenheid in die eertydse RhodesiŽ, Angola, Mosambiek en Suidwes-Afrika het ook onder skoot gekom.

Hoe dit ook al sy, die uittrede van mnr Botha het vir die SAW ook die afsluiting van nog 'n hoofstuk in sy geskiedenis beteken. Die oorlog in NamibiŽ was iets van die verlede en die SAW het op die drumpel van 'n nuwe dekade met nuwe eise gestaan. Die nuwe era is seremonieel ingelui met die huldiging van mnr F.W. de Klerk as die nuwe opperbevelhebber van die veiligheidsmagte op 2 November 1989 tydens 'n parade op Voortrekkerhoogte. By diť geleentheid het mnr De Klerk verskeie sake rakende die veiligheidsmagte en die SAW in die besonder, aangevoer. Hy het onder meer gesÍ: "Die vermoŽ om by snel veranderende omstandighede aan te pas, kenmerk die geskiedenis van ons Weermag. En wat die toekoms betref, weet ek dat die Weermag gereed staan om steeds sy rol aan te pas by veranderende eise wat mag kom."

Dit was gewis profetiese woorde wat die SAW opperbevel nouliks kon ignoreer.Op 28 November 1989 het die Staatspresident, mnr F.W. de Klerk, veranderinge in die Nasionale Bestuurstelsel (NBS) aangekondig waardeur die druk op die SAW verlig is. Diť stelsel is enkele jare vantevore ingestel om beter gekoŲrdineerde en doeltreffende optrede tussen die veiligheidsmagte en welvaartgemeenskap te verseker. In 1986 is 'n Nasionale Gesamentlike Bestuursentrum (NGBS) ingestel en Gesamentlike Bestuursentrums met substrukture op streeks- en plaaslike vlak geaktiveer. Die NBS het veral sedert die instelling van die noodtoestand 'n waardevolle bydrae gelewer om toestande in bepaalde gemeenskappe te stabiliseer.

Dit was ook uit die staanspoor duidelik dat mnr De Klerk uiteraard en noodwendig met ander oŽ na die veiligheidsmagte gekyk het. Hoewel hy die belangrike en noodsaaklike rol van die SAW erken en onderskryf het, is 'n laer prioriteit aan verdediging toegeken. Die veiligheidsmagte moes nou aangewend word vir die handhawing van wet en orde en die skep van 'n veiligheidsklimaat waarbinne die proses van konstitusionele hervorming kon plaasvind.



Die SA LeŽr

In die vroeŽ tagtigerjare het dit duidelik geword dat die uitgestrekte gebied van Kommandement Noord-Transvaal sy bevel- en beheer- sowel as logistiese funksies uiters moeilik gemaak het. Hierdie faktore tesame met ander sekerheidsoorwegings het gelei tot die besluit om Kommandement Noord-Transvaal in 1984 in drie kommandemente te onderverdeel, nl Kommandemente Noord-Transvaal (Pretoria), Oos-Transvaal (Nelspruit) en Verre Noord (Pietersburg). Laasgenoemde twee kommandemente is as militÍre teaters beskou en was as sodanig ook verantwoordelik vir konvensionele operasies binne hul gebiede. Die betrokke kommandementsbevelvoerders se rangvlak is dienooreenkomstig tot generaal-majoor verhoog.

As gevolg van wydverspreide onrus in die RSA in 1984 en 1985, is 'n algemene noodtoestand in verskeie landdrosdistrikte afgekondig. Die SA LeŽr en ander Weermagsdele is ingeroep om die SAP by te staan in die verkryging van stabiliteit en die handhawing van wet en orde. Gedurende die laaste twee maande van 1985 het ANC vryheidsvegters Suid-Afrika oor die Limpoporivier geÔnfiltreer waarna Kommandement Verre Noord met 'n landmynoorlog te kampe gehad het.

Gedurende 1987 was die LeŽr in verskeie noodlenigingsoperasies betrokke. Dit het onder andere hulp aan vloedgeteisterde gebiede in Natal en elders ingesluit by wyse van die verskaffing van toerusting (tente, voertuie, sandsakke, voedsel ens), die verspreiding van voorrade na geÔsoleerde en afgeleŽ gebiede, die herwinning van voertuie en die afvoer van inwoners.

Die SA LeŽr het in 1988 'n groot rol gespeel tydens hulpverleningsaksies soos met die vloedrampe in die Oranje-Vrystaat en Natal. Kommandement Oranje-Vrystaat het 'n spesiale noodsentrum by die hoofkwartier ingerig waarheen inligting versend kon word. By Bloemspruit is 'n noodeenheid opgerig waarvandaan kos en komberse aan die slagoffers voorsien is. In Natal het 70 lede van 5 SAI Bataljon in gemotoriseerde rubberbote tot die redding van slagoffers gekom. Lede van dieselfde eenheid het ook tente vir sowat 200 slagoffers in Peacetown opgerig. Hierdie hulp van die SA LeŽr het talle lewens gered en aan nog meer huisvesting en uitkoms gebied.

Geen LeŽreenhede het in 1988 ontbind nie, maar talle verskuiwings het wel plaasgevind. Die Inligtingskool is verskuif na Potchefstroom na die terrein waar 3 SAI voorheen gesetel was. 3 SAI is nou verskuif na Kimberley waar dit aangewend sou word vir die opleiding van Kleurlingsoldate. Daar is ook talle nuwe eenhede gestig soos onder andere Wesselsbron-Kommando in die Oranje-Vrystaat, die hoofkwartier van Groep 37 in Cradock en die hoofkwartier van Groep 44 in Vredendal.

In die stedelike gebiede is SA LeŽreenhede ter ondersteuning van die SAP aangewend in die bekamping van onluste. Veral tydens die munisipale verkiesings was die LeŽr op 'n redelike groot skaal betrokke.

In die RSA se grensgebiede het die SA LeŽr, met ondersteuning van die SAP, by verskeie geleenthede met sukses opgetree teen insypelings oor die grens vanuit buurstate. Hierdie deurlopende taak, asook die hantering van onwettige vreemdelinge wat veral vanuit Mosambiek oor die RSA se grens gekom het, het heelwat aandag geverg.

Vir enkele LeŽreenhede was 1988 'n jaar van historiese belang. By Lohatlha het die LeŽrgevegskool tydens 'n gedenkwaardige parade in sy 10de bestaansjaar sy eenheidsvaandel van die Staatspresident ontvang. Die eenheid het ook die reg van vrye toegang tot Postmasburg (Noord-Kaap) ontvang.

Op 10 Februarie 1988 word 2 Spesiale Diensbataljon op Zeerust opgeroep om 'n rebelle-staatsgreep in Bophuthatswana te onderdruk. Tydens Operasie Adding slaag hulle daarin om verskeie sleutelpersoneel van die topstruktuur, onder wie ook pres Lucas Mangope, uit strategiese regeringsgeboue te ontset en weer orde in die buurstaat te bring.

Die Danie Theron Krygskool het teen die einde van 1989 ontbind en al sy funksies is by die Infanterieskool ingeskakel. Die Inligtingskool se naam is hierna na die Danie Theron Krygskool verander en die Klein-Karoo Kommando se naam het na die Langkloof Kommando verander.

In April 1989 is 32 Bataljon vanaf die Kavango in SWA/NamibiŽ na Pomfret in die Noord-Kaap verskuif. In dieselfde jaar het 117 Bataljon naby Soekmekaar asook Kommandement Verre Noord Onderhoudseenheid tot stand gekom. Die hoofkwartier van Groep 9 in Richmond (Natal) is na Pietermaritzburg verskuif terwyl die Umkomaas-kommando weer vanaf Pietermaritzburg na Richmond verskuif het. Bouwerk aan die nuwe militÍre basis Midlands net buite Kimberley het in ook 1989 'n aanvang geneem.

Tydens 'n groot vaandelparade op 14 Julie 1989 het 5 Sein Regiment, 2 Sein Regiment, 3 Elektroniese Werksplaas asook 4 Elektroniese Werkplaas hul eenheidsvaandels ontvang. Op 15 Julie het 5 Sein Regiment, 2 Sein Regiment en 3 Elektroniese Werkplaas die Vryheid van Pretoria-Noord ontvang.

In 1989 is 'n nuwe mobiele veldkombuis vir toetsing en evaluasie by Messina in gebruik geneem. Verbeterings op die vorige model sluit in dieselbranders, drukpotte, duursame oonde asook 'n 250 man stoof. Die uitslag van die evaluasie is in 1990 bekend gemaak.



Die SALM

Vir die SALM was 1982 'n jaar van terugslae. Tydens 'n geveg op 5 Januarie in die operasionele gebied het drie lede van die SALM omgekom toe hul Puma helikopter deur vyandelike vuur neergeskiet is. In 'n soortgelyke voorval op 6 Julie het drie Lugmaglede en 12 valskermsoldate gesneuwel toe hul Puma afgeskiet is. Die SALM het 'n verdere terugslag in die operasionele gebied gehad toe 'n Impala naby Cuvelai afgeskiet en die vlieŽnier dood is.

In 1982 het ook twee tragiese vliegtuigongelukke plaasgevind. Op 10 Julie is twee bemanningslede dood toe hul Bosbok verkenningsvliegtuig naby Oshigambo in die operasionele gebied neergestort het. In 'n lugbotsing tussen 'n Merlin passasiersvliegtuig van die SALM en 'n siviele vliegtuig naby Pretoria het vyf Lugmaglede omgekom.

Op 20 Mei 1983 is talle mense, onder wie drie Lugmaglede, dood in 'n bomaanval deur ANC lede voor die Lugmaghoofkwartier in Pretoria. Die SALM het egter teruggeslaan met lugaanvalle op ANC basisse in Maputo, die hoofstad van Mosambiek.

'n Rasionalisasieprogram tov die Impala-eskaders is in 1985 deurgevoer. Hiervolgens is 40 Esk te Lugmagbasis Waterkloof ontbind en tot 4 Esk by Lanseria toegevoeg terwyl 6 Esk van Lugmagbasis Port Elizabeth ontbind en tot 8 Esk te Lugmagbasis Bloemspruit toegevoeg is. Verder is 7 Esk vanaf D.F. Malan-lughawe na Lugmagbasis Langebaanweg oorgeplaas terwyl 5 Esk te Lugmagbasis Durban tydelik gedeaktiveer is. Hierdie eskader is op 'n latere tydstip met Cheetah vegvliegtuie toegerus en weer by LMB Louis Trichardt geaktiveer.

Die Cheetah - 'n meerdoelige supersoniese straalvegter - is op 16 Julie 1986 by die Atlas Vliegtuigkorporasie bekend gestel. Produksie van die vliegtuig het in September 1986 begin en die eerste tweesitplek-weergawe - 'n oorskakelopleidingsvliegtuig - is in 1987 aan die SALM gelewer. Een jaar later is die eensitplek-weergawe - die Cheetah E - bekendgestel. Laasgenoemde tipe se druipsnoet is korter as die tweesitplekvliegtuig, maar beskik ook oor steunvlerke en is uiters beweeglik in sowel luggevegte as grondaanvalle.

Die Cheetah E was 'n ombouing en verbetering van die Mirage III- reeks en in algemene werkverrigting vergelyk dit goed met die Russiese MiG-23. Die vliegtuig het oor uiters gesofistikeerde navigasie-, vuurleiding- en wapenstelsels beskik wat die vlieŽnier se werkslas aansienlik verminder. Nuwe weergawes - die Cheetah C en D - is in latere jare ontwikkel en deur die SALM in diens gestel.

In 1987 het Suid-Afrika se eerste plaaslik vervaardigde gevegshelikopter, die prototipe Alpha XH1, sy eerste vlug onderneem. Die eksperimentele XH1 is later opgevolg deur 'n tweede eksperimentele aanvalshelikopter, die XTP1 wat op 30 April 1987 aan die publiek bekend gestel is. Die XTP1 was 'n ombouing van die Puma 330 en het grotendeels gedien as produksiemodel of toetsplatform vir die toets van nuwe wapenstelsels. Die Oryx helikopter is later uit hierdie toetsplatform ontwikkel.

Hierdie eksperimentele prototipes was ook die voorlopers van die meerdoelige Rooivalk XH-2 gevegsteunhelikopter (prototipe en voorloper van die CSH-2) wat op 15 Januarie 1990 vir die eerste keer aan die media vertoon is. Tydens hierdie geleentheid het die Hoof van die Lugmag, lt genl J.P.B. (Jan) van Loggerenberg aangekondig dat die SALM agv die veranderde veiligheidsklimaat nie die Rooivalk in sy lugarsenaal sou opneem nie. Krygkor het egter besluit om met die Rooivalk se verdere ontwikkeling en produksie voort te gaan; op 11 Februarie 1990 het die Rooivalk die eerste militÍre helikopter wat plaaslik ontwikkel en gebou is, geword om op te styg. Sy eerste proefvlug was besonder geslaagd.

Die CSH-2 Rooivalk het 'n maksimum opstygmassa van meer as agt metrieke ton en 'n maksimum togsnelheid van meer as 300 kilometer per uur. Die Suid-Afrikaanse helikopter vergelyk goed met die Amerikaanse Apache en die Russiese Havoc. Sy bewapening sluit in lug-tot-grond-missiele, vuurpyle en 20 mm kanonne.

In 1987 is die RSA en sy buurstate deur wydverspreide oorstromings geteister. In hierdie verband het die SALM hulp in die RSA, gedeeltes van SWA/NamibiŽ en Lesotho verleen. Noodvoorrade en toerusting is deur die Lugmag vervoer en talle lewens is gered.

NŠ die Helderberg-vliegramp naby Mauritius het die SALM se buigsame vermoŽ weer eens duidelik na vore gekom. Twee helikopters is onttakel, in vragvliegtuie gelaai en na die soekgebied ingevlieg. Hier is hulle aangewend om wrakstukke op te spoor.

Nuwe wapenstelsels is tydens die internasionale Fida-lugskou in Santiago (Chilli) in 1988 bekend gestel. Die nuwe Darter (V3C) lug-lug geleide missiel - 'n jonger weergawe van die V3B Kukri - en afstandbeheerde Seeker verkenningsvliegtuig wat tot 200 kilometer van sy basis kan opereer, het groot belangstelling in militÍre kringe uitgelok. Die Darter is 'n infrarooi-geleide kortafstand lug-tot-lug-missiel wat in luggevegte en die onderskepping van vyandelike vliegtuie gebruik word. Die onbemande Seeker verkenningsvliegtuig word vanaf 'n grondbeheerstasie beheer en 'n gestabiliseerde videokamera wat op die vliegtuig gemonteer is, herlei beelde van die teiken na die grondstasie.

Die SALM het teen die einde van Junie 1988 afskeid geneem van die uittredende Hoof van die Lugmag, lt genl D.J. Earp, wat deur lt genl J.P.B. van Loggerenberg opgevolg is.

Soos reeds vermeld, het Lugmagbasis Waterkloof sy 50ste bestaansjaar in 1988 by wyse van 'n parade en 'n indrukwekkende lugskou gevier. Die 25ste verjaardag van die Mirage III CZ in die SALM is ook in 1988 gevier. As deel van die verjaardagvieringe is 'n lugvertoning deur Mirages by Lugmagbasis Hoedspruit gehou.

Gedurende 1988 het 87 Helikoptervliegskool en ander eskaders by verskillende geleenthede aan soek- en reddingsoperasies deelgeneem. So bv het helikopters van 15 en 30 Esk 'n groep vasgekeerde stappers wat op die Drakensberge in 'n sneeustorm beland het, van 'n gewisse dood gered. 'n Soortgelyke operasie is ook op versoek van die Lesothoregering in Lesotho onderneem. In hierdie geval is meer as 27 000 ton noodvoorraad na vasgekeerdes ingevlieg terwyl 63 mense gered is. Een ongeval is afgevoer.

In 1988 het Lugmagbasis Swartkop vir die tweede agtereenvolgende jaar die Vredesabel ontvang as die lugmagbasis of -eenheid wat die mees besondere prestasie op humanitÍre terrein gelewer het.

Gedurende 1988 het Lugmagbasis Durban die eerste Lugmageenheid geword om die Nasionale Vaandel te ontvang. Dit is deur die Minister van Verdediging aan die eenheid oorhandig.

Die Suid-Afrikaanse Lugmag Veterane-Administrasie-afdeling het op 1 Augustus 1989 by Lugmaghoofkwartier tot stand gekom. Die doel van die nuwe organisasie is om kontak te maak en te behou met alle oudgediendes van die SALM asook om hul by te staan in die oplos van probleme wat eie is aan diť wat deur meer senior burgers ondervind word.

In 1989 het 89 Gevegvliegskool 'n toekenning vir produktiwiteitsverbetering in die SAW ontvang. Deur die sillabus van gevegvliegopleiding te verbeter, is optimale tydsbenutting bewerkstellig wat tot 'n jaarlikse besparing van bykans 12,2 miljoen gelei het.

Gedurende 1989 het 88 Maritieme Operasionele Opleidingskool sy mondigwording gevier. Sedert diť eenheid se stigting in 1968, is ongeveer 3 000 ure in die Shackleton, 5 000 ure in die Albatross en 500 ure in die Dakota sonder enige ongelukke afgelÍ.

In dieselfde jaar het vliegtuie van Suidelike Lugkommandement meer as 2 000 vliegure oor die see afgelÍ om hul bewakingstaak uit te voer. Altesame tien uitgebreide lug-seesoektogte is deur die Suidelike Lugkommandement gekoŲrdineer. Die grootste hiervan was die soektog na oorlewendes van die skip Hurou wat meer as 1 000 seemyl vanaf Durban gesink het. Tydens die soektog is ook steun aan vliegtuie van die Franse Lugmag en die VSA verleen. Byna al die seesoektogte was suksesvol en talle seemanne is gered, 'n taak waarin die drie helikoptereskaders van Suidelike Lugkommandement - 30, 22, en 16 Eskaders - spesialiseer. Op een donker nag in Mei 1989, byvoorbeeld, is die bemanningslede van die vistreiler South West Seabird deur 'n Puma helikopter van 30 Esk opgepik en na veiligheid gebring nadat hulle skip op 'n rif geloop het.

Helikopters van Suidelike Lugkommandement het in 1989 minstens dertien ernstige ongevalle na hospitale afgevoer. Puma en Alouette III helikopters het ook in 1989 by sowat 35 geleenthede gehelp om vernietigende veldbrande te blus. Die Puma bemannings van 30 Esk het reeds die brandemmertegniek vervolmaak.

Vir 15 Esk in Durban was 1989 ook 'n bedrywige jaar. Altesame vyf bergreddingsoperasies is uitgevoer waartydens nege mense na veiligheid gebring is van wie een later aan veelvuldige beserings beswyk het. Verder het die eskader drie swart kinders van verdrinking in die vloedwaters van die Umkomaasrivier gered deur hul van 'n eilandjie op te pik en na veiligheid te bring. Die eskader het ook aan twee soek-en-reddingsoperasies deelgeneem waartydens 'n vermiste ligte vliegtuig opgespoor is. Gedurende die jaar het die eskader tydens agt geleenthede altesame sewentien pasiŽnte na mediese fasiliteite afgevoer. 'n Groot eer het 15 Esk te beurt geval toe die vryheid van toegang tot die dorp Amanzimtoti aan hom toegeken is.

Gedurende Mei 1989 het 'n besonder geslaagde lugskou by LMB Swartkop plaasgevind. Tydens die lugskou, wat deur ongeveer 100 000 toeskouers bygewoon is, is vertonings gelewer deur 125 vliegtuie wat ook enkeles van die SALM Museum se Historiese Vlug ingesluit het.



Die SAV

In die laat sewentigerjare was dit reeds duidelik dat die SAV se drie verouderde PRESIDENT klas fregatte nie veel langer in dien s gehou kon word nie. Die Franse regering se besluit in 1977 om nie korvette aan die SAV te lewer nie, het egter meegebring dat die fregatte voorlopig behou is. Die eerste hiervan, die SAS PRESIDENT STEYN, is op 1 Augustus 1980 aan diens onttrek.

Die Aanvalsvaartuigflottielje is in dieselfde jaar in diens gestel. Hierdie flottielje is in die tagtigerjare uitgebou tot nege missieldraende MINISTER klas aanvalsvaartuie. Hierdie vinnige en dodelike skepe is bewapen met geleide Skerpioen oppervlakmissiele, twee 76 mm kanonne en kleiner kortafstandkanonne. Hulle is in Durban gebou en na vorige Ministers van Verdediging vernoem. Hierdie aanvalsvaartuie het reeds talle suksesvolle lewendige missielskietoefeninge na oppervlakteikens langs die Suid-Afrikaanse kus uitgevoer.

In 1982 het die SAV sy eerste vaartuig in vredestydse toestande verloor. In die vroeŽ oggendure van 18 Februarie 1982 sink die SAS PRESIDENT PAUL KRUGER nŠ 'n botsing met die aanvullingskip, SAS TAFELBERG. Altesame 16 van die 193 bemanningslede het in die ramp omgekom wat tydens 'n maritieme oefening plaasgevind het.

Die eerste plaaslik geboude aanvullingsvaartuig en tot op hede die grootste skip wat in sy geheel plaaslik spesifiek vir die SAV ontwerp en gebou is, die SAS DRAKENSBERG, is op 24 April 1986 deur mev Elize Botha, eggenote van die Staatspresident, in Durban te water gelaat. Die SAS DRAKENSBERG is 147 meter lank en het 'n verplasingsvermoŽ van 6 000 ton (leeg) en 12 500 ton (volle vrag). Dit is in staat om 5 500 ton brandstof en 750 ton droŽ ware en ammunisie te vervoer. Die SAS DRAKENSBERG is in Oktober 1987 in Durban deur die skeepsbouer aan die SAV oorhandig en op 11 November 1987 in Kaapstad in diens gestel.

Kort hierna het die SAV se eerste aanvullingsvaartuig, die SAS TAFELBERG, saam met die aanvalsvaartuig die SAS JIM FOUCH…, naby Mauritius gehelp in die soektog na oorlewendes en wrakstukke van die SAL Boeing wat daar in die Indiese Oseaan gestort het.

Gedurende 1988 was die SAV ten nouste betrokke in die Dias-feesviering. 'n Hoogtepunt wat in hierdie verband uitgesonder kan word, is die eerste Presidentsrevue-orde van sestien vlootskepe en duikbote voor anker in Mosselbaai in Februarie. Tydens hierdie geleentheid is die nuwe RIVIER klas mynteenmaatreŽl-vaartuie vir die eerste keer aan die publiek bekend gestel.

Een besondere gebeurtenis wat saam met die seesoektog naby Mauritius die SAV se internasionale aansien verhoog het, was die historiese eerste besoek van Suid-Afrikaanse oorlogskepe - die nuwe aanvullingskip, SAS DRAKENSBERG en die aanvalsvaartuig, SAS FRANS ERASMUS - aan vier Chileense hawens in Maart 1988. Die SAS DRAKENSBERG het ook later in die jaar twee maal by Beira toerusting vir die regering van Mosambiek gaan aflaai.

'n Uiters geslaagde vlootoefening, Oefening Magersfontein, is in September en Oktober 1988 by Walsvisbaai gehou. Dit was die grootste vredestydse vlootoefening wat nog ooit deur die SAV gehou is. Tydens hierdie oefening het die Vloot bewys gelewer van sy ondersteuningsvermoŽ tydens vlootoperasies ver van sy normale basisse. Die amfibiese rol van sy mariniers wat vanaf die SAS TAFELBERG opgetree het, is ook ten toon gestel.

Die SAV het in die tagtigerjare 'n aanvang gemaak met die opgradering van sy DAPHNE klas duikbote. Die eerste hiervan, die SAS EMILY HOBHOUSE, is in die Vlootskeepswerf te Simonstad gemoderniseer en opgegradeer en het hierna sy seeproewe suksesvol voltooi. In Januarie 1989 het die SAS EMILY HOBHOUSE tydens Oefening Lowe Blomme 'n uitgediende vistreiler wat as teiken naby Kaappunt gebruik is, met 'n lewendige torpedo gesink.

Drie ander geslaagde operasionele vlootoefeninge het ook gedurende 1989 plaasgevind. Met Oefening Knight Strike is 'n ander oppervlakteiken gedurende 'n missielskietoefening ook suid van Kaappunt deur Skerpioen missiele gekelder wat deur een van die aanvalsvaartuie afgevuur is. Tydens Oefening Storm Sweep, 'n mynteenmaatreŽloefening gehou in die toegangvaarwaters van Tafelbaaihawe, het die Vloot bewys gelewer van sy vermoŽ om Suid-Afrikaanse hawens vir skeepvaart te beveilig. Beide die TON klas en die Vloot se nuwe RIVIER klas mynteenmaatreŽlvaartuie het aan hierdie oefening deelgeneem.

Die jaarlikse magsvoorbereidingsoefening is in 1989 by Saldanha gebou en eenhede van die LeŽr, Lugmag en die SAGD het ook deelgeneem. Gedurende hierdie oefening (kodenaam Grand Slam) is waardevolle ondervinding opgedoen en lesse geleer. Soos met die vorige jaar se Oefening Magersfontein by Walvisbaai, het die Mariniers en hul DELTA landingsvaartuie gedurende die oefening ook 'n groot rol gespeel.

Ander hoogtepunte van 1989 was die besoek van drie oorlogskepe van die Republiek van China aan Suid-Afrikaanse hawens. Dit het die noue bande tussen die RSA en die Republiek van China, en die vlootmagte van diť twee Republieke weer eens bevestig en verder verstewig.

Ander nuuswaardighede was onder meer die toekenning van 'n Nasionale Vaandel aan die Mariniers en die eerste Nasionale Veldtrust-wisseltrofee vir Natuurbewaring aan die Vlootkollege in Gordonsbaai; die indrukwekkende verbyvaart van tien vlootvaartuie in Tafelbaai tydens die SAW se 77ste verjaardagvieringe in die Kaap; die herindiensstelling van die aanvalsvaartuig die SAS OSWALD PIROW en die Vloot se deelname aan die Knysna Winterfees.



Die SAGD

In Januarie 1980 is die rasionalisering van die SAGD as die vierde Weermagsdeel verder gevoer met die stigting van drie nuwe streekskommandemente, nl Mediese Kommandement Oos-Kaap, Wes-Kaap en Suidwes-Afrika. Hierbenewens het twee funksionele kommandemente tot stand gekom, nl Mediese Logistieke en Mediese Opleidingskommandement. Ander belangrike veranderinge was die saamgroepering van spesialis-staffunksies onder die SAGD se Afdeling Operasies en die daarstelling van 'n implementeringspan wat mettertyd die Mediese Inspektoraat sou vorm.

In 1982 is die nuwe gebouekompleks van 1 MilitÍre Hospitaal op Voortrekkerhoogte in gebruik geneem. Verskeie ander hoogtepunte het die ontwikkeling van die SAGD gedurende die tagtigerjare gekenmerk. In hierdie tydperk het verskeie SAGD eenhede, onder meer SAGD Opleidingsentrum, 1 Med Bn Gp, 3 Med Bn Gp en 4 Med Bn Gp nasionale en eenheidsvaandels ontvang. Die vierjaar-diplomakursus in Verpleegkunde wat deur die SAGD in Samewerking met Unisa aangebied is, het die stigting van 'n SAGD Verpleegkollege tot gevolg gehad.

Die SAGD HK het gedurende 1987 sy intrek in 'n nuwe gebou in die Verwoerdburgstad-kompleks (Centurion) geneem. Hierdie gebou wat as SERVAMUS bekend staan, het aan die SAGD hoofkwartier die eerste geleentheid gebied om onder een dak te funksioneer. Verdere rasionalisasie van die SAGD se nuwe organisasie is gedurende 1987 goedgekeur. Hierdie organisatoriese struktuur was steeds daarop gerig om effektiewe steun aan die SA LeŽr, SALM en SAV te verleen.

Mediese dienste is in die laat tagtigerjare in samewerking met die Departement van Buitelandse Sake op versoek aan ander state in Suider-Afrika gelewer.

Die SAGD het in 1988 afskeid geneem van die uittredende Geneesheer-generaal, lt genl N.J. Nieuwoudt wat deur lt genl D.P. Knobel, opgevolg is. Op 15 April 1988 het die SAGD Opleidingsentrum by Klipdrif tydens 'n parade op Potchefstroom die vryheid van toegang tot die dorp ontvang. Die geleentheid het saamgeval met die herdenking van die dorp se 150ste bestaansjaar en ook die SAGD se 75ste verjaarsdag.

In 1988 het 5 Mediese Bataljongroep ook sy 75ste bestaansjaar gevier. In Oktober het die Adjunk-minister van Verdediging, mnr W.N. Breytenbach, die Nasionale Vaandel en eenheidsvaandel aan 5 Mediese Bataljongroep toegeken. By diť geleentheid het die eenheid ook die vryheid van toegang tot Johannesburg ontvang.

Tydens Weermagdagparade op 1 Julie 1988 in Durban, is die nuwe mynbeskermde ambulans, die Mfezi, deur die Minister van Verdediging, genl Magnus Malan, bekendgestel. Die Mfezi was die eerste SAGD voertuigprojek wat as stelsel ontwikkel is.

'n Hospitaal wat R2 miljoen gekos het en deur die SAW in Lesotho gebou was, is in Julie 1988 geopen. Die SAGD sou die opleiding van administratiewe personeel, teatersusters en tegnici behartig.

'n Nuwe herstelvleuel by 2 MilitÍre Hospitaal is op 5 Augustus 1988 deur die Adjunk-minister van Verdediging geopen. Die gebou is in April 1988 teen 'n koste van R1,16 miljoen voltooi. Die rehabilitasievleuel maak voorsiening vir 'n wye reeks fasiliteite wat die rehabilitasiespan in staat stel om 'n doeltreffende diens van hoŽ gehalte te lewer.

Vir die SAGD was 1989 weer eens 'n bedrywige jaar. Die SAGD Maatskaplike Diens se 21ste bestaansjaar is gedenk en 2 Mediese Bataljongroep het op 8 Julie 1989 die Vryheid van Rustenburg ontvang.

Projek Konfigurasie is op 8 Augustus gehou. Die projek was 'n uitgebreide veldtoetsprogram tydens die ontplooiing van 'n mediese bataljongroep se kliniese vleuel.



MilitÍre Operasies

In 1980 het MK met groter welslae in Suid-Afrika begin optree. Geslaagde aanvalle op teikens soos die SASOL brandstof-opslagtenks by Sasolburg en Secunda op 1 Junie 1980, het aangedui dat MK eenhede nou beter opgelei was in revolusionÍre oorlogvoering. In Januarie 1981 het verkenningselemente van die Spesiale Magte teruggeslaan met 'n aanval op die ANC se operasionele hoofkwartier in Matola (Maputo) waartydens 12 ANC lede gedood is. In 1981 het MK sy aanslag voortgesit met aanvalle op kraginstallasies, polisiestasies, spoorlyne, staatsgeboue en selfs 'n SAW werwingskantoor. In Julie is vier 122mm vuurpyle op Voortrekkerhoogte afgevuur, dog geringe skade is aangerig.

Ofskoon MK in die tagtigerjare besonder bedrywig was, het dit selde regstreeks in gewapende konflikte met SAW eenhede betrokke geraak. MK lede het teen die einde van 1985 begin met 'n landmynoorlog in die RSA se noordelike grensgebied (teater Kmdmt Verre Noord). Effektiewe veiligheidsmaatreŽls deur SAW eenhede en die hoŽ tol wat sowat 33 landmyne onder swart plaaswerkers geŽis het, het MK genoop om sy landmynaanvalle teen die einde van 1986 te staak. MK se welslae in 1984 - 85 en die die onluste wat landswyd voorgekom het, het by die ANC leierskap 'n misleidende euforie geskep. In die geledere van die ANC leierskap het die idee posgevat dat 'n revolusionÍre magsoorname binne hul bereik was.

In Mei 1986 het dit dan ook onder die regering se aandag gekom dat die ANC en ander organisasies soos die United Democratic Front landswyd uitgebreide massa-optredes beplan het wat op 'n revolusionÍre magsoorname gemik was. Dit het inderdaad neergekom op 'n "totale aanslag" waarin die ANC en sy frontorganisasies van alle middele tot hul beskikking gebruik wou maak om die regering tot 'n val te bring. Op 12 Junie word 'n algemene noodtoestand afgekondig en danksy die gesamentlike effektiewe optredes van die SAP en die SAW is die ANC alliansie se aanslag gefnuik.

Die gewapende stryd in SWA/NamibiŽ het egter groter eise aan die SAW magte aldaar gestel. In Mei 1980 het die grensoorlog in SWA/NamibiŽ dramaties verskerp en in een insident het 81 PLAN lede en 5 lede van die veiligheidsmagte gesneuwel. Op 25 Mei 1980 is die eerste fase van Operasie Sceptic geloods. Dit het begin as 'n blitsaanval op 'n SWAPO basis in Suid-Angola, maar het ontwikkel tot 'n uitgebreide operasie soos meer en meer SWAPO opslagplekke in die gebied ontdek is. Operasie Sceptic het tot die eerste ernstige botsings met die FAPLA magte gelei. Daar was ook vir die eerste keer kontakte met gemeganiseerde elemente van SWAPO. Laasgenoemde het sy voorste basisfasiliteite verloor terwyl 380 vryheidsvegters omgekom het. Etlike honderd ton toerusting en voorrade, asook talle voertuie is deur die veiligheidsmagte gebuit. Sewentien lede van die Suid-Afrikaanse aanvalsmag het gesneuwel.Operasie Klipkop (Junie 1980) was heelwat kleiner in omvang en het die ontwrigting van SWAPO se voorste logistieke ondersteuningstelsel ten doel gehad.

SWAPO het as gevolg van sy terugslae in 1980 sy basisse verder noord tot naby en selfs tussen diť van FAPLA geplaas om sodoende aanvalle deur die SA veiligheidsmagte te ontmoedig. SWAPO se logistieke stelsel het ook feitlik onlosmaaklik met diť van FAPLA verstrengel geraak.

Teen die middel van 1981 het die militÍre situasie in SWA se noordelike grensgebied 'n ernstige wending geneem. Die stapeling van groot hoeveelhede wapentuig en die opbou van FAPLA en SWAPO magte in Suid-Angola het 'n wesentlike konvensionele bedreiging vir SWA ingehou. In Julie 1981 het verskeie skermutselings tussen die veiligheidsmagte en PLAN voorgekom. Die Bevelvoerende Generaal van die SWA Gebiedsmag het op 6 Julie aangekondig dat 52 vryheidsvegters in die bestek van slegs vier dae in gevegte met die veiligheidsmagte doodgeskiet is. Hierdie skerp toename in skermutselings met SWAPO lede het die veiligheidsmagte genoop om Operasie Carnation van stapel te stuur. Hoewel 225 vryheidsvegters gedurende hierdie operasie doodgeskiet is, was dit net gedeeltelik geslaagd. Die veiligheidsmagte het nie verder as 25 kilometer noord van die grens opgetree nie terwyl die groter SWAPO basisse verder noord geleŽ was.

In hierdie tyd het FAPLA self ook 'n meer uittartende houding teenoor die veiligheidsmagte ingeneem. Sy lugverdedigingstelsel het tydens Operasie Protea 'n besliste bedreiging vir Suid-Afrikaanse vliegtuie ingehou. Tydens hierdie operasie is verskeie SWAPO basisse en bevelsposte in die omgewing van Xangongo en Ongiva deur drie taakmagte aangeval en uitgewis. Dit het op 23 Augustus 1981 begin met 'n lugaanval op 'n FAPLA radarstasie en sleutelpunte van die Angolese lugverdedigingstelsel.

Op 24 Augustus het die grondmagte se aanmars langs drie afsonderlike roetes na Xangongo 'n aanvang geneem. 'n gemeganiseerde mag het basisse by die dorp aangeval waar die hoofkwartier van SWAPO se noordwestelike front gevestig was. Terselfdertyd het ander elemente SWAPO basisse suid en suidoos van die dorp uitgewis. Xangongo is geÔsoleer en afgesny van enige moontlike inmenging deur FAPLA magte vanaf Humbe en Peu in die noordweste en noordooste onderskeidelik. Die gemengde mag van SWAPO/FAPLA verdedigers is nŠ 'n kort aanslag op die tenks en infanterie wat in en om die dorp ingegrawe was, verdryf.

Nadat FAPLA en SWAPO uit Xangongo verdryf is, het die hoofmag oos en suid beweeg en die FAPLA mag by Mongua uit sy pad gestoot. Die aanval op Ongiva het op 26 Augustus 1981 plaasgevind en die dorp is op 28 Augustus ingeneem nadat 'n ander gesamentlike SWAPO/FAPLA mag wat in en om die dorp ingegrawe was, verslaan is. Verskeie Sowjet-offisiere is in hierdie geveg dood terwyl 'n Russiese adjudant-offisier gevange geneem is. SWAPO fasiliteite in en om Ongiva is hierna vernietig en die operasie het op 10 September 1981 ten einde geloop.

Operasie Protea was die grootste gemeganiseerde operasie deur die SA LeŽr sedert die einde van die Tweede WÍreldoorlog. In hierdie operasie het die veiligheidsmagte tien man verloor, teenoor die meer as 1 000 ongevalle van SWAPO en FAPLA. Onder die sowat vierduisend ton gebuite toerusting was verskeie tenks en pantserkarre, 'n groot hoeveelheid lugafweer-kanonne en sowat 200 logistieke voertuie.

In hierdie operasies het aanvalsvliegtuie van die SALM die eerste keer te kampe gehad met gesofistikeerde lugverdedigingstelsels soos die SA-3 grondlugmissiel. Sommige vliegtuie is deur missiele beskadig.

'n Unieke aspek van hierdie operasie wat vermelding verdien, is die feit dat daar vir die eerste maal behoorlik voorsiening gemaak is vir militÍr-historiese dekking. 'n Span militÍre historici van die Direktoraat Dokumentasiediens is in 'n vroeŽ stadium van die operasie na die front gestuur en danksy hul aktiwiteite aldaar kon 'n groot dokumentÍre neerslag oor die operasie teruggebring word. Omdat talle bandopnames getranskribeer en talle dokumente nog georden moet word, het die verwerking van argivale bronne oor hierdie operasie - die grootste van die grensoorlog - tot 'n omvattende kroniek nog agterweŽ gebly.

Vroeg in 1982 het dit duidelik geword dat SWAPO besig was met voorbereidsels om 'n nuwe front in Kaokoland te open. Verkenningselemente van 32 Bataljon is in Maart ingestuur om SWAPO vryheidsvegters wat die gebied sou insypel, op te spoor. Sowat 250 vryheidsvegters is by 'n versamelgebied naby die dorpie Iona in die suidweste van Angola aangetref van waar hulle SWA wou binnesypel. Tydens Operasie Super, wat hierop gevolg het, is 75 soldate na die gebied ingevlieg om 'n blitsaanval te loods. Dertig soldate is as stoppergroepe ontplooi terwyl die hoofmag van 45 man die aanval van stapel gestuur het. Ofskoon die vryheidsvegters 'n groot getalsoorwig geniet het, is hulle algeheel verras en oorrompel; altesame 201 PLAN lede is dood terwyl slegs 2 man van 32 Bataljon lig gewond is. 'n Groot hoeveelheid ammunisie en wapentuig is gebuit.

Operasie Mebos is in Julie en Augustus 1982 geloods en het oa bestaan uit 'n aantal lugaanvalle op SWAPO se bevel-en beheerstelsel. Die operasie is afgerond met aanvalle deur 'n valskermmag en lede van 'n verkenningsregiment. Altesaam 345 vryheidsvegters is dood en SWAPO se sg "oosfront"-hoofkwartier by Mupa is vernietig voordat dit verskuif kon word. 'n PLAN basis word ook naby Cassinga opgespoor en uitgewis. Hoewel 106 PLAN lede gedood word, sterf 15 valskermsoldate van die veiligheidsmagte toe 'n Puma-helikopter neergeskiet word.

Hoewel kleiner van omvang, was Operasie Vasbyt 5 (1982) een van die moeilikste operasies van die grensoorlog. Tydens die operasie, wat die vernietiging van 'n PLAN basis in Angola ten doel gestel het, het 'n Suid-Afrikaanse mag eers die dorp Cuamato beset en toe 'n nagaanval op die basis geloods. Die PLAN lede het egter verwoed weerstand gebied en die Suid-Afrikaners gedwing om terug te val. Die volgende dag is die basis weer aangeval en in die daaropvolgende geveg is talle vryheidsvegters gedood in die twee rye loopgrawe waarin hul ingegrawe was. Met die vernietiging van hierdie basis is SWAPO se operasies in Kaokoveld en Wes-Ovamboland erg ontwrig.

In die eerste helfte van Februarie 1983 het SWAPO 'n nuwe offensief geloods in 'n poging om sy verlore aansien te herwin. 'n Spesiale eenheid van sowat 1 700 vryheidsvegters wat in verskillende kompanies ingedeel is, het vanaf 13 Februarie begin om Owambo binne te sypel en die eerste groot kontak het op 15 Februarie plaasgevind toe 15 vryheidsvegters dood is. Die veiligheidsmagte se teenoptredes (Operasie Phoenix) was uiters geslaagd en met die beŽindiging van die operasie op 13 April 1983 het 309 SWAPO lede reeds gesneuwel. Die veiligheidsmagte het 27 man verloor.

Teen die einde van 1983 het dit duidelik geword dat SWAPO besig was om 'n grootskaalse insypeling vir vroeg 1984 te beplan. Operasie Askari, wat hoofsaaklik gemik was op die ontwrigting van PLAN se logistieke infrastruktuur en bevel- en beheerstelsel dmv verskeie lug- en grondaanvalle, is op 6 Desember 1983 van stapel gestuur. Ofskoon die aanvalle op PLAN toegespits was, het FAPLA magte in die gevegte ingemeng en verskeie botsings met die Angolese het gevolg. Vier Suid-Afrikaanse gemeganiseerde veggroepe van 500 man elk het spesifieke teikens aangeval terwyl kleiner infanteriegroepe gebiedsoperasies in die grensarea uitgevoer het.

Die grootste botsing tussen die Suid-Afrikaanse magte en FAPLA het op 3 Januarie 1984 voorgekom toe FAPLA se 11de Brigade en twee Kubaanse bataljons SWAPO te hulp gesnel het toe sy hoofkwartier en basis vyf kilometer van Cuvelai aangeval is. Hierdie mag is egter verdryf nadat dit 324 man verloor het. Die meeste van die veiligheidsmagte se 21 ongevalle in Operasie Askari is tydens hierdie botsing gely.

Operasie Askari het op 13 Januarie 1984 ten einde geloop. Die veiligheidsmagte se onttrekking is deur swaar reŽns en oorstromings vertraag. Die belangrikste gevolg van Operasie Askari was dat dit Angola gedwing het om in Lusaka samesprekings met SA te voer oor 'n staking van vyandelikhede in Suid-Angola.

Samesprekings is in Lusaka gehou en in Februarie 1984 is die Lusaka-ooreenkoms gesluit waarvolgens 'n Gesamentlike Monitorkommissie die onttrekking van Suid-Afrikaanse troepe aan Angola sou monitor. Angola het onderneem om toe te sien dat geen SWAPO lede of Kubaanse magte die gebiede wat deur die Suid-Afrikaanse magte ontruim is, betree nie. Die onttrekking van die Suid-Afrikaanse magte het egter langsaam plaasgevind en kon eers in April 1985 afgehandel word.

NŠ die veiligheidsmagte se onttrekking aan Angola in April 1985, het SWAPO die situasie uitgebuit en opnuut begin om vanaf basisse in Angola oor die grens te opereer. Die veiligheidsmagte moes noodgedwonge optree.

Gedurende Operasie Boswilger, wat op 29 Junie 1985 begin en slegs 48 uur geduur het, is die spore van SWAPO lede tot by hul basisse in drie verskillende gebiede in Angola gevolg. Op die eerste dag is 43 vryheidsvegters dood en een gevang in 23 kontakte. Op die tweede dag is 14 vryheidsvegters dood en vier gevang in 13 kontakte. Hierna het die veiligheidsmagte oor die grens teruggetrek.

In dieselfde jaar word Operasie Egret geloods. Op 15 September steek sowat 500 man van 101 Bataljon die grens na Angola oor en begin om die Evale-Anhanca-Dova-gebied te fynkam. Vyftien vryheidsvegters van SWAPO se 8ste Bataljon het in nege kontake gesneuwel terwyl 103 krygsgevange geneem is. Die res van die SWAPO bataljon het in wanorde gevlug en talle wapenopslagplekke agtergelaat wat vernietig is.

Die Suid-Afrikaanse magte het die UNITA weerstandsbeweging gedurende Operasie Moduler (1 Julie - 15 Desember 1987) militÍr ondersteun ten einde die aanmars van die FAPLA magte op Mavinga en Jamba suid van die Lombarivier te stuit.

Die FAPLA magte het aanvanklik goed gevorder, maar is deur UNITA verslaan en moes terugtrek. FAPLA se suidwaartse offensief vanaf Cuito Cuanavale het op 14 Augustus 1987 met ses brigades begin. Inligting het daarop gedui dat FAPLA 'n groot aantal pantservoertuie rondom Cuito Cuanavale ontplooi het. 'n Suid-Afrikaanse span is tot UNITA toegevoeg met die doel om te help in die voorbereiding van diť weerstandsbeweging se tenkafweer-strategie. Die Suid-Afrikaanse magte sou ook, indien nodig, lug- en artilleriesteun verskaf.

Die FAPLA magte het goeie vordering gemaak ondanks die feit dat UNITA eersgenoemde se logistieke ondersteuning in sy agterhoede belemmer het. Die ontplooiing van die Suid-Afrikaanse gemeganiseerde mag het verhoed dat FAPLA die Lombarivier oorsteek en in hul poging om 'n brughoof te vestig, het sy brigades aansienlike verliese gely. In die gevegte op 13 en 14 September het UNITA 40 en die Suid-Afrikaanse ondersteuningsmag ses soldate verloor teenoor die 382 van die FAPLA magte.

Die ergste botsing het op 3 Oktober plaasgevind en FAPLA is 'n verpletterende nederlaag toegedien. Die oorblyfsels van FAPLA se magte het hierna by die oorblywende brigades noord van die rivier aangesluit. Hierna het FAPLA tot die gebied om Cuito Cuanavale teruggetrek.

Op hierdie tydstip was FAPLA wel nog in staat om 'n nuwe offensief te loods. UNITA en die Suid-Afrikaanse ondersteuningsmag kon dus nie terugtrek nie en opdrag is gegee dat alle FAPLA brigades oos van die Cuitorivier vernietig of teruggedryf moes word. Hierna moes die Cuitorivier in 'n hinderlaag vir FAPLA omgeskep word.

Voorraad-aanvulling en lugsteun van die FAPLA magte is verder beperk en hul hoofkwartier is gedwing om terug te trek na Nancova. Tussen 9 en 16 November was die Suid-Afrikaanse mag by 'n verdere groot botsing in die omgewing van die Chambinga- en Humberivier betrokke. In hierdie gevegte is 16 Suid-Afrikaanse soldate dood terwyl FAPLA 525 man en 'n groot hoeveelheid wapentuig verloor het. Operasie Moduler is teen die middel van Desember 1987 beŽindig en deur Operasie Hooper opgevolg.

Bykomende FAPLA magte is nŠ afloop van Operasie Moduler na Cuito Cuanavale verskuif en volgens UNITA het FAPLA nou oor 25 000 man beskik. Die Suid-Afrikaanse mag het G-5 kanonne effektief aangewend om hierdie sametrekking van FAPLA magte wes-en noordwaarts te verdryf. Aangesien FAPLA steeds 'n bedreiging gebly het, het die Suid-Afrikaners UNITA bly ondersteun in sy poging om die FAPLA magte uit die gebied tussen die Cautir- en Chambingariver te verdryf.

FAPLA se 21ste Brigade, wat langs die Cuatirrivier ontplooi was, is op 13 Januarie 1988 uit die gebied verdryf. Daar was geen verliese aan Suid-Afrikaanse kant nie, maar FAPLA moes 'n verdere 250 man en 'n groot hoeveelheid wapentuig inboet. Op 14 Februarie is 'n aanval op FAPLA se 59ste Brigade geloods en nŠ 'n onsuksesvolle FAPLA teenaanval waarin die vyand onder meer 230 man en 9 tenks verloor het, moes hierdie brigade terugtrek.

UNITA, ondersteun deur Die Suid-Afrikaanse ondersteuningsmag, het op 25 Februarie die stellings van FAPLA se 21-, 25- en 59ste Brigades by die Tumporivier en Dala aangeval. Hierdie aanvalle waartydens FAPLA aansienlike verliese gely het, het meegebring dat die FAPLA magte effektief in 'n voorafbepaalde gebied by Cuito Cuanavale vasgepen is en die gebied kon in 'n hinderlaag omgeskep word. Die Suid-Afrikaanse/UNITA magte kon egter nie die groot konsentrasie van FAPLA magte opbreek en verdryf nie. Hierna het die Suid-Afrikaanse magte voortgegaan met 'n taktiese ontkoppeling wat reeds in Desember 1987 begin het.

Die Suid-Afrikaanse magte se ingryping in Angola tydens hierdie operasies het 'n grootskeepse FAPLA oorwinnning oor UNITA afgeweer en voorkom dat SWAPO toegang tot die noordoostelike deel van SWA verkry. Die Suid-Afrikaanse taakmag se verliese was gering: 31 Suid-Afrikaanse soldate en 12 lede van die SWA Gebiedsmag. Hierteenoor het FAPLA volgens SAW bronne meer as 7 000 man en 'n groot hoeveelheid wapentuig verloor.

Tydens Operasie Packer, wat Operasie Hooper in Maart 1988 opgevolg het, het 82 Gemeganiseerde Brigade voortgegaan om die oostelike oewer van die Cuitorivier te beskerm. Gedurende hierdie operasie het die FAPLA magte weer eens swaar verliese gely en die situasie aan die oostelike oewer het sodanig gestabiliseer dat 'n aanvang met Operasie Displace gemaak kon word. Gedurende hierdie fase het die Suid-Afrikaanse magte aan Angola onttrek.

'n Gesamentlike FAPLA-Kubaanse mag het op 27 Junie eers 'n grondaanval en daarna 'n verraderlike lugaanval met MiG vegvliegtuie op die Calueque-waterskema geloods. Die grondaanval is gestuit deur 'n beskermingsmag van die SAW en die SWA Gebiedsmag. Twaalf Suid-Afrikaanse soldate en meer as 300 Kubane en Angolese het in die twee skermutselinge omgekom.

Hierdie konflik het die onderhandelinge oor die beŽindiging van vyandelikhede en die implementering van die VN se Resolusie 435 in SWA, bykans verongeluk.

Op 2 Augustus 1988 het Suid-Afrika tydens samesprekings in GenŤve 'n aantal vredesvoorstelle voorgelÍ. Hierdie voorstelle het eerstens voorsiening gemaak vir die staking van alle vyandelikhede in die gebied vanaf 10 Augustus 1988. Tweedens moes onverwyld 'n aanvang gemaak word met die onttrekking van vreemde magte aan Angola. Suid-Afrika het die onderneming gegee dat die onttrekking van sy magte op 1 September 1988 afgehandel sou wees.

Op 22 Augustus 1988 het militÍre verteenwoordigers van die RSA, Angola en Kuba 'n verdrag by Ruacana onderteken wat vir die staking van vyandelikhede voorsiening gemaak het.

Op 1 September 1988 was die onttrekking van die Suid-Afrikaanse magte aan Angola afgehandel. Die einde van die militÍre stryd in SWA was reeds in sig. Verdere samesprekings in die tweede helfte van 1988 het uiteindelik uitgeloop op die ondertekening van twee belangrike ooreenkomste op 22 Desember 1988 in New York.

Die drieparty-ooreenkoms tussen die RSA, Kuba en die MPLA bewind het voorsiening gemaak vir die implementering van Resolusie 435 van die VN se Veiligheidsraad en die onttrekking van die Suid-Afrikaanse magte aan SWA in die tydperk vanaf 1 April 1989 totdat SWA onafhanklik word. Tweedens het 'n bilaterale ooreenkoms tussen Kuba en Angola voorsiening gemaak vir die onttrekking van die Kubaanse magte aan Angola oor 'n tydperk van 27 maande. Met hierdie ooreenkomste is die weg gebaan vir 'n vreedsame bedeling in suidwestelike Afrika.

SWAPO het die sogenaamde "grensoorlog" wat in 1966 by Ungulumbashe in Wes-Owambo begin het, verloor. Die organisasie kon nie daarin slaag om een groot gewapende botsing met die veiligheidsmagte te wen nie. Sy ideaal om deur middel van rewolusionÍre geweld in SWA aan bewind te kom, het misluk.

Die prys wat SWAPO vir sy mislukte revolusionÍre aanslag moes betaal, was hoog: vanaf daardie eerste skermutseling op 26 Augustus 1966 tot aan die einde van 1988, is 11 335 vryheidsvegters in gevegte met die veiligheidsmagte dood. Sedert 1978 (toe die eerste voorsprongoperasie geloods is), het SWAPO se mannekragsituasie algaande versleg. In 1978 het dit nog oor ongeveer 16 000 opgeleide lede beskik, dog in die volgende nege jaar het dit tot 8 700 gedaal (Desember 1987). In 1988 het SWAPO se mannekragsituasie verder verswak.

Die welslae van die veiligheidsmagte se operasies teen SWAPO basisse in die tydperk 1978 - 1987 het ook 'n beduidende uitwerking op SWAPO se bedrywighede in SWA gehad. Die aantal voorvalle jaarliks het weliswaar vanaf 462 in 1978 tot 1 175 in 1980 toegeneem, maar hierna het dit afgeneem tot 483 in 1987.

Wat die destydse Suid-Afrikaanse regering betref, was die onttrekking van sy magte aan SWA geen vernedering of nederlaag nie. Hy het die mening gehuldig dat die Suid-Afrikaanse magte as oorwinnaar uit die stryd getree en hul sending suksesvol afgehandel het - hulle het SWA en sy inwoners beskerm en SWAPO verhoed om op rewolusionÍre wyse die bewind in SWA oor te neem. Volgens hierdie benadering het die RSA se militÍre teenwoordigheid in SWA verseker dat diť land langs die weg van 'n onderhandelde skikking en 'n demokratiese algemene verkiesing na onafhanklikheid gelei kon word.

Dit is egter 'n rasionaal wat bevraagteken kan word. Indien die politieke gevolge van die RSA se militÍre inisiatiewe in NamibiŽ met die VSA se ervaring in ViŽtnam vergelyk word, kan slegs tot die gevolgtrekking geraak word dat die stryd straks militÍr gewen, maar gewis polities verloor is.
Kubaan is offline   Reply With Quote
Old 05-30-2007   #8
Kubaan
Senior Volks Kryger
 
Join Date: Jan 2007
Location: Port Elizabeth
Posts: 1,898
Kubaan is on a distinguished road
Geskiedenis Van Die Suid-afrikaanse Weermag (1912 - 1994) Deel 4:

DEEL 4



IX. DIE LAASTE JARE (1990 - 1994)



Algemene Oorsig

Op 1 Januarie 1990 het die SAW nie net die laaste dekade van die 20ste eeu betree nie, maar ook 'n nuwe era in sy geskiedenis. Met die oorlog in NamibiŽ agter die rug, is 'n omvattende rasionalisasieprogram in Januarie 1990 van stapel gestuur waarvolgens die onderskeie Weermagsdele in die lig van nuwe omstandighede en vereistes 'n ingrypende herorganisasie en herstrukturering sou ondergaan.

Die eerste aankondiging hieroor is op 19 Januarie 1990 deur die waarnemende Hoof van die Weermag, lt genl A.J. Liebenberg, gedoen. In sy reaksie op die aankondiging het die Minister van Verdediging, genl M.A. de M. Malan, die volgende dag gesÍ dat met die rasionalisering daar vir die SAW 'n dinamiese tydvak van nuwe uitdagings voorgelÍ het.

Soos reeds vermeld, was mnr P.W. Botha se aftrede in 1989 ook deel van die voorspel tot ingrypende veranderinge wat vir die SAW in die nuwe dekade voorgelÍ het. Mnr F.W. de Klerk het nie dieselfde prominente rol aan die SAW toegeken as sy voorganger nie en hy was klaarblyklik ook nie entoesiasties oor die aanwending van die veiligheidsmagte om die politieke status quo te handhaaf nie. Tydens sy historiese parlementÍre rede op 2 Februarie 1990 het hy dan ook 'n nuwe rigting in die RSA se staatkundige ontwikkeling aangekondig. Vir die veiligheidsmagte en veral die SAW het die nuwe politieke bedeling wat in die vooruitsig gestel is, belangrike implikasies ingehou. Dit was onteenseglik duidelik dat die totale verdedigingsopset in die volgende paar jaar sou verander wat 'n ingrypende hersiening van die SAW se samestelling, missie en funksie vereis het.

Die beŽindiging van die "grensoorlog", die gunstiger sekerheidsklimaat en die groot verdedigingsuitgawes was in sigself belangrike aanwysers dat die SAW in die nuwe dekade drasties sou afskaal. Benewens die omvattende rasionalisasieprogram, is nasionale diensplig ook ingrypend ingekort. Teen die einde van Januarie 1990 het die eerste groep dienspligtiges wat ingevolge die stelsel van verkorte diensplig slegs een jaar diensplig moet verrig, hul aangemeld. Die nuwe bedeling het ook voordele vir godsdiensbeswaardes ingehou; in 'n persverklaring op 29 Januarie het die Minister van Verdediging, genl M.A. de M. Malan, aangekondig dat die gemeenskapsverpligtinge van geklassifiseerdre godsdiensbeswaardes vanaf 1 Februarie ook verkort sou word.

Die afdeling van die Kwartiermeester-generaal, wat uit 'n hoofkwartier met 10 direktorate, 14 depots en drie eenhede bestaan het, is op 31 Maart 1990 ontbind. Sy funksies is grotendeels na die onderskeie Weermagsdele en Afdeling Logistiek afgewentel.

Die oorhoofse bestuur van die SAW Instituut (SAWI) is met die ontbinding van die afdeling van die Kwartiermeester-generaal na Afdeling Logistiek oorgeplaas. SAWI was een van die laaste elemente van die SAW wat aan Suidwes-Afrika/NamibiŽ onttrek het. Dit het in Maart 1990 gebeur toe SAWI sy laaste winkel by Omega Basis gesluit het nadat die laaste Boesman-gesinne na Schmidtsdrif in die RSA verskuif is.

'n Nuwe ammunisiedepot, nl 91 Ammunisiedepot, is op 5 Oktober 1990 naby Naboomspruit in bedryf gestel. Hierdie depot, wat die twee ammunisiedepots by Pretoria en Witbank vervang het, bedien hoofsaaklik eenhede in die Noordelike Provinsie en Natal.

Wat Omgewingsdienste betref, was 1990 'n jaar van talle hoogtepunte vir die SAW. So byvoorbeeld het deskundiges van die SAW waardevolle getuienis voor die Presidentsraad gelewer as deel van die ondersoek na 'n omgewingsbestuurstelsel vir die RSA. Verder is daar begin met die formulering van 'n langtermyn strategie vir Omgewingsdienste in die SAW om te verseker dat die funksie volgens huidige en toekomstige weermagbehoeftes beplan en bedryf kan word.

In die nuwe era word daar ook tydens 'n luisterryke geleentheid op 31 Oktober 1990 afskeid geneem van die Hoof van die SAW, genl J.J. Geldenhuys. Hierdie charismatiese leier is deur genl A.J. Liebenberg opgevolg.

In die Verdedigingsdebat van 1990 het die Minister van Verdediging, genl M.A. de M. Malan, melding gemaak van die afskeid van die uittredende Staatspresident en opperbevelhebber van die SAW, mnr P.W. Botha met wie die SAW 'n noue verbintenis van meer as twee dekades gehad het. Hy het ook verwys na die Harmse-kommissie wat die bedrywighede van die Burgerlike Samewerkingsburo (BSB) moes ondersoek en daarop gewys dat die SAW van onreŽlmatighede gesuiwer sou word. Hierdie ondersoek en latere ondersoeke het gelei tot skokkende onthullings oor die BSB se aktiwiteite wat weer die ontbinding van die BSB tot gevolg gehad het.

Twee nuwe medaljes is gedurende 1990 bekend gestel. Die nuwe Suider-Afrika-medalje word terugwerkend vanaf 1 April 1976 toegeken aan offisiere en manskappe van die SAW en lede van die Hulpdiens en ander magte wat diens doen vir die SAW ter verdediging van die RSA of ter voorkoming of onderdrukking van terrorisme in operasies oor die grens. Die Algemene Diensmedalje is aanvanklik terugwerkend vanaf 1 Januarie 1983 toegeken aan lede van die SAW of die Hulpdiens wat 'n minimum periode van 55 diens of onderbroke 90 dae diens verrig het binne die grense van die RSA. Die vereistes waaraan ontvangers moet voldoen, is later gewysig.

Gedurende 1990 ken die SAW altesame 164 dekorasies en 11 495 medaljes toe. Die dekorasies het onder meer 10 Honoris Crux toekennings vir dapperheid, 21 Suiderkruis-, 16 Pro Merito-, 81 John Chard- en 36 De Wet dekorasies behels.

Die volgende jaar - 1991 - is ook gekenmerk deur die voortsetting van drastiese besnoeiings aan die Weermag se begroting. Met die gepaardgaande rasionalisering is talle eenhede en eskaders ontbind terwyl talle projekte gekanselleer is.

NŠ die operasionele suksesse van die SAW in Suidwes-Afrika/NamibiŽ en Angola, het die veiligheidsituasie buitelands so drasties verander dat vir die eerste keer in dekades daar geen konvensionele bedreiging teen die RSA voorsien is nie. Ongelukkig het die binnelandse onrus in 1991 egter sulke kommerwekkende afmetings aangeneem dat meer troepe as ooit tevore in die binnelandse situasie ontplooi moes word om SAP in die handhawing van wet en orde te help.

Gedurende 1991 was die SAW ten nouste betrokke by natuur- en omgewingsbewaringsprojekte. Die St Lucia-gebied in Noord-Natal, 'n gebied van sowat 72 000 hektaar wat dekades lank deur die SAW vir die toets van missiele gebruik is, is deur die Adjunk-minister van Verdediging, mnr W.N. Breytenbach aan die Natalse Provinsiale Administrasie oorhandig vir omgewingsbewaring.

In Operasie Hacksaw word die hand van vriendskap uitgereik om te help met noodleningingswerk. In Maart 1991 word Malawi geteister deur siedende vloedwaters. Sowat 500 mense is dood en 'n verdere 85 000 dakloos gelaat. 'n Taakmag bestaande uit 23 SAW genielede, mediese personeel en 'n Puma helikopter met lug- en grondbemanning word na Malawi gestuur om hulp te verleen met die herstel van nege brŻe wat weggespoel is. Met behulp van die Puma helikopter is altesame 51 ton voedsel aan vasgekeerdes gebring.

Met Operasie Donderslag word die grootste misdaadvoorkomingsaksie tot nog toe in die geskiedenis van die SAP geloods. In die operasie, wat landswyd van stapel gestuur is, is etlike duisende lede van die SAP ondersteun deur lede van die SAW, provinsiale en munisipale verkeersdienste asook Polisiereserviste. Die SAW se taak was om uitgesoekte gebiede af te sper en beskerming te verleen aan die polisiemanne wat die huise deursoek het. Die gesamentlike poging was uiters suksesvol en daar is onder andere beslag gelÍ op 'n groot aantal vuurwapens, waaronder twee AK 47 snelvuurgewere, 110 gesteelde voertuie en 571 kg dagga. Sowat 268 mense is vir 'n verskeidenheid misdrywe in hegtenis geneem.

Op 6 September 1991 word by wyse van 'n indrukwekkende parade afskeid geneem genl Malan. Die parade word bygewoon deur verteenwoordigers van die vier Weermagsdele en eenhede dwarsoor die land. Genl Malan se uittrede as Minister van Verdediging het ongelukkig met groot omstredenheid gepaard gegaan - skerp kritiek en beskuldigings aangaande die BSB het 'n skaduwee oor sy andersins indrukwekkende loopbaan as militÍr en politikus gewerp. Die omstrede vervolging van genl Malan en ander afgetrede senior offisiere in 1995/96 vir hul beweerde betrokkenheid in die KwaMakutha-moorde (KwaZulu-Natal, Januarie 1987) het hierdie skaduwee net verder laat verdiep. Desnieteenstaande sal hy onthou word as 'n sterk leiersfiguur wat in die P.W. Botha-era 'n sleutelrol in verdedigingsaangeleenthede gespeel het. As militÍr sowel as politikus het hy 'n besondere bydrae tot die opbou van die SAW as 'n uiters gedugte en professionele weermag met 'n puik diensrekord gelewer.

Die tagtigste bestaansjaar van die SAW - 1992 - is gekenmerk deur knelpunte wat nou verweef was met die politieke en ekonomiese gebeure in die RSA. Ingevolge nuwe riglyne van die Suid-Afrikaanse regering is die rasionaliseringsprogram verder uitgebrei.

'n Verrassende aanstelling van die kabinet vroeg in 1992 was diť van mnr Roelf Meyer as Minister van Verdediging. Mnr Meyer was klaarblyklik minder entoesiasties oor sy aanstelling en hy het diť moeilike portefeulje slegs enkele maande beklee. Hy is opgevolg deur mnr Gene Louw in 'n tydvak waarin die SAW die skyf was van ongekende felle kritiek en disinformasie- en propagandaveldtogte.

Verreikende aanpassings word in 1992 gemaak. Net so omvattend as wat die grensoorlogsituasie en sy mannekragbehoeftes was, net so omvangryk was die ontplooiing van soldate om in samewerking met die Polisie teen hernieude en wyd verspreide voorvalle van binnelandse onrus op te tree.

Die handhawing van binnelandse stabiliteit is des te moeiliker gemaak deur die feit die SAW reeds in die proses was om drasties te besnoei aan sy mannekrag, wapentuig en fondse. Ingevolge die nuwe riglyne van die Regering was die SAW soos die ander staatsinstansies ook aan begrotingsnitte onderhewig. Hiervolgens moes die SAW sy heeltydse personeelsterkte met net meer as 7 000 verminder. Die LeŽr en Lugmag se personeelsterkte is elk met ongeveer 3 000 verminder en die Vloot is met sowat 460 verskraal. Altesame sowat 2 000 burgerlikes se poste is ook afgeskaf.

Die rasionalisering het vir die LeŽr in finansiŽle terme 'n besnoeiing van ongeveer R174,5 miljoen aan heeltydse personeel beteken. Altesame 43 eenhede is hierdeur geraak. Dit het meegebring dat agt eenhede en drie hoofkwartiere ontbind is. Agt eenhede het saamgesmelt terwyl verskeie ander in die proses van Úf ontbinding Úf samesmelting verkeer het.

Die rasionalisering was onregstreeks te wyt aan die ongunstige ekonomiese klimaat waarin Suid-Afrika hom bevind het. 'n Regstreeks oorsaak van die drastiese personeelbesnoeiing was die dramatiese afname van die konvensionele bedreiging nŠ die afloop van die grensoorlog in NamibiŽ en Angola.

Die RSA se plofbare binnelandse situasie het egter 'n groter bedreiging ingehou. Die oplaaiende onrus en verspreide geweld in die land het steeds 'n vredestydse weermag vereis wat die SAP kon ondersteun.

Nasionale diensplig het in 1992 telkens onder die loep gekom. Die mees prominente geval was toe die End Conscription Campaign (ECC) organisasie by die Hooggeregshof aansoek gedoen het dat nasionale diensplig onwettig verklaar moes word aangesien dit net op Blankes van toepassing sou wees. Die aansoek is egter op 23 September 1992 met koste van die hand gewys.

Dit het nietemin weer die aandag op 'n veranderende Suid-Afrika met sy eie intydse eise gevestig. Met die rasionaliseringsprogram reeds in werking, moes daar maniere bedink word waardeur verseker kon word dat daar steeds in die SAW se mannekragbehoeftes voorsien kon word.

Die Staande Mag termyndiensstelsel vir Vrywilligers (VTS) is op 24 September 1992 ingestel as tydelike oorbruggingsmaatreŽl om die verwagte personeeltekort aan te vul. Hierdie stelsel het dit ook ten doel gehad om die SAW se afhanklikheid van die Kommando's en Burgermag te verminder. Intussen is 'n aanvang gemaak met die ontwikkeling van 'n Buigsame Staandemagdiensstelsel.

Tydens 'n perskonferensie op 9 Desember 1992 het die Hoof van die SAW meer lig op die SAW van die toekoms gewerp. Hiervolgens sou die bestaande lompe en uitgediende bedeling van verskillende diensstelsels vervang word deur 'n buigsame bedeling van slegs vier diensstelsels. Dit sou as volg daar uitsien:

* 'n Klein permanente Staandemag-komponent waarin lede tot aftree-ouderdom kon dien. KontinuÔteit in die middel-, senior- en topbestuurskader en sekere professionele kategorieŽ sou hierdeur verseker word. Hierdie groep sou sowat 15% van die totale Staande Mag uitmaak.

* 'n Meer buigsame Staandemag-komponent wat voorsiening sou maak vir persone wat graag vir korter tydperke diens in die SAW wou verrig. Hierdie komponent sou volgens 'n kort- en mediumtermyndiensstelsel in diens gehou word. Die tydperke kon wissel van so kort as twee jaar tot 10 jaar op 'n keer. Daar is voorsien dat die grootste gedeelte van die Staande Mag volgens hierdie stelsel beman sou word.

* 'n Deeltydse Mag wat deur een of ander vorm van diensplig in stand gehou word.

* 'n Burgerlike komponent vir die bemanning van bepaalde infrastruktuurposte waar militÍr-operasionele opleiding en aanwending nie 'n voorvereiste is nie.

Een van die gevolge van die rasionaliseringsprogram was die afskaffing van diensbusse. Vir duisende uniformdraende en burgerlike personeel van die SAW was dit 'n gevoelige finansiŽle slag.

In 1992 word Suid-Afrika weer eens getref deur talle stakings. So bv is Hospitaaldienste by een geleentheid byna landswyd ontwrig deur duisende stakende werkers. In 'n gesamentlike poging deur al vier Weermagsdele word die hospitale van tydelike personeel voorsien.

Wetgewing word in 1992 gepromulgeer ingevolge waarvan die SAW voortaan in staat gestel sou word om bystand aan die SAP te verleen in die bekamping van misdaad. Hierdie maatreŽl is genoodsaak deur die feit dat die SAP nie beskik oor die mannekrag, logistiek en fondse om sy taak na behore uit te voer nie.

'n Nuwe tydvak het aangebreek met die verskuiwing van Verdedigingshoofkwartier na die nuwe Krygkorgebou by Erasmusrand in die winter van 1992. Die skuif is gedoen op aandrang van 'n kabinetsriglyn om die teenwoordigheid van SAW installasies in Pretoria se middestad te beperk. Bykans al die stafafdelings is verskuif. Etlike groot geboue in die stadskern is ontruim en met die opsegging van kantoorspasie, is R5 miljoen vir die staat bespaar. Daarnaas het dit vir die SAW met die topstruktuur almal onder een dak by die nuwe Verdedigingshoofkwartier besliste voordele ingehou.

Op 4 Julie 1992 vier die SAW met 'n skouspelagtige parade sy tagtigste verjaarsdag in Port Elizabeth. Mnr Gene Louw, die Minister van Verdediging, was die hoofspreker. Tydens die geleentheid word die SAW vlag deur 'n vlagafdeling van Kommandement Oranje-Vrystaat vir veilige bewaring aan Kommandement Oostelike Provinsie oorhandig. Luister word ook aan die geleentheid verleen met die toekenning van drie Honoris Crux-dekorasies aan lede van die SAW.

Die geskiedkundige plaas Greefswald (algemeen bekend as die Vhembe- natuurreservaat) word op 24 Julie 1992 aan die Transvaalse Provinsiale Administrasie oorhandig. Hierdie reservaat was gedurende die Tweede WÍreldoorlog 'n toevlugsoord vir veldmaarskalk J.C. Smuts, maar het veral bekendheid verwerf vanweŽ die argeologiese opgrawings by Mapungubwe-koppie. Die reservaat, geleŽ op die grense van Suid-Afrika, Zimbabwe en Botswana, sou voortaan as 'n natuurbewaringsgebied bedryf word.

In lyn met die rasionalisering van die SAW, word die bedryf en verantwoordelikheid van verskeie van die SA LeŽr se museums gesluit en aan provinsiale en munisipale instansies oorgedra. So byvoorbeeld is Fort Klapperkop en Fort Schanskop in Pretoria aan die Stadsraad van Pretoria verkoop nadat hulle aan die Departement van Openbare Werke oorgedra is.

Vir die SAW was 1993 seker een van die moeilikste jare in sy geskiedenis. Die voortslepende onrus en geweld van die vorige jaar het na 1993 oorgespoel en groot druk op die veiligheidsmagte geplaas. Die SAW moes sy taak in binnelandse beveiliging en die ondersteuning van die SAP uitvoer in die nadraai van gootskaalse rasionalisasie wat onder meer die aflegging van 6 800 lede behels het. Die SAW is verder aan bande gelÍ deur ingrypende begrotingsnitte en die feit dat hy minder dienspligtiges tot sy beskikking gehad het. Sedert die beŽindiging van die grensoorlog in NamibiŽ/Angola, is die totale verdedigingsbegroting met sowat 45 persent besnoei. Desondanks was daar by tye in 1993 'n groot aantal troepe in die RSA ontplooi

In Januarie 1993 het die voorsitter van die Goldstone-kommissie, regter R. Goldstone, in 'n opspraakwekkende 'n persverklaring onthul dat beslag gelÍ is op geklassifiseerde dokumente van die Afdeling Inligting. Dit lei daartoe dat die Staatspresident die Hoof van Weermagstaf, lt genl P.D. Steyn, opdrag gee om die bedrywighede van hierdie stafafdeling te ondersoek. Hierdie ondersoek het weer die aflegging van 'n aantal senior offisiere en 'n ingrypende rasionalisasie van die Afdeling Inligting tot gevolg gehad.

In Julie 1993 word die laaste inname van Nasionale Dienspligtiges ingevolge die ou stelsel opgeroep en in September word die nuwe Vrywillige Diens termynstelsel ingestel. Gedurende 1993 is daar ook in diepte ondersoek ingestel na strukture waardeur 'n voedingsbron vir die deeltydse magte geskep kan word. Ingrypende veranderinge in hierdie verband het onder meer wetswysigings genoodsaak, soos vervat in die Tweede Wysigingswet op Verdediging (Wet 134 van 1993). Hiervolgens is die Reserwes tot 'n Beheerde en Nasionale Reserwe gerasionaliseer.

Teen die agtergrond van dramatiese politieke veranderinge en die voorsetting van grondwetlike onderhandelinge by Kemptonpark, het die SAW ook reeds vroeg in 1993 stappe geÔnisieer om op militÍre gebied vir 'n toekomstige bedeling voorsiening te maak. In Januarie het stafoffisiere van Afdeling Operasies 'n leidende rol gespeel in die opstel van 'n algemene lys van militÍr-verwante beginsels wat as grondslag sou dien vir verdere ondersoek en moontlike insluiting in die nuwe grondwet. Dit is later opgevolg met die implementering van twee projekte - Tea Bag en Morphia - wat die beplanning en voorbereidende stappe vir die integrasie van die onderskeie militÍre magte en bevolkingsgroepe in 'n nuwe nasionale weermag in hooftrekke uitgespel het.

Aanvanklike verkennende gesprekke met die ANC (MK) in 1993 is later deur bilaterale samesprekings opgevolg. In September 1993 is ooreengekom dat daar geen integrasie van magte in 'n nuwe nasionale weermag voor die aanvang van die verkiesing op 27 April 1994 sou wees nie. Oor die interim sou MK lede tot hul aangewese versamelgebiede beperk word.In November 1993 is die SAW versoek om duidelike voorstelle vir opname in die Oorgangsgrondwet te doen. Dit het gelei tot konsepaanbevelings wat nŠ verdere samesprekings met die ANC, aan die Onderhandelingsraad by Kemptonpark voorgelÍ is. Hierdie aanbevelings is grotendeels aanvaar en in die Oorgangsgrondwet opgeneem.

Die Oorgangsgrondwet het voorsiening gemaak vir die daarsteling van 'n Subraad oor Verdediging wat op 22 Desember 1993 vir die eerste keer in Kaapstad vergader het. Op daardie dag het agt lede 'n proses geÔnisieer wat sou verseker dat die onderskeie militÍre magte in Suid-Afrika op so 'n wyse sou optree dat die doelstellings van die Uitvoerende Oorgangsraad nie in die wiele gery word nie.

Terselfdertyd is 'n Gesamentlike MilitÍre KoŲrdineringsraad in die lewe geroep om die Subraad oor Verdediging te adviseer. Hierdie liggaam sou ook die strategiese beplanningsproses vir die te stigte Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag (SANW) koŲrdineer en finaliseer en 'n gedragskode formuleer vir die SANW en die onderskeie weermagte in die oorgangstydperk. Dit moes ook 'n verdedigingstrategie vir die toekomstige SANW formuleer op grond van 'n analise van die RSA se verdedigingsituasie en verwagte bedreigings oor die volgende 10 jaar. Hierdie opdrag het gelei tot 'n magsontwerp en strategiese plan vir die integrasie van die onderskeie militÍre magte in een nasionale weermag gedurende die fiskale jaar 1994/95.

Ten einde skakeling en kontak tussen die Subraad oor Verdediging en die SAW te fasiliteer en te beheer, is die Direktoraat Oorgangskakeling onder die bevel van Hoof van Staf Operasies tot stand gebring.

In die voorbereidings vir samewerking met die Uitvoerende Oorgangsraad en sy Subraad vir Verdediging, is daar reeds in 1993 breŽ konsensus bereik oor die samestelling van 'n nuwe nasionale weermag. Verdere detail is later tydens samesprekings tussen verteenwoordigers van die onderskeie weermagte - wat in werksgroepe saamgevoeg is - uitgewerk en gefinaliseer.

'n Nasionale Vredesmag is op 5 Januarie 1994 op die been gebring. Hierdie mag is uit lede van die SAW en ander militÍre magte saamgestel en sou verantwoordelik wees vir die handhawing van wet en orde in die tydperk voor, tydens en nŠ die algemene verkiesing in April. Lede sou by De Brug (Bloemfontein) en Koeberg (Kaapstad) opgelei word. Die Nasionale Vredesmag is uit die staanspoor deur talle probleme soos swak dissipline, gebrekkige opleiding, lae moreel en verwerping deur 'n deel van die gemeenskap geteister en sy eerste operasionele ontplooiing aan die Rand kort voor die verkiesing het rampspoedig verloop. Tydens die verkiesing is die Nasionale Vredesmag feitlik nie aangewend nie en hierna is dit ontbind. Sover moontlik, is lede in die SANW opgeneem.

Samesprekings tussen die RSA en NamibiŽ het in 1993 gelei tot 'n ooreenkoms waarvolgens Walvisbaai op 1 Maart 1994 deel van NamibiŽ sou word. In die laaste maande van 1993 is 'n aanvang gemaak met die stelselmatige onttrekking van SAW eenhede by die militÍre basisse aldaar. Die finale vlagstrykingseremonie het op 25 Februarie 1994 plaasgevind waartydens die SAW vaandel aldaar neergelÍ is. Sowat R6 miljoen se militÍre en lugvaarttoerusting is aan NamibiŽ oorgedra.

Die Staandemag Termyndiensstelsel vir Vrywilligers (VTS) het op 1 April 1994 in onbruik verval. Dienende lede is met behoud van hul senioriteit na die Korttermyndiensstelsel (KTS) oorgeskakel.

Ingevolge die Oorgangsgrondwet (1993) sou die SAW op 27 April 1994 deel van die nuwe SANW word. Met die oog hierop het die Gesamentlike MilitÍre KoŲrdineringsraad die SAW opdrag gegee om alle nasionale vaandels voor 27 April 1994 weg te lÍ. Die nasionale vaandel is tydens verskillende simboliese plegtighede op 15 en 27 April deur die onderskeie Weermagsdele weggelÍ.



Die SA LeŽr

In Januarie 1990 is 'n omvattende rasionalisasieprogram vir die SAW aangekondig. In die geval van die LeŽr is drastiese snitte en inkortings gedoen en onder meer is elf groot wapen- en uitrustingsprojekte gekanselleer. Altesame 49 verdere projekte is Úf verminder Úf vertraag. Die afskaling van groepshoofkwartiere is ook in die vooruitsig gestel.

Die spesiale opleidingsprojek vir lede van die SA Kaapse Korps by Kimberley, bekend as Projek Molteno, is ook beŽindig. Met die projek is jaarliks twee innames van 500 vrywilligers opgelei. Vrywilligers sou egter voortaan by 3 SA Infanteriebataljon by Midlands, Kimberley, opgelei word.

Verdere stappe met betrekking tot die rasionalisasie van die LeŽr was onder meer die ontbinding van 4 Elektroniese Werksplaas, 6 Seineenheid, 5 MilitÍre Werke Eenheid en die SAW Zevenfontein Perdestoetery. Daarnaas sou die Staatspresidentseenheid ook gedeaktiveer word. Twee nuwe eenhede is in 1990 gestig, nl 31 Bataljon en Kommandement Verre Noord Onderhoudseenheid. Konvensionele en teeninsurgensie-eenhede van die Deeltydse Mag is ook tot drie konvensionele en drie teen-insurgensie-formasies gerasionaliseer.

In 1990 is die SA LeŽr se slaankrag tydens verskillende militÍre oefeninge ten toon gestel, soos bv by Oefening Ysterarend noord van Pretoria waaraan 44 Valskermbrigade deelgeneem het. Formasies en eenhede van die LeŽr was ook betrokke by 'n gesamentlike krygsoefening (Oefening Excaliber) wat in Oktober by die LeŽrgevegskool plaasgevind het. Ander militÍre oefeninge wat vermelding verdien, is Oefening Sweepslag (die laaste deel van Oefening Ultimate) by die P.W. Botha-Opleidingsentrum; Oefening Ysbeer (LeŽrgevegskool); Oefening Manu Ferrea (LeŽrgevegskool) en Operasie Ascot, 'n gesamentlike oefening met die weermag van Bophuthatswana by Mogwase.

Gedurende 1990 het eenhede en elemente van die LeŽr by verskeie geleenthede saam met die SAP in onlusgebiede in Natal en elders opgetree ten einde wet en orde te herstel. Toe die regering van pres Lennox Sebe in Maart tot 'n val gekom het en Ciskei in wanorde gedompel is, het die nuwe bewind die hulp van die SAW ingeroep. Gedurende Operasie Damodar, wat op 5 Maart van stapel gestuur is, het Suid-Afrikaanse troepe inbeweeg, sleutelpunte beset en padblokkades opgestel ten einde plundering en brandstigting te voorkom en wet en orde te herstel. Nadat die situasie gestabiliseer is en die Ciskeise Weermag in staat was om beheer oor te neem, het die Suid-Afrikaanse troepe onttrek.

In 1990 het Groep 26 (wat ses kommando's insluit) in Kommandement Oranje-Vrystaat sy mondigwording tydens 'n herdenkingsparade op Fauresmith gevier.

Die hervestiging van sowat 350 Boesmansoldate en hul families afkomstig van NamibiŽ by Schmidtsdrif in die Noord-Kaap in Maart 1990 het heelwat publisiteit in die media uitgelok. Hierdie soldate (lede van 201 en 202 Bataljon) en hul families het verkies om nŠ die onafhanklikheidswording van NamibiŽ na Suid-Afrika te kom. Diť besluit het berus op 'n belofte van die Suid-Afrikaanse Regering dat die Boesmansoldate vanaf Omega en die Mangetti-duine in NamibiŽ na Suid-Afrika kon verhuis indien hulle sou verkies om dit te doen.

In 1990 is 82 Brigade met sy hoofkwartier by Potchefstroom aangewys as die wenner van die 1 SA Korps-trofee wat toegeken word aan die paraatste Burgermagformasie in die SA LeŽr. Die trofee is toegeken nadat die Brigade 'n militÍre oefening by die LeŽrgevegskool voltooi en die beste opleidingresultate van alle Burgermagformasies oor die afgelope drie jaar behaal het. Agt eenhede van Noordwestelike Kommandement ontvang Nasionale Vaandels.

In Kommandement Verre Noord het Groep 13 sy mondigwording met 'n indrukwekkende parade gevier. 113 Bataljon word in dieselfde jaar ook aan die sorg van Groep 13 toevertrou. 113 Bataljon se betrokkenheid in die bekamping van onrus in Gazankulu het tot 'n hoŽ mate bygedra tot die stabilisering van die veiligheidsituasie in diť staat.

In November 1990 is bouwerk aan EsperanÁa (wat "hoop" beteken), die nuwe woongebied van 800 huise by Pomfret vir 32 Bataljon voltooi. 32 Bataljon het hoofsaaklik bestaan uit soldate wat gewerf is uit Chipenda-faksie FNLA soldate wat oorgekom het van Angola aan die einde van Operasie Savannah in 1976.

NŠ 'n lang en noue verbintenis met Kaapstad vir meer as vyftig jaar, word die Lugafweerskool/10 Lugafweerregiment in Desember 1990 gesluit en na Kimberley verskuif. Die Regiment het gedurende die Tweede WÍreldoorlog in Oos-Afrika diens gedoen en in die grensoorlog in Angola ook deelgeneem aan elke belangrike veldslag.

Binne die raamwerk van rasionalisasie word verskeie LeŽreenhede in 1991 Úf gesluit Úf hervestig.

Kommandement Verre Noord-Onderhoudseenheid op Pietersburg neem in 1991 sy nuwe basis, bekend as Koraalbasis, in gebruik. Die Hoof van die LeŽr en voormalige bevelvoerder van die Kmdmt Verre Noord, lt genl George Meiring, het die basis geopen tydens 'n luisterryke geleentheid, wat saamgeval het met die sewende verjaarsdag van Kmdmt Verre Noord.

Die amptelike opening en ingebruikneming van die nuwe hoofkwartier van Kommandement Noord-Kaap by Diskobolos en 3 SA Infanteriebataljon se basis by Midlands in Kimberley vroeg in 1991, dra baie daartoe by om die militÍre infrastruktuur van Noord-Kaapland te versterk. Die kompleks by die hoofkwartier was bestaande geboue wat gerestoureer is en in die gees van rasionalisasie die SAW baie geld bespaar het.

Kommandement Noord-Kaap het in 1991 met 'n kleurryke parade en 'n militÍre taptoe sy vyfde bestaansjaar gedenk en nege Nasionale Vaandels toegeken aan eenhede in sy kommandementsgebied.

In 1991 is 61 Gemeganiseerde Bataljon Groep vanaf Walvisbaai na die LeŽr Gevegskool by Lohathla verskuif. Dit was die tweede keer in drie jaar dat die Bataljon Groep na 'n nuwe standplaas verskuif het.

Twee LeŽroefeninge, onderskeidelik Exalibur 2 en Desert Fox word die jaar by die LeŽr se gevegskool by Lohathla gehou. In Oefening Exalibur 2 wat twee dae geduur het, is die gevegsvaardigheid van die Olifant hoofslagtenk in realistiese omstandighede getoets. In die oefening is infanterie-, artillerie- en pantserelemente van eenhede van Lohathla, Kimberley, Bloemfontein en Upington betrek.

In Oefening Desert Fox is 81 Pantserbrigade in Pretoria se slagvaardigheid getoets. In die oefening het die gedugtheid van die Burgermagkomponent van die SAW weer eens duidelik geblyk. Die doel van Oefening Desert Fox was om met behulp van 'n tweesydige oefening die paraatheidsvlak van 81 Pantserbrigade op te skerp. Om diť doel te bereik, is die brigade in onderskeidelik 'n "vyandelike" en 'n "tuismag" verdeel. Pantservoertuie was met navuuruitrusting toegerus wat direkte vuur baie realisties gesimuleer het. Kort hierna is 81 Pantserbrigade egter as deel van die LeŽr se rasionalisasieprogram op 29 November 1991 ontbind.

Die SA LeŽr het in 1992 deelgeneem aan 'n sonderlinge parade in Luanda, hoofstad van Angola. Tydens die parade, waaraan UNITA en MPLA magte ook deelneem, oorhandig die Hoof van die LeŽr, lt genl Georg Meiring, verskeie diplomas en kentekens aan Angolese soldate wat suksesvol 'n mynopsporingskursus voltooi het. Die hulpverleningsaksie van die SA LeŽr was die inisiatief van die Genieformasie wat uitgesoekte soldate van die UNITA en MPLA magte opgelei het om die landmyne wat tydens die grensoorlog geplant is, kort voor die Angolese verkiesing onskadelik te stel.

Droogtetoestande in veral Noord-Transvaal neem in 1992 kritieke afmetings aan en die SA LeŽr se hulp word ingeroep vir die aanry van water en voer vir vee. In die versengende droogte van Verre Noord-Transvaal word etlike seekoeie met uitwissing bedreig. Dit gryp wÍreldwyd die verbeelding van natuurliefhebbers aan en in samewerking met die Departement van Natuurbewaring slaag die SAW daarin om die seekoeie te red.

In Mei 1992 word verskeie lede van 21 Infanteriebataljon in hegtenis geneem nadat hulle met inwoners van Watville aan die Oos-Rand slaags geraak het. Die soldate was blykbaar nie aan diens toe die insident plaasgevind het nie.

Tydens 'n misdaadsvoorkomingsaksie wat in Junie 1992 in die omgewing van Pietermaritzburg en Imbali geloods is, het sowat 300 troepe padblokkades beman en voertuie vir wapens deursoek. Tydens die ANC se massa-optrede wat op 16 Junie 1992 (Sowetodag) begin het, is eenhede van die ABM en Kommandomag op bystand geplaas. Afgesien van 'n aantal ernstige voorvalle op Sowetodag waarin meer as 20 mense gewelddadig omkom, verloop die massa-optrede vreedsaam en is dit nie vir die LeŽr nodig om tot grootskaalse mobilisasie oor te gaan nie.

Op 14 Julie 1992 kondig mnr. F.W. de Klerk, die Staatspresident, aan dat 32 en 31 Bataljon ontbind gaan word. Die ontbinding van die twee bataljons het gevolg nadat die Goldstone-kommissie ernstige kritiek uitgespreek het oor die ontplooiing van 32 Bataljon en Koevoet ('n SAP eenheid wat voorheen operasioneel in NamibiŽ ontplooi was) in Suid-Afrika. Die twee bataljons is in Maart 1993 ontbind en hul lede by bestaande LeŽreenhede heringedeel.

Hernieude gevalle van onrus in Natal en aan die Oos-Rand noodsaak die SA LeŽr om sowat 10 000 troepe landswyd te ontplooi ter ondersteuning van die SAP om wet en orde in die land te handhaaf. In Julie vorm LeŽrtroepe deel van 'n spesiale stabiliseringsmag van 5 000 man wat in onlusgebiede aan die Witwatersrand ontplooi word. In die proses word beslag gelÍ op tientalle gesteelde vuurwapens, tuisvervaardigde vuurwapens en groot hoeveelhede dagga. Tente word ook verskaf aan vlugtelinge uit die onrusgeteisterde gebiede. In 1992 beproef die LeŽr sy skerpkant met Oefening Genesis by die LeŽrgevegskool by Lohathla. Altesame 1 400 Burgermaglede van 9 SA Divisie - wat op 2 Januarie 1992 gestig is - neem aan die oefening deel.

Vroeg in September 1992 het 'n protesoptog van die ANC/SAKP/COSATU alliansie by Bisho-stadion in Ciskei tot 'n bloedige slagting gelei toe soldate van die Ciskeise Weermag losgebrand het op betogers wat van die voorgeskrewe roete afgewyk het. 'n Uiters plofbare situasie ontstaan en op 8 September word troepe van die SA LeŽr saam met die SAP ingestuur om sleutelgebiede in die Ciskeise grensgebied te beveilig.

Die voortslepende geweld in Natal het in Oktober 1992 'n nuwe hoogtepunt bereik en gevolglik het die Staatspresident beveel dat die troepe in die gebied verdubbel moes word. Tydens Operasie Peace (November 1992) is 3 SA Infanteriebataljon na die Natalse Middellande gestuur terwyl Burgermageenhede in Durban gemobiliseer is om die gebied tussen die Transkeise grens en die Tugelarivier te patrolleer.

Die moord op die ANC leier, mnr Chris Hani, op 10 April 1993 lei tot landswye onrus. Die SA LeŽr word getaak om met die bekamping van verspreide onluste te help en Operasie Paal word met welslae geloods. Met Operasie Pikadel in Augustus 1993 het die SA LeŽr eweneens groot welslae behaal met die bekamping van onluste aan die Oos-Rand.

In die vroeŽ negentigerjare was die Azanian People's Liberation Army (APLA), militÍre vleuel van die PAC, vir 'n aantal geweldadige terreuraanvalle in die RSA verantwoordelik. Ondanks herhaaldelike waarskuwings van die Regering het APLA - wat na bewering vanuit Transkei opgetree het - geweier om van sy uiters militante optrede af te sien. Dit het die Suid-Afrikaanse regering genoop om op te tree. In die vroeŽ oggendure van 9 Oktober 1993 val 'n verkenningselement van twaalf man 'n huis in Umtata aan wat deur APLA gebruik word. Die insident, waarin vyf inwoners omkom, ontketen 'n storm van wedersydse beskuldigings tussen APLA en die SAW. Dit lei trouens tot grootskaalse geweld in Transkei en dade van terreur in Beaufort-Wes.

Die laaste maande van die SAW se bestaan in 1994 het vir die SA LeŽr allesbehalwe vreedsaam verloop. Die voortslepende geweld in Bophuthastwana het in Maart skielik opgevlam en die land in totale chaos gedompel. Oor 'n tydperk van drie dae het minstens 67 mense omgekom terwyl talle huise, skole, winkels en die Mega City winkelkompleks in Mmabatho vernietig en geplunder is.

Op 9 Maart het die veiligheidsituasie reeds sodanig versleg dat president Lucas Mangope feitlik geen beheer oor sy rebellerende veiligheidsmagte gehad het nie. Hierna het 'n reeks uiters verwarrende gebeure gevolg wat tot op hede nog nie bevredigend deur politieke waarnemers en historici ontrafel is nie. 'n Sleutelfiguur in hierdie intrige was ongetwyfeld genl C.L. (Constand) Viljoen wat klaarblyklik op versoek van president Mangope 'n sterk Volksfrontmag by die Mmabatho-lughawe laat ontplooi het. Inmiddels het die Hoof van die SAW, genl C.L. Meiring - 'n eertydse kollega van Viljoen - saam met gesante van die Suid-Afrikaanse regering en die ANC naarstigtelik agter die skerms gepoog het om die plofbare situasie te ontlont en president Mangope van sy onversetlike houding af te laat sien. Laasgenoemde het Bothuthatswana nie as deel van die nuwe Suid-Afrika gesien nie en wou derhalwe nie toelaat dat die burgers van sy land aan die algemene verkiesing deelneem nie.

Op 'n kritieke tydstip het lede van die Afrikaner Weerstandbeweging (AWB) ook betrokke geraak in 'n klaarblyklike poging om die opstand teen president Mangope te onderdruk. Hierdie ingryping het lelik skeefgeloop en Bophuthatswana net in groter wanorde gedompel. Toe dit duidelik was dat president Mangope nie meer in beheer van die situasie was nie, het die Suid-Afrikaanse regering die SAW gelas om in te gryp. Elemente van die SA LeŽr bestaande uit 'n konvooi van pantservoertuie en sowat 1 400 troepe is op 11 Maart in die hoofstad Mmabatho en ander plekke ontplooi en wet en orde is binne 24 uur herstel.

In teenstelling met die afloop van Operasie Adding in 1988, was die SAW se ingryping hierdie keer egter nie gemik op die herstel van president Mangope se gesag nie. In sy boek Tomorrow is Another Country beweer die joernalis Allister Sparks dat die Hoof van die SAW, genl G.L. Meiring op aandrang van genl Viljoen wel gepoog om president Mangope aan bewind te hou, maar agv van mnr Mac Maharaj en die ANC se besware is hy op die ou einde verhoed om op te tree.

Op 31 Maart 1994 is 'n noodtoestand in Natal en KwaZulu afgekondig ten einde die politieke onrus in diť gebiede te bekamp. Die SAW is getaak om die SAP by te staan in die herstel en handhawing van wet en orde. Burgermagelemente van 8 Divisie is vanaf 6 April as 'n hoogs mobiele gemeganiseerde gevegsgroep oor 'n groot gebied ontplooi en in die laaste paar weke voor die algemene verkiesing is die situasie gestabiliseer. Groot hoeveelhede wapens en ammunisie is gekonfiskeer, insluitende 174 tuisgemaakte vuurwapens, 44 pistole, 18 AK 47 snelvuurgewere, 14 gewere, 22 rewolwers, 5 handgranate en 2 213 rondtes.

LeŽreenhede is vroeg in April aan Katorus onttrek en deur die Nasionale Vredesmag vervang. Die grootskaalse geweld wat op 19 April opnuut aan die Oos-Rand losgebars het, kon egter nie deur die Nasionale Vredesmag onder beheer gebring word nie en die SA LeŽr moes weer eens ingeroep word.

Die SA LeŽrgimnasium te Heidelberg, wat in 1974 leiersopleiding gestaak het, is in 1994 weer vir leiersopleiding oopgestel. Die eenheid se herindiensstellingseremonie is op 22 April 1994 gehou.

In die weke voor en tydens die algemene verkiesing teen die einde van April 1994 het die SAW meer troepe ontplooi as in enige stadium sedert die Tweede WÍreldoorlog. Om binnelandse stabiliteit te verseker, is 67 kompanies van 10 000 troepe in samewerking met die SAP ontplooi. Met die aanvang van die algemene verkiesing op 27 April, was 143 kompanies (20 500 man) ontplooi.

Die SA LeŽr het ook 'n uiters noodsaaklike logistieke voorsieningsrol in die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) se werksaamhede gespeel. Ter ondersteuning van die SAP en die OVK is omvangryke logistieke steun verleen deur onder andere die voorsiening van bergingsfasiliteite in 41 van die 46 substreke. Skildwagte is ook vir die stemlokale voorsien. Die OVK is voorsien van 173 tente, 68 tafels, 21 beddens, 36 gaslampe en stoele. Hierbenewens het 1 MilitÍre Drukregiment oornag 750 000 stembriewe gedruk om die tekort by sommige stemlokale aan te vul.



Die SALM

Die SALM se 70ste bestaansjaar - 1990 - sou ook 'n jaar van ingrypende veranderinge wees. Reeds in Januarie 1990 het die Hoof van die Lugmag, lt genl J.P.B. van Loggerenberg, aangekondig dat die Lugmag 'n nuwe tydvak betree het met omgewingskenmerke wat nuwe eise gestel en geleenthede geskep het.

Hy het 'n aantal stappe geÔdentifiseer wat nodig was vir die SALM se rasionalisasie en herstrukturering, onder meer die onttrekking van verskillende verouderde vliegtuie aan diens, nl die Canberra B(1) 12, die Super Frelon- en Westland Wasp-helikopters, die Kudu ligte transportvliegtuig en die P-166S Albatross kuspatrollievliegtuig. Later sou nog meer vliegtuigtipes soos die Buccaneer, Cessna 185, AM-3CM Bosbok, DC-4 Skymaster en Transall C-160 vragvliegtuig by hierdie lys gevoeg word. Laasgenoemde tipe is in 'n latere stadium egter weer in diens gestel.

Ander korttermynstappe in die rasionalisasieprogram was die ontbinding van LMB Port Elizabeth en drie eskaders, te wete 12 Esk (Canberra), 16 Esk (Alouette III), 24 Esk (Buccaneer), 25 Esk (Dakota) en 27 Esk (Albatross). Personeel en toerusting sou na ander eenhede en basisse oorgeplaas word. Verder is twee kommando-eskaders - 107 Esk te LMB Bloemspruit en 114 Esk by LMB Swartkop - ook ontbind. Die rasionalisasieprogram het ook voorsiening gemaak vir die afskaling van Suidelike Lugkommandement en Westelike Lugkommandement. Laasgenoemde kommandement (NamibiŽ) is later ontbind en deur 'n Voorste Lugmagbevelspos vervang.

In September 1990 is addisionele stappe in die rasionalisasieprogram aangekondig waardeur die afskaling van eenhede en eskaders vir 1991/92 in die vooruitsig gestel is. Verdere stappe in die rasionaliseringsproses in die vroeŽ negentigerjare was die sluiting van LMB Potchefstroom, LMB Pietersburg, LMS Snake Valley, 89 Gevegvliegskool en 81 en 84 Ligte Vliegtuig-opleidingskole. Die Klippan Bevel- en Meldingpos, die SALM Padvervoerdepot en 402 Vliegveld-onderhoudseenheid is ook gesluit. Voorts is 83 Gevorderde Vliegskool (Langebaanweg) en 85 Gevegvliegskool (LMB Pietersburg) wat onder laasgenoemde se naam saamgesmelt het, by LMB Hoedspruit hervestig.

Verdere stappe in die rasionalisasieprogram het die ontbinding van bykomende eskaders genoodsaak, nl 3 (Mirage F1CZ), 4 (Impala Mk II), 5 (Cheetah E), 10 (Seeker afstandbeheerde verkenningsvliegtuig), 30 (Puma), 31 (Puma en Alouette III) en 42 (Bosbok) Eskaders. Die bekende "Cheetahs" (2 Esk) is gedeaktiveer en die Mirage III BZ en CZ onttrek, maar die Eskader is in 1993 weer by LMB Louis Trichardt geaktiveer en met die Cheetah C toegerus.

Die hoogtepunt vir die Lugmag in 1990 was die herdenking van sy 70ste bestaansjaar wat gevier is met 'n Lugmagbal, verskeie musiekaande en lugvertonings by verskillende sentra.

Die 50ste diensjaar van die Harvard opleidingsvliegtuig (waarop ongeveer 98% van alle SALM vlieŽniers opgelei is) word op 20 April 1990 tydens 'n parade by die Sentrale Vliegskool (Dunnottar) gedenk. Die geleentheid word deur sowat 5 000 oud-vlieŽniers, hoogwaardigheidbekleŽrs en ander personeel bygewoon. 'n Formasievlug van 50 Harvards - die grootste formasie van Harvards ooit in die Suid-Afrikaanse lugruim - verleen kleur aan die verrigtinge met 'n verbyvlug. Vir die Harvard was die skrif egter reeds aan die muur, want teen die einde van 1990 het die Hoof van die Lugmag aangekondig dat dit mettertyd aan diens onttrek sou word. Die Lugmag het in 1992 aangedui dat die Harvard teen omstreeks 1995 met die Pilatus Astra PC-7 Mk 11 opleidingsvliegtuig vervang sou word.

Tydens 'n vleuelparade by die Sentrale Vliegskool op 6 Desember 1990 kondig die hoof van die Lugmag die verkorting van basiese vliegopleiding aan. Die hersiende vliegopleidingskema sou voortaan net een vleuelparade per jaar tot gevolg hÍ.

Vir die SALM was 1991 ook 'n jaar van dinamiese dienslewering ten spyte van die eise van rasionalisering. Die eerste uitdaging wat aan die Lugmag gestel is, was om met heelwat minder vliegtuie op die inventaris dieselfde missiegereedheid te hÍ as in die verlede. Om dit moontlik te maak, is 'n program by LMB Swartkop van stapel gestuur waarvolgens die Lugmag se verouderde Dakota-vliegtuie opgegradeer is. Die resultaat was die C-47TP Dakota, toegerus met turbinemotore, moderne avionika en nuwe hidroliese en elektroniese toerusting. Die nuwe weergawe is ook langer en kan meer vrag en passasiers dra. Later is 'n maritieme weergawe ook ontwikkel. Met die opgraderingsprogram is daarin geslaag om R41 miljoen te bespaar.

Ondanks sy verskraling, toon die Lugmag in verskeie noodlenigingsoperasies in 1991 dat hy niks van sy spierkrag verloor het nie. Die mees dramatiese hiervan is die noodreddingsoperasie wat nŠ die Oceanos-seeramp onderneem is. Die Oceanos het sowat 2,5 kilometer van Koffiebaai aan die Transkeise kus masjienmoeilikheid opgedoen en begin sink. 'n Reddingsoperasie is vanaf die Maritieme Soek- en ReddingskoŲrdineringsentrum By Silwermyn geloods wat die Lugmag, SAGD, SAV en Kommandement Oostelike Provinsie betrek het. Altesame 11 Puma helikopters van Swartkop, Durban en Ysterplaat, 2 Alouette helikopters van Durban, 3 maritieme Dakotas van 35 Esk, 'n Transall C-160Z en 'n C-130B Hercules van LMB Waterkloof is onverwyld na die ramptoneel gestuur. Met behulp van die Puma helikopters is 225 passasiers van die gedoemde skip in lewensgevaarlike omstandighede na veiligheid opgehys.

Hierdie reddingsaksie het gelei tot 'n medaljeparade by die Lugmaggimnasium te Valhalla (Pretoria) waartydens vir die eerste keer in die geskiedenis van die Lugmag die Lugmagkruis aan 27 lede toegeken is. Die toekennings was vir die buitengewone moed, leierskap en vindingrykheid wat die lede in gevaarlike omstandighede aan die dag gelÍ het.

Op versoek van NoorweŽ neem die SALM in 1991 deel aan 'n soek- en-reddingoperasie van drie bemanningslede van die ABT Summer, 'n olietenkskip wat 1 200 kilometer vanaf die Suid-Angolese grens ontplof en aan die brand geslaan het. 'n C-130B Hercules van 28 Esk (LMB Waterkloof) het die soekgebied sowat vier uur lank gefynkam vir moontlike oorlewendes. Aan boord het die vliegtuig noodvoorrade gehad wat in die see afgegooi kon word. Die oorlewendes is egter nooit gevind nie.

In nog 'n soektog ter see word die Lugmag deur 'n skeepsredery versoek dat die kaptein van die Arabian Mist, wat 'n hartaandoening gehad, vir mediese behandeling na 'n hospitaal gebring moet word. NŠ vinnige diplomatieke reŽlings tussen die Suid-Afrikaanse en Mosambiekse Regering getref is vir landingsregte en bunkering van brandstof, is twee Oryx helikopters van 31 Esk gestuur om die skip noordoos van Beira sowat 200 seemyl van die Mosambiekse kus op te spoor. Die siek kaptein is na bo gehys en aan boord van die helikopter gestabiliseer. By die LMB Hoedspruit is hy inderhaas in 'n wagtende Dakota vliegtuig gelaai en na Waterkloof Lughawe gebring.

Twee C-130B Hercules vliegtuie van 28 Eskader onderneem in Desember 1991 van Port Elizabeth 'n vlug na Marion-eiland om mediese voorraad, tegniese apparatuur, voedsel en leesstof aan die personeel by Marion-weerstasie af te gooi. Weens die onvoldoende landingsfasiliteite op die eiland is die vrag by wyse van lugbevoorrading met valskerms uit die vliegtuie gegooi. Die bevoorradingsvlug het agt uur geduur.

Missiepersoneel van die Departement van Buitelandse Sake is in 1991 vanaf ZaÔre na Suid-Afrika gebring nadat hernieude onrus en geweld in die land uitgebreek het. Die Departement van Buitelandse Sake het sy missiepersoneel opdrag gegee om te onttrek. Geen ander vlugte was beskikbaar nie en op 28 Oktober het 'n C-130B Hercules van 28 Esk vanaf LMB Waterkloof vertrek om die personeel in Kinshasa te gaan haal.

Een oefening, Operasie Goue Arend, is in 1991 gehou om die SALM se slagvaardigheid te toets en aktiewe en passiewe lugverdedigingstelsels te evalueer. In Operasie Goue Arend is deelnemers in 'n rooi (vyandelike) en blou (tuis-) mag verdeel. Die vyandelike mag het van LMB Louis Trichardt in Cheetah- en Impala-vliegtuie aangeval en tuismag het LMB Hoedspruit met Mirage F1 vegvliegtuie verdedig.

In 1992 word 'n kontingent van sowat 60 lugmaglede met helikopters en ligte vliegtuie na Angola gestuur om aldaar te gaan help met die aanvoorwerk en in die algemeen behulpsaam te wees met die land se verkiesingstryd.

In dieselfde jaar vlieg twee C-130B Hercules-vragvliegtuie met tonne voedsel, medici en noodvoorrade na die Wajir-Distrik in Kenia om daar die lot van uitgehongerde Somaliese oorlogsvlugtelinge in kampe te gaan verlig.

In 1992 word 'n medalje wat byna 50 jaar nie vir SALM vlieŽniers beskore was nie, die Poolse Warschaukruis, aan altesame 67 oud-lede van 31 en 34 Esk van die SALM toegeken vir hulle heldedade tydens die "Warschau Concerto" (1944) in die Tweede WÍreldoorlog.

In Julie 1992 behaal kapt D. Durant van 3 Esk 'n besondere prestasie toe hy met sy Mirage F-1CZ 'n vlug tussen LMB Waterkloof en Durban in die nuwe rekordtyd van 17 minute en 35 sekondes aflÍ. Die vorige rekord van 18 minute en 50 sekondes is deur kapt H. Louw met 'n Mirage F-1AZ opgestel.

As deel van sy rasionalisasieprogram, het die SALM in 1993 voortgegaan met die herstrukturering van sy makro-struktuur. Dit het meegebring dat die aantal kommandemente verminder is tot die Opleidings- en Luglogistieke Kommandement terwyl Suidelike Lugkommandement na 'n bevelspos afgeskaal is. In 1993 het die SALM aangekondig dat dit moontlik 'n paar van die hoogs gesofistikeerde CSH-2 Rooivalk helikopters sou aankoop. In 1994 sou dit ook ontvangs neem van die eerste besending van 60 Pilatus Astra PC-7 Mk II opleidingsvliegtuie. Inmiddels is voortgegaan met die opgradering van sekere tipes, oa die Cheetah C, die Oryx-helikopter (die Puma se plaasvervanger), die Cessna 185, die Impala en die C-130B Hercules. Teen hierdie tyd is die Cessna 208 Caravan reeds by 4 Esk in diens gestel.

Die SALM is ook deur die ingrypende konstitusionele hervorming in Suid-Afrika geraak. 'n Verteenwoordigende Lugmagwerksgroep is binne die Gesamentlike MilitÍre KoŲrdineringsraad saamgestel om 'n geÔntegreerde lugmag vir die nuwe SANW daar te stel en te implementeer. Wat die militÍre lugvaart aanbetref, is 'n integrasie- en herstruktureringsprogram in 1994 geÔmplementeer. Die program, waarby die SALM sowel as die lugvleuels van die voormalige TBVC state betrek is, het hoofsaaklik voorsiening gemaak vir die oorgangsbeheer oor die TBVC lugvleuels deur SALM basisse en die oorplasing van hierdie lugvleuels se personeel en uitrusting na die SALM.



Die SAV

Die omvattende rasionalisasie en herstruktueringsprogram wat in 1990 vir die SAW aangekondig is, het die SAV terdeŽ geraak. Die Marinierstak en die twee gebiedskommandemente, Vloot Kommandement-Wes by Silwermyn en Vloot Kommandement-Oos in Durban, word ontbind. Die basisse wat gestig was om die Mariniers se hawebeskermingseenhede te vestig by Richardsbaai, Durban, Oos-Londen, Port-Elizabeth en Kaapstad word almal gesluit. Terselfdertyd is die Vlootbasisse Walvisbaai en Simonstad afgeskaal. So ook word die Vlooteenhede Vlootskeepswerf, Vlootwapendepot en Depot Steungroep in Simonstad afgeskaal.

Die diep snit in die opset van die SAV het meegebring dat dit sommige van sy funksies verloor het en nou wesentlik bestaan het uit die Vloothoofkwartier in Pretoria, die Aanvalsvaartuig-flottielje, die Duikboot-flottielje, die MynteenmaatreŽl-flottielje, die aanvullingskepe en ander eenhede by Simonstad, Saldanha, Gordonsbaai en Walvisbaai. Hierdie veranderinge het daartoe gelei dat sowat 2 400 lede van die Vloot afgelÍ moes word.

Desondanks was 1990 vir die SAV 'n besonder bedrywige jaar met talle hoogtepunte. Die Duibootflottielje in Simonstad, bestaande uit die SAS HUGO BIERMANN, SAS EMILY HOBHOUSE, SAS MARIA VAN RIEBEECK en SAS JOHANNA VAN DER MERWE, vier hul 21ste bestaansjaar met 'n skemerkelkonthaal en 'n bal.

Gedurende 1990 het die SAV verskeie geslaagde operasies onderneem, soos bv Operasie Dias toe die SAS PROTEA op 'n opleidingsvaart na die Asores en Portugal vertrek het. Gedurende die vaart is ook hulp aan drie seiljagte van die SAV verleen wat aan die Portnet Dias-wedvaart deelgeneem het. Die ontplooiing het 42 dae geduur en 'n ongeskeduleerde besoek aan Abidjan (Ivoorkus) ingesluit om die bevelvoerder van die SAS PROTEA, wat vermoedelik 'n hartaaanval opgedoen het, aan wal te bring.

Operasie Nexus (1990) het bestaan uit die ontplooiing van die SAS DRAKENSBERG, SAS JAN SMUTS en SAS HENDRIK MENTZ onder aanvoering van s adm L.J Woodburne tydens 'n opleidingsvaart na die Republiek van China. In die vaart van 45 dae is 13 944 seemyle afgelÍ en gesamentlike oefeninge met die Vloot van die Republiek van China (Taiwan) gehou. Die vaart was 'n groot sukses en die waarde van die SAV se diplomatieke rol is verder verhoog deur die viering van Republiekdag in die vreemde. Tydens Operasie Cashmere (1990) het die SAV die Suid-Afrikaanse gesin Muller, wat deur RENAMO rebelle in Mosambiek gevange geneem is bevry. 'n Taakgroep bestaande uit die SAS TAFELBERG, SAS KOBIE COETZEE en SAS P1569 is deur kapt (SAV) Massey-Hicks aangevoer. Die operasie het van 6 tot 16 Junie plaasgevind en danksy die goeie samewerking tussen die SAV en ander Weermagsdele en die Departement van Buitelandse Sake, het dit goed afgeloop.

Tydens Operasie Gilnet het die SAV hom in 'n nuwe rol onderskei. Met hierdie operasie is daar met die Departement van Omgewingsake saamgewerk om 'n einde te maak aan onwettige visvangste langs die Suid-Afrikaanse kuslyn. In 'n gesamentlike operasie met die SAV as hoofuitvoerder en die SALM in ondersteunende rol, is opgetree om die soewereiniteit van die RSA se verklaarde visvanggebied af te dwing. Op 23 Junie 1990 het die SAS FRANS ERASMUS die vissersboot Petrous 1 naby die grens van Transkei gewaar. Die vissersboot het die opdrag om na Oos-Londen te vaar geÔgnoreer waarop waarskuwingskote afgevuur is. Hierna is die vissersboot na Oos-Londen begelei waar kiefnette aan boord gevind is. Die eienaar, skipper en bemanningslede is later skuldig bevind en beboet.

In Operasie Pullen in 1990 is hulp aan die vloot van ZaÔre verleen met die herbouing en verbetering van hul vlootbasis by Banana. Vir hierdie doel is 'n taakgroep bestaande uit die SAS DRAKENSBERG, SAS UMZIMKULU en SAS UMHLOTI ontplooi.

Gedurende 1990 het drie vaartuie van die MynteenmaatreŽl-flottielje aan die Knysna-fees deelgeneem. In dieselfde jaar is die SAS TAFELBERG deur Kaapstad aangeneem en het die vloothoofkwartier SAS IMMORTELLE verhuis na sy nuwe tuiste, die ou Krygkor-gebou in Visagiestraat, Pretoria.

Wat omgewing- en natuurbewaring betref, ontvang Vlootbasis Simonstad in 1990 'n toekenning vir sy bewaringsaksies by die Klawer-skietbaan terwyl SAS SALDANHA sy natuur-voetslaanpad vir die publiek geopen het.

Vir die eerste keer in die SAV se geskiedenis is 'n groep adelborste gedurende hul opleidingskursus ter see na Suid-Amerika geneem. Gedurende die vaart in Januarie 1991 aan boord die SAS TAFELBERG wat hul deur die Panama-kanaal geneem het, is Chilli, Ekwador, Colombia en BrasiliŽ besoek.

Gedurende 1991 was die SAV by verskillende noodleningsaksies betrokke. Tydens Operasie Boval in Januarie, is die SAV se hulp ingeroep om 'n onklaar helikopter wat op die ys in Antarktika gestrand was, te herwin. Twee Puma helikopters met onderdele en tegnici is na die gebied geneem terwyl 'n Duitse helikopter ook herwin is. Nege Duitse wetenskaplikes is terselfdertyd vanaf Bouvet-eiland na Simonstad teruggebring.

Tydens Operasie Marlin Spike in Maart 1991 het die SAV hulp aan NamibiŽ verleen deur drie Spaanse treilers wat onwettiglik in Namibiese gebiedswaters visgevang het, aan te keer. In April het 'n vliegtuig onderweg na D.F. Malan-lughawe vanaf Durban in die see neergestort. Die SAV het gehelp om die vliegtuig uit die see te lig. In Junie het die SAS DRAKENSBERG tydens Operasie Rooikruis 'n pasiŽnt vanaf Marion-eiland afgevoer. Gedurende Operasie Bob Cat, wat van 20 Junie tot 4 Julie geduur het, het die SAS DRAKENSBERG na St Helena gevaar waar 'n vlaghysingseremonie gehou is. Tydens die besoek is die grafte van Boerekrygsgevangenes van die Tweede Anglo-Boereoorlog herstel en skoongemaak.

Die SAS DRAKENSBERG het in Julie ook in 'n lang vaart (kodenaam Operasie Chant) namens die Islamitiese gemeenskap in Suid-Afrika voedsel- en mediese voorrade na Kurdiese vlugtelinge in Turkye en vloedslagoffers in Bangladesh geneem.

Vier vaartuie van die SAV het in Augustus 1991 ook deelgeneem aan 'n soek-en-reddingsoperasie wat geloods is nadat die plesierboot, die Oceanos, gesink het. Gedurende die operasie het duikers van die SAV reddingstake in lewensgevaarlike toestande verrig waarvoor die Honoris Crux dekorasie vir dapperheid later aan hul toegeken is.

Die Hoof van die Vloot, V adm L.J. Woodburne, het tydens die Nasionale Maritieme Konferensie van 1991 die Vloot se hersiende missie om seewaartse militÍre diens te lewer, uiteengesit. Hiervolgens was die Vloot se primÍre missie die voer van maritieme en hulpveleningsoperasies en die lewering van hidrografiese dienste. Klem is ook gelÍ op die groter betrokkenheid wat die SAV by maritieme wetstoepassingsaksies behoort te hÍ. In hierdie verband is die bedryf van 'n Kuswagafdeling deur die Vloot as 'n moontlikheid genoem.

Ander moontlike take wat vir die SAV in die vooruitsig gestel is, was die seewaartse bekamping van dwelmsmokkelary, beskerming van vis- en mariene bronne, soek-en-reddingoperasies, die bekamping van besoedeling ter see en hulpverlening aan ander staatsdepartemente. Ten opsigte van die vestiging en uitbouing van diplomatieke betrekkinge op maritieme gebied is ook 'n belangrike rol vir die Vloot voorsien.

'n Nuutontwerpte hoŽ-spoed- kuswagboot is gedurende 1991 te water gelaat en deur die SAV getoets. Die T-Craft Coastguard 22 is 'n dubbelrompvaartuig met uitstekende stabiliteit en kan selfs in 'n onstuimige see 'n hoŽ spoed handhaaf. Met sy wapenstelsel, bestaande uit 'n 20 mm masjiengeweer, twee vuurpyllanseerders sy vlak diepgang en 'n reikafstand van 525 seemyl, is die vaartuig besonder geskik vir aanlandige operasies. In Maart 1992 word in die media berig dat die SAV wel besluit het om drie T- Craft Coastguard 22 kuswagbote vir R10 miljoen aan te koop.

Die Vloot het in 1991 ook die geleentheid gekry om sy vermoŽ in kuswag-werksaamhede te bewys in 'n operasie wat saam met die Natalse Parkeraad aan die kuslyn teenoor St Lucia en Maputoland onderneem is. SAS JAN SMUTS van SAS SCORPION met senior amptenare van die Natalse Parkeraad aan boord slaag daarin om 'n vissersboot, wat in die mariene reservaat aan die kus van Maputoland visvang, voor te keer. Aan boord van die vaartuig is bodemvisgerei en lewende en gevriesde bodemvis gevind. Die skipper van die vaartuig is gewaarsku dat hy vervolg sal word en beveel om uit die gebied pad te gee.

Vir die SAV was 1992 'n jaar waarin hy, ondanks sy verskraling tov mannekrag en vaartuie, weer lang vaarte moes onderneem. Die SAS TAFELBERG onder bevel van kapt (SAV) Jan Vorster vaar op 15 Oktober 1992 met 670 ton noodvoorraad na Mombassa waar dit vir duisende Somaliese vlugtelinge afgelaai word. Die noodvoorraad, bestaande uit mielies, suiker, melkpoeier, kookolie en mediese voorrade is deur die Moslem-gemeenskap in Suid-Afrika ingesamel. Die lang vaart dien terselfdertyd ook as opleiding vir 60 adelborste van die SAV kollege by Gordonsbaai. Met die terugvaart sluit die SAS JAN SMUTS, SAS HENDRIK MENTZ en SAS FRANS ERASMUS (al drie skepe van die Aanvalsvaartuigflottielje) by die SAS TAFELBERG aan. Saam neem die vier skepe aan 'n reeks uiters suksesvolle oefeninge deel soos onder meer aanvulling ter see en geskutoefeninge.

Die SAV het sy sewentigste verjaarsdag op 1 April 1992 gevier. By hierdie geleentheid het altesame 17 skepe van die Vloot in die Tafelbaaise hawe aan 'n Vlootrevue deelgeneem en mnr F.W. de Klerk, die Staatspresident, het die saluut waargeneem. Ter viering van die geleentheid word ook 'n opleidingsvaart deur 'n taakmag van skepe na Port Elizabeth, Oos-Londen en Durban onderneem. Die taakmag is vergesel deur die SAS TAFELBERG met die Minister van Verdediging, mnr Roelf Meyer aan boord.

Die Vloot is met die besoek van drie oorlogskepe van die Republiek van China onder bevel van s adm Lee Jye op 25 Mei 1992 vereer.

V Adm L.J. Woodburne het op 31 Augustus 1992 as Hoof van die Vloot afgetree. Hy is deur v adm R.C. Simpson-Anderson opgevolg.

In Oktober 1993 kondig die SAV aan dat die opleidingseenheid SAS JALSENA te Salisbury-eiland (Durban) as deel van sy rasionalisasieprogram gesluit gaan word.

Vir die SAV was 1993 'n hoogs suksesvolle jaar. Gedurende die jaar het die wimpels van die SAV se skepe wÍreldwyd in vreemde hawens gewapper. So bv het 'n taakmag van die SAV in Januarie ArgentiniŽ en Uruguay besoek en saam met beide lande se vlootmagte aan vlootoefeninge deelgeneem.

Die Russiese ysbreker Juvent is in 1993 aangekoop en tot die SAS OUTENIQUA herdoop. Diť aanvullingskip - die SAS TAFELBERG se plaasvervanger - is kort nŠ sy eerste seeproewe na Madagaskar en die Comoro-eilande gestuur met mediese toerusting wat dringend in diť lande benodig is. Dit is in Augustus verder opgevolg met 'n vaart na Russiese waters. Tydens die vaart is mediese toerusting by Mombassa en Trieste afgelaai.

Die SAV museum is op 1 April 1993 amptelik deur die hoof van die Vloot in sy nuwe tuiste in Simonstad ingewy. Rasionalisasie het in 1993 ook van die SAV vereis om aanpassings te doen. Benewens die onttrekking van die SAS TAFELBERG, is ook twee ander verouderde vaartuie, die fregat SAS PRESIDENT en die SAS RIJGER ('n FORD klas vaartuig) verkoop. Ondanks verdere besnoeiings soos oa die aflegging van 570 lede in 1992/93, is die operasionele vermoŽ van die SAV nie nadelig geraak nie. Leemtes is geÔdentifiseer en aangespreek deur opgraderingsprogramme. So bv was daar programme vir die verlenging van die aanvalsvaartuie en duikbote se leeftyd en die herbouing van die mynveevaartuie se rompe.

In 1993 het die SAS DRAKENSBERG deelgeneem aan 'n verbyvaart ter herdenking van die Seeslag in die Atlantiese Oseaan wat gedurende Tweede WÍreldoorlog plaasgevind het.



Die SAGD

Reeds in Julie 1988 het die SAGD 'n ondersoek geloods na wyses waarop die organisasie meer professionele en koste-doeltreffende diens aan die SAW kon lewer. Die SAGD se organisatoriese struktuur wat in 1978 geÔmplementeer is, het ook nooit heeltemal tot sy reg gekom nie. Die rasionalisasie van die SAW wat in 1990 afgekondig is, was vir die SAGD gevolglik 'n minder traumatiese ervaring.

Weliswaar is daar in navolging van die ander Weermagsdele wat eenhede ontbind het, ook 'n aantal siekeboeŽ en klinieke gesluit of saamgevoeg en gesentraliseer. Daarnaas het die SAGD ook begin om sy verantwoordelikheid omtrent sy logistieke funksie van farmaseutiese dienste te delegeer na die provinsies en ander gesondheidsdienste.

Al die Kwartiermeesterstore wat die SAGD in Pretoria, Kaapstad en Bloemfontein bedien het, is in een organisasie gekonsolideer.

Die Opleidingsentrum Klipdrif naby Potchefstroom is na Pretoria verskuif en dit het groot besparing aan dienste, personeel en gelde tot gevolg gehad.

Vanaf 1 April 1990 is SAGD personeel in NamibiŽ afgeskaal en sekere van die mediese verskaffingsfunksies is na ander departemente, provinsies en nasionale state afgewentel. Hierdeur is 12, 13 en 15 Mediese Voorraaddepots gesluit. Natal en die Oos-Kaap sou voortaan vanaf Pretoria en Kaapstad van voorrade voorsien word.

Oorlewingsopleiding is gestaak. Medisyne is gerasionaliseer en gestandaardiseer, wat ook die geval met die aankoop en vervanging van hoof- mediese uitrusting was. SiekeboeŽ en militÍre mediese klinieke is na gelang van die sluiting en afskaling van LeŽr-, Lugmag- en Vlooteenhede, gekonsolideer en afgeskaal.

Die Adjunk-minister van Verdediging, mnr W.N. Breytenbach, het tydens 'n medaljeparade van die SAGD op 2 April 1990 aangekondig dat Projek Curamus van stapel gestuur sou word. Projek Curamus met as leuse "Die Weermag gee om", het ten doel om die leemtes en knelpunte in die voorkoming, behandeling, rehabilitasie en nasorg van dienende en oudgediende gestremdes en sorgafhanklikes van die SAW uit die weg te ruim. Ter ondersteuning van die projek is verskeie aksies geloods, oa die aanbieding van die Curamus Extravaganza ('n modeparade) in Pretoria, die stigting van die Curamus-vereniging in Oktober 1990 en die uitreiking van 'n gedenkkoevert. Die onthulling van die Curamus-standbeeld by 1 MilitÍre Hospitaal het op 21 Oktober 1990 plaasgevind.

'n Sonderlinge ontdekking is in 1991 by die Premier-myn naby Pretoria gedoen, nl 'n verwaarloosde en vergete gedenksteen ter herdenking van die ontstaan van die SAGD se opleidingsentrum in 1940 by Zonderwater (Cullinan). 'n Diens waartydens Mediese Kommandement Noord-Transvaal ook sy 50ste bestaansjaar herdenk het, is later by die gedenksteen gehou.

Die SAGD se Medexpo, wat daarop gerig is om sy vermoŽ in alle fasette van die mediese spektrum bekend te stel, het in 1991 saamgeval met die Lugvaartvereniging se kongres. Die uitstalling is in die Momentum Arena aangebied en altesame 39 uitstallers het aan die mini-skou van mediese, farmaseutiese en tandheelkundige toerusting deelgeneem. Die uitstalling het ongekende belangstelling uitgelok.

In 1992 skenk die SAGD twee ambulanse aan die Maino-Soko MilitÍre Hospitaal in Lusaka. 'n C130-B Hercules vragvliegtuig van die SALM word gebruik om die ambulanse na Lusaka te vervoer. Mnr Wynand Breytenbach, Adjunk-minister van Verdediging, het die ambulanse oorhandig aan sy ampgenoot, mnr C.K. Chibamba. In dieselfde jaar neem 1 MilitÍre Hospitaal nuwe toerusting asook 'n hartkaterisasieteater in gebruik. Vir die daarstelling van diť teater is 'n bestaande teater teen 'n koste van sowat R3,5 miljoen opgegradeer.

'n Nuwe kursus vir die opleiding van swart mediese ordonnanse is in 1992 geregistreer en die SAGD het nog in dieselfde jaar baanbrekerswerk gedoen met die opleiding van die eerste 160 swart mediese ordonnanse.

Lt genl D.P.Knobel, die Geneesheer-generaal, het in 1992 die aanvoorwerk van nuwe riglyne gedoen waarvolgens die SAGD voortaan die mediese versorging van lede van die SAP en Departement Korrektiewe Dienste sou behartig. Op 1 April 1993 is dan ook 'n stelsel geÔmplementeer waardeur beperkte spesialis hospitaal- en farmasiesdienste aan hierdie instansies gelewer word.

Die rasionalisasie van die SAGD se operasionele en deeltydse magstrukture is in 1992 voortgesit. So bv is 2, 4 en 5 Mediese Bataljongroep gedeaktiveer en 1, 3 en 6 Mediese Bataljongroep se kliniese vleuels tot die drie militÍre hospitale toegevoeg. Voorts is mediese reaksiemagte op mediese kommandementsvlak gestig terwyl TEIN mediese strukture ook op kommandements- en groepsvlakke gevestig is.

Hierteenoor is in 1993 gekonsentreer op die rasionalisasie en struktuurverfyning van hoofkwartiere en basisgerigte dienslewerende SAGD eenhede en installasies. Daarbenewens het die Mediese Kommandemente Verre Noord, Oos-Transvaal en Noord-Kaap tot stand gekom met die gepaardgaande ontbinding van die Mediese Bevelsposte in daardie kommandementsgebiede. Mediese Opleidingskommandement is op 31 Oktober 1993 ontbind en deur 'n Direktoraat Opleiding op SAGD hoofkwartiervlak vervang.

Na aanleiding van 'n algemene staking by die Groothoek Hospitaal (Lebowa) in April 1993, is die SAGD versoek om mediese bystand te verleen. Altesame 18 SAGD lede van Mediese Kommandement Verre Noord het vanaf 29 April 1993 by die hospitaal diens gedoen totdat die staking afgelas is.

'n Epidemie van ingewandekoors het tydens die tweede helfte van November 1993 op Delmas in Oos-Transvaal uitgebreek waarna die SAGD se hulp weer eens ingeroep is. Meer as 3 000 pasiŽnte is gedurende die epidemie in die SAGD se veldhospitaal naby Delmas behandel. Minstens ses geneeshere en sowat 70 ander SAGD lede het daagliks diens by die veldhospitaal gedoen en altesame 3 766 pasiŽnte is behandel.

1 MilitÍre Hospitaal se Polikliniek en Herstelvleuel het in September 1993 'n nuwe Spinale Eenheid vir spinaalbeseerde pasiŽnte in gebruik geneem. Die eenheid bestaan uit 'n multi-dissiplinÍre span gerugsteun deur voldoende apparatuur en ondersteuningsdienste by die Polikliniek en Herstelvleuel.

'n Hulpverleningsooreenkoms is op 9 Augustus 1993 deur die SAGD, die Order of St John's, die Suid-Afrikaanse Rooikruis en die Noodhulpliga van Suid-Afrika onderteken. Ingevolge hierdie ooreenkoms kan die drie noodhulporganisasies bepaalde dienste aan die SAGD of Burgerlike Beskermingsdienste lewer.

Mediese Kommandement Natal is op 7 Oktober 1993 deur Burgerlike Beskerming versoek om na die oorstromings in KwaZulu mediese nooddienste aldaar te verskaf. 'n Mediese span en beheersentrum is by die Mtubatuba-vliegveld ontplooi en gevestig. Geen mediese ongevalle is aangemeld nie, maar slagoffers van die vloedramp is van voedsel en komberse voorsien.

Tydens die onrus in Bophuthatswana gedurende Maart 1994, het verpleegpersoneel by verskillende hospitale gestaak, gedros of gevlug. Gevolglik is pasiŽnte in sommige gevalle feitlik aan hul eie lot oorgelaat. Dit was ook die geval met 'n hospitaal op Gelukspan, 'n dorpie sowat 50 kilometer vanaf Mmabatho. Die SAGD is versoek om mediese nooddienste te voorsien by die hospitaal en 'n mediese span het vanaf 11 Maart die hospitaal beman en noodsaaklike mediese dienste aan sowat 400 pasiŽnte gelewer.



BIBLIOGRAFIE



BERGH, A.C., "Die geskiedenis van Afdeling Logistiek", Militaria 2/2 (1982), pp 62-66.

BOUCH, R.J. (Red.); Infantry in South Africa (1652 - 1976), Pretoria 1977.

BOUWER, Stefaan, en MARTIN LOUW, The South African Air Force at War, Johannesburg 1995.

BREDENKAMP, J.D., "Die ontstaan en ontwikkeling van die Vloot, 1912 - 1982, Militaria 12/2 (1982), pp 31 - 37.

BREDENKAMP, J.D., "Die ontstaan en ontwikkeling van die Kwartiermeester-generaal", Militaria 12/2 (1982), pp 70-74.

BREYTENBACH, J., Forged in Battle, Kaapstad 1986.

BREYTENBACH, J., They Live By The Sword: 32 "Buffalo" Battalion - South Africa's Foreign Legion, Alberton 1990.

CAWTHRA, GAVIN, Brutal Force: The Apartheid War Machine, Londen 1986.

DORNING, W.A., en HEITMAN, H.-R.,"The Joint Monitoring Commission", Militaria 18/1 (1988), pp 1-27.

DU TOIT, J.J., "Die geskiedenis van die personeelfunksie in die SA Weermag sedert WÍreld Oorlog 1 tot 31 Januarie 1981", Militaria 18/4 (1988), pp 14 - 23.

GLEESON, IAN, The Unknown Force (Black, Indian en Coloured Soldiers Through Two World Wars), Johannesburg 1994.

GOOSEN, J.C., Ons Vloot: Die Eerste Vyftig Jaar, Kaapstad 1973.

HEITMAN, HELMOED-R÷MER, South African Armed Forces, Kaapstad 1990.

HEITMAN, HELMOED-R÷MER, War in Angola: The Final South African Phase, Gibraltar 1990.

HEITMAN, HELMOED-R÷MER, en W.A. DORNING, Steeds Kampioene: Suid-Afrikaanse Weermag 1912 - 1987 / Still Champions: South African Defence Force 1912 - 1987, Durban/Pretoria 1987.

JACOBS, F.J. et al, South African Corps of Signals / Suid-Afrikaanse Seinkorps, Pretoria 1975.

LE GRANGE, S.C., "Die geskiedenis van Hoof van Staf Inligting", Militaria 12/2 (1982), pp 56-58.

LE GRANGE, S.C., "Die geskiedenis van Hoof van Staf Operasies", Militaria 12/2 (1982), pp 59-61

MAXWELL, K., and J.M. SMITH: Per Aspera Ad Astra, Pretoria 1970.

MCCREATH, S.N., Theirs is the Glory: South African Air Force Golden Jubilee Souvenir Book, 1920 - 1970, Johannesburg 1970.

MEYERS, E.M., "Drie eeue van militÍre diensplig in Suid-Afrika", Militaria 16/2 (1986), pp 1 - 19.

MOORE, D.M., en P. BAGSHAWE: South Africa's Flying Cheetahs in Korea, Rivonia 1991.

N÷THLING, C.J. (Red.); Ultima Ratio Regum, Pretoria 1987.

N÷THLING, C.J., en DAVE BECKER, The Pride of the Nation, Pretoria 1995.

N÷THLING, C.J., en D.P. MARTINS, Kroniek van die Suid-Afrikaanse Lugmag (1920 - 1990), Pretoria 1990.

N÷THLING, C.J., "Kort kroniek van militÍre operasies en optredes in Suidwes-Afrika en Angola (1914 - 1988)", Militaria 19/2 (1989), pp 5 - 18.

N÷THLING, C.J., "The role of Non-Whites in the South African Defence Force", Militaria 16/2 (1986), pp 47 - 54.

N÷THLING, C.J., en E.M. MEYERS, "Kroniek van diensplig in Suid-Afrika", Suid- Afrikaanse Weermag Oorsig, 1990, pp 255 - 287.

OTTO, W., Die Spesiale Diensbataljon, 1933-1973, Pretoria 1973.

SNYMAN, P.H.R., Beeld van die SWA Gebiedsmag, Pretoria 1989.

SPIES, F.J. DU TOIT, en S.J. DU PREEZ, Operasie Savannah, Angola 1975 - 76, Pretoria 1989.

STEENKAMP, W., Borderstrike: South Africa into Angola, Durban 1983.

STEENKAMP, W., Suid-Afrika se Grensoorlog, 1966 - 1989, Gibraltar 1989.

STIFF, PETER, Nine Days of War, Alberton 1989.

TYLDEN, G., The Armed Forces of South Africa, 1659 - 1954, Johannesburg 1954 & 1982.

VAN DER WAAG, I.J., The Marriage of Clio and Mars, manuskrip, Pretoria 1992.

VAN JAARSVELDT, A.E., et al; MilitÍre Geneeskunde in Suid-Afrika (1913 - 1983), Pretoria 1983.

VENTER, AL J. (Red.), Challenge, Gibraltar 1989.

VON MOLTKE, R., "Die ontstaan en ontwikkeling van die stafafdeling Hoof van Staf Personeel", Militaria 12/2 (1982), pp 46 - 51.

WESSELS, A., "Die Suid-Afrikaanse Vloot: verlede, hede, toekoms: 'n kort kritiese evaluering (1)" Militaria 11/3 (1981), pp 9 - 19.

WESSELS, A., "Die Suid-Afrikaanse Vloot: verlede, hede, toekoms (2)", Militaria 11/4 (1981), pp 18 - 28.

ADLER, F.B., A.E. LORCH en H.H. CURSON, The South African Field Artillery in German East Africa and Palestine 1915-1919, J.L. Van Schaik, Pretoria 1958.

AGAR-HAMILTON, J.A.I. en L.C.F. TURNER, Crisis in the Desert, May - July 1942, Kaapstad 1952.

BECKER, DAVE: On Wings of Eagles, SAAF, Durban 1993.

BIRKBY, C: Dancing the Skies, Howard Timmins, Kaapstad 1982.

BIRKBY, C., Springbok Victory, Kaapstad 1941.

BOUCH, R.J. (Ed.); Infantry in South Africa (1652 - 1976), Dokumentasiediens (SAW), Pretoria 1977.

BOUWER, J.S., en M.N. LOUW: The SAAF at War, 1940 - 1984, Chris van Rensburg, Johannesburg 1989.

BROWN, J .AMBROSE, A Gathering of Eagles: The SAAF in Italian East Africa, 1940 - 1941, Purnell & Sons, Kaapstad 1970.

BROWN, J. AMBROSE, Eagles Strike: The SAAF in Egypt, Cyrenaica, Libya, Tunisia, Tripolitania and Madagascar, 1941 - 1943, Kaapstad 1943 & 1974.

BROWN, J. AMBROSE; They Fought for King en Kaiser: South Africans in German East Africa 1916, Ashanti, Johannesburg 1991.

BROWN, J. AMBROSE, The War of a Hundred Days: Springboks in Somalia en Abyssinia, 1940 - 41, Ashanti, Rivonia 1990.

BROWN, J. AMBROSE, Retreat to Victory: A Springbok's Diary in North Africa: Gazala to El Alamein, 1942, Ashanti, Rivonia 1991.

BRUWER, J.J., Die rol van die Sesde Suid-Afrikaanse Pantserdivisie in die ontplooiing van die Geallieerde offensief in ItaliŽ: Die Slag van Monte Stanco, 7 tot 13 Oktober 1944, MA verhandeling, RAU 1979.

BUCHAN, J.; The South African Forces in France, Nelson, 1920.

BUCHANAN, A.; Three Years of War in East Africa, John Murray, Londen 1919.

CLOTHIER, N.; Black Valour, University of Natal Press, 1987.

COLLYER, J.J., Die Veldtog in Duits-Suidwes-Afrika (1914 - 1915), Staatsdrukker, Pretoria 1937.

COLLYER, J.J.; Die Suid-Afrikaners met Generaal Smuts in Duits-Oos Afrika (1916), Staatsdrukker, Pretoria 1939.

CRWYS-WILLIAMS, JENNIFER, A Country at War 1939 - 1945: The Mood of a Nation, Ashanti, Rivonia 1992.

DIGBY, K.A.; Pyramids and Poppies (The 1st SA Infantry Brigade in Libya, France and Flanders 1915 - 1919), Ashanti, Johannesburg 1993.

GLEESON, IAN, The Unknown Force (Black, Indian en Coloured Soldiers Through Two World Wars), Ashanti, Johannesburg 1994.

GOOSEN, J.C., Ons Vloot: Die Eerste Vyftig Jaar, W.J. Flesch & Vennote, Kaapstad 1973.

GRIMBEEK, C.L., Die totstandkoming van die Unieverdedigingsmag, met spesiale verwysing na die verdedigingswette van 1912 en 1922, D Phil proefskrif, UP 1985.

GROENEWALD, A.J., 'n Kritiese ontleding van die faktore wat gelei het tot die oorgawe van die Suid-Afrikaanse magte by die Slag van Tobruk, D Phil proefskrif, UOVS 1991.

GRUNDLINGH, A., Fighting their own War, Ravan Press, Johannesburg 1987.

GRUNDLINGH, A.M., Die Suid-Afrikaanse Gekleurdes en die Eerste WÍreldoorlog, D Litt et Phil proefskrif, UNISA 1981.

HARRIS, C.J., War at Sea: South African Maritime Operations during World War II, Ashanti, Rivonia 1991.

HARTSHORN, E.P., Avenge Tobruk, Kaapstad & Johannesburg 1960.

HEITMAN, HELMOED-R÷MER, en W.A. DORNING, Steeds Kampioene: Suid-Afrikaanse Weermag 1912 - 1987, Direktoraat Openbare Betrekkinge (SAW), Durban 1987.

JACOBS, C.J., 'n Evaluering van die rol van die Eerste Suid-Afrikaanse Infanteriedivisie tydens die eerste slag van El Alamein, 1 - 30 Julie 1942, MA verhandeling, US 1988.

JACOBS, F.J. et al, South African Corps of Signals / Suid-Afrikaanse Seinkorps, Dokumentasiediens (SAW), Pretoria 1975.

JAMESON, K., en D. ASHBURNER: South African W.A.A.F., Shuter & Shooter, Pietermaritzburg 1948.

JOYCE, PETER, Suid-Afrikaners in die Tweede WÍrerldoorlog, Struik/Timmins, Kaapstad 1989.

KLEIN, H., Springboks in Armour, Purnell & Sons, Kaapstad 1965.

KLEIN, H., Springbok Record, SA Legioen, 1946.

KROS, JACK, War in Italy: With the South Africans from Taranto to the Alps, Rivonia 1992.

L'ANGE, GERALD; Urgent Imperial Service (South African Forces in German South West Africa 1914 - 1915), Ashanti, Johannesburg 1991.

LEIGH, MAXWELL, Captives Courageous: South African Prisoners of War World War II, Johannesburg 1992.

LEIPOLDT, J.W.G., The Union of South Africa and the Great War 1914 - 1918: Official History, Staatsdrukker, Pretoria 1924.

MARTIN, H.J., en N. ORPEN: Eagles Victorious: The Operations of the South African Forces over the Mediterranean and Europe, in Italy, the Balkans and the Aegean, and from Gibraltar and West Africa, Purnell & Sons, Kaapstad 1977.

MARTIN, H.J., en N. ORPEN, South Africa at War: Military and Industrial Organization and Operations in connection with the conduct of war, 1939 - 1945, Kaapstad 1979.

MAXWELL, K., en J.M. SMITH: Per Aspera Ad Astra, Suid-Afrikaanse Lugmag, Pretoria 1970.

MCCREATH, S.N., Theirs is the Glory: South African Air Force Golden Jubilee Souvenir Book, 1920 - 1970, Johannesburg 1970.

M÷LLER, P.L., 31 Eskader en 34 Eskader Suid-Afrikaanse Lugmag se aandeel aan die Warskou-operasies gedurende Augustus en September 1944, MA verhandeling, US 1985.

MOORE, D.M., en P. BAGSHAWE: South Africa's Flying Cheetahs in Korea, Ashanti, Rivonia 1991.

N÷THLING, C.J., Suid-Afrika in die Eerste WÍreldoorlog (1914 - 1918), SAMHIK, Pretoria 1994.

N÷THLING, C.J. (Red.); Ultima Ratio Regum, MilitÍre Informasieburo (SAW), Pretoria 1987.

N÷THLING, C.J., en DAVE BECKER, The Pride of the Nation, Suid-Afrikaanse Lugmag, Pretoria 1995.

N÷THLING, C.J., en D.P. MARTINS, Kroniek van die Suid-Afrikaanse Lugmag (1920 - 1990), Direktoraat Openbare Betrekkinge (SAW), Pretoria 1990.

OBERHOLSTER, A.G., Die Randse Staking van 1922, D Phil proefskrif, UP 1979.

ORPEN, N., Victory in Italy, Purnell, Kaapstad 1975.

ORPEN, N., East African en Abyssinian Campaigns, Kaapstad 1968.

ORPEN, N., War in the Desert, Kaapstad 1971.

ORPEN, N. en H.J. MARTIN, Salute the Sappers (1): The formation of the South African Engineers Corps and its operations in East Africa and the Middle East to Battle of Alamein, Johannesburg 1981.

ORPEN, N. en H.J. MARTIN, Salute the Sappers (2): The operations of the South African Engineers Corps in the North African and Italian theatres of war from the Battle of El Alamein to the end of World War II, with a brief description of subsequent developments, Johannesburg 1982.

OTTO, W., Die Spesiale Diensbataljon, 1933-1973, Dokumentasiediens (SAW), Pretoria 1973.

STEMMET, F.J., Die geskiedenis van die Suid-Afrikaanse Artillerie, 1912 - 1918, D Phil proefskrif, RAU 1985.

TYLDEN, G., The Armed Forces of South Africa, 1659 - 1954, oorspronklik uitgegee deur die Africana-museum van Johannesburg, (1954); hersiende uitgawe deur Trophy Press, Johannesburg 1982.

UYS, Ian; Rollcall (The Delville Wood Story), Uys Publishers, Johannesburg 1991.

VAN DER SPUY, K.R.; Chasing the Wind, Books of Africa, 1966.

VAN DER WAAG, I.J., The Marriage of Clio and Mars, manuskrip, Dokumentasiediens, (SAW), Pretoria 1992.

VAN JAARSVELDT, A.E., et al; MilitÍre Geneeskunde in Suid-Afrika (1913 - 1983), MilitÍre Informasieburo (SAW), Pretoria 1983.
Kubaan is offline   Reply With Quote
Old 05-30-2007   #9
Kubaan
Senior Volks Kryger
 
Join Date: Jan 2007
Location: Port Elizabeth
Posts: 1,898
Kubaan is on a distinguished road
Hoofde Van Die Uvm/saw En Weermagsdele (1912 - 1990)

HOOFDE VAN DIE UVM/SAW EN WEERMAGSDELE (1912 - 1990)

deur Kol C.J. NŲthling




INLEIDING:

Hiernaas word die Hoofde van die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW) en die Weermagsdeelhoofde (SA LeŽr, SA Lugmag, SA Vloot en SAGD) sedert die stigting van die Unieverdedigingsmag (UVM) in 1912 kortliks in kronologiese volgorde aangestip. Die amptelike posbenaming wat op 'n gegewe tydstip in gebruik was, word ook aangedui. Waar dit nodig geag word, word die lys met kort notas toegelig.

HOOF VAN DIE UVM/SAW:

[Met die totstandkoming van die UVM OP 1 Julie 1912, het diť organisasie nie onder die oorhoofse bevel van 'n enkele militÍre gesagvoerder gestaan nie. Die drie hoofvertakkinge, die Staande Mag, Aktiewe Burgermag en die Kadette, het elk sy eie gesagvoerder gehad : Brig genl H.T. Lukin het as Inspekteur-generaal aan die hoof van die Staande Mag gestaan terwyl brig genl C.F. Beyers as Kommandant-generaal van die Aktiewe Burgermag gedien het. Kol P.S. Beves was in bevel van die Kadette.

Op daardie tydstip was die pos wat later as Hoof van die SAW sou uitkristalliseer, gesetel in die Afdeling van die Generale Staf. Die pos is beklee deur 'n stafoffisier vir Generale Stafpligte, te wete maj J.J. Collyer. Hierna sou diť pos etlike naamsveranderinge ondergaan voordat dit
in 1973 as Hoof van die SAW bekend sou word.

1. Stafoffisier vir Generale Stafpligte, Afdeling van die Generale Staf

Maj (later lt kol en kol) J.J. Collyer : 1 Julie 1912 - 2 Augustus 1915.

2. Hoofstafoffisier Generale Staf en Adjudant-generaal

Brig genl J.J. Collyer : 2 Augustus 1915 - 3 Junie 1917.

3. Hoof van die Generale Staf en Adjudant-generaal

Brig genl J.J. Collyer : 4 Junie 1917 - 4 Oktober 1919.

4. Hoof van die Generale Staf

a. Brig genl J.J. Collyer : 4 Oktober 1919 26 Maart 1920.

b. Genl maj A.J.E. Brink : 21 September 1920 -30 September 1922.

5. Chef (later Hoof) van die Generale Staf en Sekretaris van Verdediging

Genl maj A.J.E. Brink : 1 Oktober 1922 - 30 April 1933.

6. Hoof van die Generale Staf

a. Brig genl (later genl) Sir H.A. (Pierre) van Ryneveld: 1 Mei 1933 - 1 Mei 1949.

b. Lt genl L. Beyers : 2 Mei 1949 - 15 Maart 1950.

c. Lt genl C.L. de Wet du Toit : 16 Maart 1950 -22 September 1956.

7. Kommandant-generaal, UVM/SAW

a. Kmdt genl H.B. Klopper : 23 September 1956 -24 September 1958.

b. Kmdt genl S.A. Melville : 25 September 1958 -30 Desember 1960.

c. Kmdt genl P.H. Grobbelaar : 31 Desember 1960 - 30 September 1965.

d. Genl R.C. Hiemstra : 1 Oktober 1965 - 31 Maart 1972.

e. Adm H.H. Biermann : 1 April 1972 - 30 Junie 1973.

8. Hoof van die SAW

a. Adm H.H. Biermann : 1 Julie 1973 - 31 Augustus 1976.

b. Genl M.A. de M. Malan : 1 September 1976 - 6 Oktober 1980.

c. Genl C.L. Viljoen : 7 Oktober 1980 - 31 Oktober 1985.

d. Genl J.J. Geldenhuys : 1 November 1985 - 31 October 1990.

e. Genl A.J. Liebenberg : 1 November 1990 - .

HOOF VAN DIE LEŽR

[Die oorsprong van die pos wat tans as Hoof van die LeŽr bekend staan, kan na die dertigerjare teruggevoer word. In 1933 is die pos Direkteur van Krygsverrigtings en Opleiding as deel van die Hoof van die Generale Staf se afdeling daargestel. Diť stap kan beskou word as die beginpunt van die pos Hoof van die LeŽr].

1. Direkteur van Krygsverrigtings en Opleiding

a. Lt kol F.H. Theron : 6 Oktober 1933 - 30 April 1934.

b. Kol P. de Waal : 17 Mei 1934 - 30 September 1937.

2. Direkteur van Krygsverrrigtings en Inligtingsdiens

Kol P. de Waal : 1 Oktober 1937 - 31 Maart 1939.

3. Direkteur van Opleiding en Krygsverrigtings

a. Kol G.E. Brink : 1 April 1939 - 11 September 1939.

b. Brig P. de Waal : 15 September 1939 - 3 November 1939.

4. Direkteur-generaal van Krygsverrigtings

Brig P. de Waal : 4 November 1939 - 20 Mei 1940.

5. Direkteur-generaal van Opleiding en Organisasie

Brig P. de Waal : 28 Januarie 1941 - 21 Maart 1941.

6. Adjunk-hoof van Staf

a. Brig P. de Waal : 21 Maart 1941 - 8 Feburarie 1944.

b. Brig genl H.S. Wakefield : 9 Februarie 1944 -31 Julie 1945.

c. Kol H.S. Cilliers : 1 Augustus 1945 - 1 Maart 1946.

7. Adjunk-hoof van die Generale Staf

Genl maj W.H.E. Poole : 2 Maart 1946 - 8 Augustus 1948.

8. Direkteur-generaal van Opleiding en Operasies

Brig P. de Waal : 9 Augustus 1948 - 9 November 1948.

9. Direkteur-generaal van die Landmag

a. Genl Maj C.L. de Wet du Toit : 10 November 1948 - 23 April 1950.

b. Brig H.B. Klopper : 24 April 1950 - 11 September 1952.

10. LeŽrstafhoof

a. Brig H.B. Klopper : 12 September 1952 - 30 April 1953.

b. Genl maj P.H. Grobbelaar : 1 Mei 1953 - 24 September 1958.

c. Genl maj J.N. Bierman : 25 September 1958 - 31 Oktober 1959.

d. Veggenl S.A. Engelbrecht : 1 November 1959 - 3 Maart 1963.

e. Veggenl P.J. Jacobs : 4 Maart 1963 - 31 Desember 1965.

f. Lt genl C.A. Fraser : 1 Januarie 1966 - 30 Junie 1966

11. Hoof van die LeŽr

a. Lt genl C.A. Fraser : 1 Julie 1966 - 30 November 1967.

b. Lt genl W.P. Louw : 1 Desember 1967 - 30 Junie 1973.

c. Lt genl M.A. de M. Malan : 1 Julie 1973 - 31 Augustus 1976.

d. Lt genl C.L. Viljoen : 1 September 1976 - 6 Oktober 1980.

e. Lt genl J.J. Geldenhuys : 7 Oktober 1980 - 31 Oktober 1985.

f. Lt genl A.J. Liebenberg : 1 November 1985 - 28 Februarie 1990.

g. Lt genl G.L. Meiring : 1 Maart 1990 - .

HOOF VAN DIE LUGMAG:
[Met die totstandkoming van die Suid-Afrikaanse Lugmag miv 1 Feburarie
1920, is kol sir H.A. (Pierre) van Ryneveld as Direkteur van Lugdienste
aangestel.]

1. Direkteur van Lugdienste

Kol sir H.A. (Pierre) van Ryneveld : 1 Februarie 1920 -30 April 1933.

[Met sy aanstelling as Hoof van die Generale Staf op 1 Mei 1933, is bogenoemde pos tydelik vakant gelaat hoewel die Lugmag tot in 1937 onder Van Ryneveld se bevel gestaan het.]

2. Direkteur van Lug- en Tegniese Dienste

Lt kol H.C. Daniel : 1 November 1937 - 30 Junie 1939.

3. Direkteur van die Lugdiens.

a. Kol H.C. Daniel : 1 Julie 1939 - 12 September 1939.

b. Brig J. Holthouse : 13 September 1939 - 3 November 1939.

4. Direkteur-generaal van die Lugdiens

a. Brig J. Holthouse : 4 November 1939 - 25 November 1940.

b. Genl maj C.J. Venter : 26 November 1940 - 16 Oktober 1945.

c. Brig H.G. Willmott : 17 Oktober 1945 -30 September 1946.

d. Genl maj (o/r) J.T. Durrant : 1 Oktober 1946 - 30 Junie 1951.

e. Brig H.G. Willmott : 1 Julie 1951 - 11 September 1952.

5. Lugstafhoof

a. Brig H.G. Willmott : 12 September 1952 - 24 Augustus 1954.

b. Brig S.A. Melville : 25 Augustus 1954 - 22 September 1956.

c. Veggenl B.G. Viljoen : 23 September 1956 - 30 April 1965.

d. Lt genl H.J. Martin : 1 Mei 1965 - 30 Junie 1966.

6. Hoof van die Lugmag

a. Lt genl H.J. Martin : 1 Julie 1966 - 30 November 1967.

b. Lt genl J.P. Verster : 1 Desember 1967 -2 Desember 1974.

c. Lt genl R.H. Rogers : 3 Desember 1974 -28 Februarie 1975 (waarnemend) en 1 Maart 1975 - 30 November 1979 (vaste aanstelling).

d. Lt genl A.M. Muller : 1 Desember 1979 - 29 Februarie 1984.

e. Lt genl D.J. Earp : 1 Maart 1984 - 30 Junie 1988.

f. Lt genl J.P.B. van Loggerenberg : 1 Julie 1988 - 31 Oktober 1991.

g. Lt genl J. Kriel : 1 November 1991 - .

HOOF VAN DIE VLOOT:

[Suid-Afrika se eerste Staandemagvloot, die SA Seediens, het op 1 April 1922 tot stand gekom met kdr N.H. Rankin (afgedeel van die Koninklike Marine - vrywilligerreserwe, Suid-Afrika) as Bevelvoerder, Suid-Afrikaanse Seediens. Rankin is op 4 Junie 1928 opgevolg deur kdr R.P. Fitzgerald (Britse Koninklike Vloot). Kdr Fitzgerald het in 1931 bedank en die pos Bevelvoerder Suid-Afrikaanse Seediens het op 4 November 1932 verval. Die Suid-Afrikaanse Seediens sou voortaan regstreeks onder die bevel van die Britse Vlootopperbevelhebber van die Afrikastasie in Simonstad staan.
Vanaf hierdie datum tot 14 Januarie 1940 het die volgende Britse vlagoffisiere bevel oor die Suid-Afrikaanse Seediens gevoer:

V adm H.J. Tweedie (1932 - 1933);
V adm Sir Edward R.G.R. Evans (1933 - 1935);
V adm Sir Francis L. Tottenham (1935 - 1938); en
V adm Sir George H.D'oyly Lyon (1938 - 1940).

Die Suid-Afrikaanse Seediens was die voorloper van die Suid-Afrikaanse Verdedigingsmag ter See (gestig 15 Januarie 1940) en die Suid-Afrikaanse Seemag (gestig 1 Augustus 1942) wat op 1 Januarie 1951 die Suid-Afrikaanse Vloot geword het.

1. Direkteur Suid-Afrikaanse Verdedigingsmag ter See

a. S adm G.W. Hallifax : 16 September 1939 - 28 Maart 1941.

b. Kapt (later kdoor) J. Dalgleish : 29 Maart 1941 - 30 April 1946.

2. Direkteur van die Suid-Afrikaanse Seemag

a. Kdoor J. Dalgleish : 1 Mei 1946 - 30 November 1946.

b. Kdoor F.J. Dean : 1 Desember 1946 30 Junie 1951.

3. Vloot- en Marinestafhoof

a. Brig P. de Waal : 1 Julie 1951 - 30 November 1952.

b. S adm H.H. Biermann : 1 Desember 1952 - 30 April 1955.

4. Vlootstafhoof

S adm H.H. Biermann : 1 Mei 1955 - 30 Junie 1966.

5. Hoof van die Vloot

a. V adm H.H. Biermann : 1 Julie 1966 - 31 Maart 1972.

b. V adm J. Johnson : 1 April 1972 - 30 September 1977.

c. V adm J.C. Walters : 1 Oktober 1977 - 31 Januarie 1980.

d. V adm R.A. Edwards : 1 Feburarie 1980 - 30 September 1982.

e. V adm A.P. Putter : 1 Oktober 1982 - 30 Junie 1985.

f. V adm G. Syndercombe : 1 Julie 1985 - 31 Maart 1989.

g. V adm A.P. Putter : 1 April 1989 - 30 Junie 1990.

h. V adm L.J. Woodburne: 1 Julie 1990 -

GENEESHEER-GENERAAL:
[Met die stigting van die UVM op 1 Julie 1912, is 'n hoofkwartier vir diť organisasie geskep wat onder meer voorsiening gemaak het vir 'n mediese afdeling onder maj P.G. Stock. In die Staatskoerant van 3 Desember 1913 is die stigting van die Zuid-Afrikaanse Mediese Dienst afgekondig, terugwerkend na 1 April 1913. Ofskoon hierdie datum as die stigtingsdatum
van die Suid-Afrikaanse Geneeskundige Diens (SAGD) aanvaar word, het diť organisasie eers op 1 Julie 1977 die vierde Weermagsdeel geword.]

1. Stafoffisier Geneeskundige Dienste

Maj (later lt kol) P.G. Stock : 1 April 1913 - 31 Augustus 1914.

2. Direkteur van Geneeskundige Dienste

a. Kol P.G. Stock : 1 September 1914 - 2 Mei 1918.

b. Kol A.J. Orenstein : 3 Mei 1918 - 9 Mei 1919 (waarnemend).

c. Kol P.G. Stock : 10 Mei 1919 - 2 April 1920.

d. Kol E.N. Thornton : 3 April 1920 - 20 November 1934.

e. Kol E.H. Cluver : 21 November 1934 - 10 Oktober 1938 (deeltyds).

3. Direkteur-generaal van Geneeskundige Dienste

a. Kol E.H. Cluver : 11 Oktober 1938 - 18 Desember 1939 (deeltyds).

[NOTA: Gedurende hierdie tydperk het kol A.H. van der Spuy voltyds die pos Direkteur van Geneeskundige, Gesondheids- en Tandheelkundige Dienste beklee.]

b. Brig A.J. Orenstein : 19 Desember 1939 - 8 Augustus 1940.

c. Brig E.N. Thornton : 9 Augustus 1940 - 1 Maart 1943.

4. Direkteur-generaal van Geneeskundige Dienste

a. Brig (later genl maj) A.J. Orenstein : 2 Maart 1943 - 31 Augustus 1945.

b. Brig W.H. du Plessis : 1 September 1945 - 9 Maart 1949.

5. Geneesheer-generaal

a. Brig W.H. du Plessis : 10 Maart 1949 - 1 Januarie 1953.

b. Brig P.C.C. Blair-Hook : 2 Januarie 1953 - 12 Februarie 1955.

c. Brig J.H. Rauch : 13 Februarie 1955 - 31 Januarie 1960.

d. Genl maj E.C. Raymond : 1 Februarie 1960 - 31 Maart 1969.

e. Genl maj (later lt genl) C.R. Cockcroft : 1 April 1969 - 30 Oktober 1977.

f. Genl maj (later lt genl) N.J. Nieuwoudt : 31 Oktober 1977 - 29 Februarie 1988.

g. Lt genl D.P. Knobel : 1 Maart 1988 -

Acknowledgement/Erkenning:


* Miss L. Jooste of the Directorate Documentation Service, SADF / Mej L. Jooste van die Direktoraat Dokumentasiediens, SAW

* Cdr W.M. Bisset, Staff Officer SA Naval Museums / Kdr W.M. Bisset, Stafoffisier SA Vlootmusea

* Militaria 9/2 (1979)
??
Kubaan is offline   Reply With Quote
Old 10-14-2007   #10
Piett
Super Moderator
 
Piett's Avatar
 
Join Date: Jan 2007
Posts: 18,175
Piett is on a distinguished road
Mercenary Bob Denard dies

14/10/2007 15:54 - (SA)


Bordeaux - Bob Denard, the French soldier whose near mythical involvement in African wars since the 1960s made him one of the world's most famous mercenaries, has died.
He had been suffering from Alzheimer's disease and was 78 years old.
"I confirm that he has died," Georgette Garnier, Denard's sister, told Reuters.
She declined to say when or where he died, but he had recently been living in the village where he was born in south-western France.
Denard, who claimed he had covert support from France, keen to maintain its influence in its former African colonies, called himself the "pirate of the Republic" for a career which began in Congo and ended in the Comoros islands in the Indian Ocean.
Senior Comoros military commander Abdallah Gamil said Denard had been admitted to a hospital in Paris late on Saturday.
"About 40 minutes later, one of Bob's close friends told me he had died," he said. Comoros coup
Denard was sentenced by a Paris court in July for his part in a 1995 coup in Comoros.
He and others were charged with overthrowing Comoros President Mohammed Djohar in September 1995, when they put opposition leaders Mohammed Taki and Said-Ali Kemal in power.
The court sentenced Denard to four years in jail, but ordered three of them suspended.
A separate sentencing judge was supposed to decide whether the ailing Denard would serve time behind bars.
The mercenaries said they had acted with the knowledge and implicit support of the French government in the Comoros, a former French colony.
Denard was one of several European mercenaries to play a major role in a series of wars during the 1960s and 1970s that accompanied the decolonisation of Africa.
His ruthless efficiency when faced with poorly equipped and poorly trained African troops, made him a legendary figure as he led a band of former European soldiers who became known as "les affreux" (the frightful ones).
News24 is now available on your cellphone.
__________________
Quote:
Ek staan eder saam met 10 man, wat eerstens met God en die waarheid gewapen is, en dan met die wapen gewapen is.
As wat ek saam met n 1000 man staan, wat net met die wapen alleen gewapen is.
Ek staan erder met n man wat feitlik korek is, as n man wat Geeslik verkeerd is.
SIENER VAN RENSBURG
AAN DIE STERKSE EN MEES OPREGSTE BOER SAL DAAR GELOUTER WORD
Piett is online now   Reply With Quote
Old 10-31-2007   #11
Kubaan
Senior Volks Kryger
 
Join Date: Jan 2007
Location: Port Elizabeth
Posts: 1,898
Kubaan is on a distinguished road
Eheke Operasie Kropduif

Presies 30 jaar nadat een van die rigtinggewendste aanvalle op 'n vyandelike teiken deur Suid-Afrikaanse verkenningsmagte (recces) in Angola uitgevoer is, is die sluier vir die eerste keer gelig oor wat presies by Eheke gebeur het.

Dit was ín aanval waarin die meeste recces ooit op een slag dood is Ė ses het binne die eerste minute van die geveg gesneuwel en ín sewende is later in die hospitaal dood.

Dit was ook ín aanval wat uiteindelik tot die toekenning van twee Honoris Crux-medaljes (HC) vir dapperheid gelei het.

ín Paar van die 80 recces wat aan die aanval by Eheke deelgeneem het, het die afgelope naweek buite Pretoria hulde gebring aan hul gestorwe makkers.

Oudkol. Hennie Blaauw, wat die geveg destyds gelei het, het vertel hoe die aanval, wat op 27 Oktober 1977 deel was van Operasie Kropduif, ďvan die beplanning af in chaos gedompel wasĒ.

Die doelwit was Swapo se noordelike streekhoofkwartier by Eheke, sowat 22 km van die Namibiese grens in Angola. Daar was vermoedelik tot 700 Swapo-lede in die basis, wat ín direkte bedreiging vir die naaste Suid-Afrikaanse basis by Eenhana was.

Die verkenningsmagte was in daardie dae nog ín eenheid in sy kinderskoene en nie eens almal in die weermag was bewus van die totstandkoming daarvan nie. Nadat Eheke as teiken geÔdentifiseer is, was die vraag wie die aanval moes doen.

Die politiek van die dag het bepaal dat Suid-Afrika nie as die aggressor in ín vreemde land gesien mag wees nie. Oudpremier John Vorster was weens druk van die Amerikaners Ė juis om diť rede Ė ook teen die aanval gekant. Die weermag het egter besluit om met die aanval voort te gaan.

Volgens Blaauw sou die ideale situasie gewees het om vier Buccaneer-bomwerpers in te stuur en die hele basis te vernietig, maar dit was ín te aggressiewe opsie. Die ander opsie was om 32 Bataljon te gebruik, maar hulle het in daardie stadium nie genoeg en geskikte operateurs gehad nie.

Die recces het die geleentheid aangegryp Ė hoofsaaklik om hul vermoŽ te onderstreep.

Die primÍre rol van die verkenningsmagte is om in klein groepies agter die vyandelike gebiede aanvalle uit te voer. Weens die sukses wat hulle tůť reeds begin behaal het, is besluit om diť soort aanvalle op groter skaal aan te pak.

ín Deurmekaarspul oor wie die bevel en beheer van die operasie sou oorneem, het egter veroorsaak dat die finale opdrag om voort te gaan letterlik net ure voor die tyd gekom het.

Geen behoorlike operasionele plan is deurtrap nie, met die gevolg dat dit ín geval was van ďgryp en gaanĒ.

Die Suid-Afrikaanse groep is met valskerms neergelaat om die basis van die noordwestelike kant af aan te val. Die soldate moes dus met al hul toerusting spring, insluitend mortiere en ligte masjien- en aanvalsgewere.

Volgens Blaauw is die groep egter in die middel van die nag weens ín lugmagnavigator se berekeningsfout op die verkeerde plek neergelaat sodat hulle met volle toerusting van sowat 60 kg ín ompad van bykans 25 km moes loop om by Eheke te kom.

Waar die geveg veronderstel was om ín verrassing vir Swapo met dagbreek te wees, kon dit eers teen 15:40 die volgende middag plaasvind.

En toe was dit waarskynlik ook nie meer ín verrassing nie.

ďDie manne was moeg en ek wou hÍ ons moet eers rus om teen eerste lig die volgende oggend voort te gaan, maar ons is deur hoŽr gesag beveel om onmiddelik voort te gaan.

ďOns water was op en die ouens het drips begin drink om aan die gang te bly. Nadat die skote begin klap het, kon ek ook nie die geveg stopsit nie, want ons het eenvoudig te veel ongevalle gehad.Ē

Die ander voorwaarde vir die operasie was dat die recces geen lugsteun sou hÍ nie: geen Impala-vegvliegtuie en geen helikopter-vuursteun nie.

Mnr. Flip Marx en sy ouer broer, Wentzel, was twee van die soldate.

Midde-in die geveg moes Flip magteloos toesien hoe sy broer doodgeskiet word.

Kapt. Corrie Meerholz, wie se groep van agt almal ůf dood ůf gewond is, is in die bobeen geskiet, maar hy het desondanks van die gewondes onder swaar vuur na veiligheid gebring.

Hy en sers. Marius Viljoen, ín operateur wat ook as mediese ordonnans opgelei is, het die HC daarvoor ontvang.

Die Swapo-kontingent het op die vlug geslaan en glo sowat 280 verliese gely.

NŠ die skermutseling, wat maar ín skrale halfuur geduur het, is die Suid-Afrikaanse gewondes en dooies met helikopters uitgevlieg.

Van die beloofde helikopters wat die res terug Suid-Afrika toe moes bring, het daar niks gekom nie en die groep moes noodgedwonge die 22 km grens toe te voet aandurf.

Oudbrig.genl. Jakes Swart, destydse bevelvoerder van die verkenningsmagte, het Saterdag gesÍ die aanval het die onverskrokke reputasie van die mag gevestig.

Terselfdertyd het die verkenningsmagte die lesse van Eheke sů ernstig ter harte geneem dat daar nooit weer op dieselfde skaal verliese gely is nie.

Saam met die bitter is daar Saterdag ook die soet en die snaaks van die operasie herleef.

Sů het die manne kort voor die operasie ietwat verdagte bokvleis geŽet, wat veroorsaak het dat hul mae nie heeltemal stabiel was nie.

ďEk het, nadat ons geland het, nog nooit ouens sů vinnig uit hul valskermharnasse en klere sien klim om by die naaste boom te kom nie!Ē vertel een van die oudstryders.

Blaauw, wat deurentyd met ín Bosbok-verkenningsvliegtuig in radioverbinding was, het hard begin swets nadat sy kommunikasie nŠ ín mortier van Swapo verbreek is.

Dit was eers nadat sy makkers hom daarop gewys het dat die radiotelefoonkoord se draad afgeskiet is, dat hy begryp het hoekom hy nie meer kontak gehad het nie.

Meerholz, ín reus van ín man wat waarskynlik juis weens diť faktor sy ernstige wonde oorleef het, het erg gebloei terwyl daar op ín helikopter gewag is om hom te kom haal.

Die mediese ordonnanse het gesukkel om weens die bloedverlies ín aar in sy lyf te vind om ín drup in te sit. Hulle was later tot agter sy ore op soek na ín aar, waarop hy half beswymeld laat hoor het: ďHet ek nog nie genoeg gate in my lyf dat julle nou nůg ín paar wil maak nie!Ē

Om hom aan die lewe te hou, moes twee jong korporaals uiteindelik ďinge-plugĒ word om tydens die vlug hospitaal toe mens-tot-mens vir hom bloed te skenk.

Met die terugstap grens toe was die meeste van die soldate op hul voete uit van moegheid. Sů het een in ín boom vasgeloop en onmiddellik tot ín aanvalsposisie oorgegaan om diť onverwagse ďvyandĒ te konfronteer.

Hulle glimlag nou oor hul wedervaringe, maar 30 jaar gelede was daar niks komies omtrent diť rampspoedige operasie nie en volgens Swart het dit die verkenningsmagte lank geneem om die tragedie te verwerk.

Die topgeneraals het nie een die moed gehad om die manne in die oŽ te kyk nie en het net ín boodskap gestuur dat hulle jammer was.

Selfs die amptelike weergawe het geen krediet vir die recces gegee nie en suiwer gelui dat dit ín vergeldingsaanval op Swapo was.

Die oorblywende groepie van sowat 70, waarvan baie nou in die buiteland werk, raak egter elke jaar op 27 Oktober om 15:40 vir ín oomblik stil: Hulle sal hul makkers nooit vergeet nie.
Kubaan is offline   Reply With Quote
Old 03-22-2008   #12
Piett
Super Moderator
 
Piett's Avatar
 
Join Date: Jan 2007
Posts: 18,175
Piett is on a distinguished road
Angola celebrates 1988 victory

Quote:
22/03/2008 13:00 - (SA)

Luanda - Angola will celebrate on Saturday for the first time the anniversary of the 1988 battle of Cuito Cuanavale which changed the region's political landscape, accelerating the independence of Namibia and the fall of apartheid in South Africa.
"We are not just celebrating the anniversary of the battle of Cuito Cuanavale but also the victory of democracy in the southern African region," said the South African ambassador to Angola, Themba Khubeka, who was invited to the celebration along with dignitaries from Cuba and Namibia.
After Angola's independence from Portugal in 1975, a civil war raged between the ruling Popular Movement for the Liberation of Angola (MPLA), with the support of Cuban troops, and the rebel forces of the National Union for the Total Independence of Angola (UNITA), backed by soldiers of the apartheid regime in South Africa.
Twenty years ago Angola's white minority regime, opposed to communism, was determined to prevent the country from providing a base for the anti-apartheid militants of the ANC as well as Namibian fighters opposed to the administration of Namibia by South Africa.
'The enemy was pounding us'
On March 22, 1988, the two opposing camps faced off in Cuito Canavale, southeast Angola, which occupies a geographically-strategic position on the route leading to major cities such as Huambo and Lubango in the centre of the country.
"At 18:00 hours, March 22, the enemy was moving from east to the west side of the river bank where our defences were stationed. Ninety minutes later they engaged us," Angolan Colonel Mele Francisco Camacho said in an interview with AFP, recounting the battle.
"The enemy was pounding us with G-5 (long-range guns) and tanks. The soldiers were shooting. We were also launching our artillery. The battle went on and on throughout the night," Camacho, then a lieutenant, recalled.
Cuito Cuanavale, a town without electricity at the time, was lit from the canon fire as deafening shells hit the ground.
"We couldn't see anything. We were working with our senses only. We knew the enemy was on the other side of the river and that is where we aimed our weapons," he said.
The barrage of ground fire made any air support from either side impossible, said Camacho.
"We were so close to each other that any air bombardment would end up hitting our own troops. I think the South Africans realised the same."
Twelve-hour battle
After 12 hours of battling, the shelling ceased. The South Africans had pulled back and "we knew it was over," he said.
But the debate over the human and material cost of the battle went on. While the Cuban and Angolan forces claimed victory, South Africa claimed it lost only 31 soldiers against 4 785 who fell on the other side.
Whichever way the argument went, the South African Defence Forces faced a barrage of criticism at home with the media and the civil societies condemning the human losses and questioning the troops' involvement in a foreign battle.
The Angolan regime finally accepted to find a negotiated solution and sat down with the Americans, Cubans, Russians and South Africans.
At the same time, the apartheid regime in South Africa also entered into discussions with the ANC and in July 1988 agreed to elections in Namibia in exchange for the withdrawal of Cuban troops from Angola.
These developments led to a chain of other historical events: Namibia's independence in 1990, dismantlement of apartheid between 1990 and 1994 in South Africa, and the signing of a ceasefire agreement in Angola in 1991.
Fighting which resumed in Angola in 1992 finally came to an end in 2002.
Colonel Camacho, who was awarded a medal for his role in Cuito Cuanavale, could not have imagined the implications of the battle he fought.
"I'm happy that so much changed in the region," he said.

News24 is now available on your cellphone.
Sal nog SA se weergawe pos.


Quote:
THE BATTLE OF CUITO CUANAVALE

Cuba's Mythical Victory

The Myth

In 1988 the Angolan Minister of Defence and other official Angolan and Cuban sources claimed that a South African offensive consisting of up to 9,000 troops with 500 tanks, 600 artillery field guns and scores of aircraft had attacked the town of Cuito Cuanavale in Angola. According to their version the attack had failed thanks to a valiant defense effort by Cuban and Angolan troops, and the South Africans had lost 50 aircraft, 47 tanks and hundreds of men. The Cuban propaganda version of this "heroic battle" was widely believed in the west, and it was not until after the war had ended that the facts emerged. By the end of 1987, when the Cubans and Angolans were supposed to have achieved their great victory, they were already suing for peace in Angola, with their Soviet backers openly stating that the war there could not be won. In the negotiations that followed, one of the conditions of the Cubans was that they be allowed to make an honourable withdrawal from the war, an unusual demand to be made by a victorious army, to say the least. The fact is, the Cubans knew that they were losing but did not want to withdraw from Angola in disgrace. The South Africans, who had been the real victors in the Cuito campaign, realised that making the full facts known at that delicate stage in the peace negotiations would humiliate the Cubans and their Soviet backers and perhaps spur them into sending yet more troops to Angola in an effort to save their reputation. Making the Cubans look ridiculous would serve no useful purpose.
However, once the Cuban and Soviet involvement in the war had ended and the South Africans had withdrawn their troops, it did not take long for the real story of the battle to emerge.
Origin of the War

When Angola became independent from Portuguese rule in 1975 there was no elected government, and a pro-Communist guerrilla movement, the MPLA, became the de facto rulers, opposed by the smaller anti-Communist movements, the FNLA and Unita. When Cuban "advisers" began to enter the country to support the MPLA the South African Army responded by sending small combat groups into the war to assist the FNLA and Unita and at the same time eliminate the threat from SWAPO, a guerrilla group fighting to take over Namibia. During Operation Savannah in 1975 two small South African combat groups, with covert American backing, raced across Angola to the capital, Luanda, in a lightning blitzkrieg that was called off at the last moment when the Americans withdrew their political support. In the years that followed the MPLA consolidated their hold on Angola, but at the same time Unita grew to a force of over 30,000 men which controlled most of Southern Angola and enjoyed the support of the local population. In order to counter the threat they posed to the MPLA more and more Cuban troops were brought into the country, along with Soviet advisers and huge supplies of armaments. Several offensives were attempted against Unita during the early 1980s without success. Both the Angolan Army and Air Force were expanded considerably, with more new weapons being delivered by the Soviets, including Mig-23s and Mi-25 combat helicopters.
In 1985 Fapla sent 20 brigades southwards in their largest offensive yet and the South African government decided that the threat of Cuban, Fapla and SWAPO forces reaching the South African borders was now too real to ignore, sent a small number of troops into Angola to assist Unita. To counter the air offensive the South African Air Force also flew a number of sorties, shooting down a Mig and several Soviet helicopters, one of which was ferrying the 10 Soviet officers in charge of the offensive to Cuito. The offensive finally ground to a halt, with large numbers of Faplan soldiers dead and a considerable number of Cubans killed, which prompted Castro to raise the Cuban troop strength in Angola to around 45,000 men.
During the first half of 1986 another offensive was attempted, considerably hampered and delayed after South African special forces units sank a Cuban cargo ship in Namibe Harbour and damaged two Soviet cargo ships and several oil tanks. In June, however, the offensive slowly got under way, but then was brought to an abrupt end when Unita troops, supported by South African troops, attacked and severely crippled the vital air base at Cuito Cuanavale. Without air support the offensive crumbled and the troops were pulled back.
The New Offensive

During late 1986 and early 1987 Cuban forces in Angola prepared for yet another full-scale offensive aimed at overrunning Unita and capturing its headquarters at Jamba. After their failure in both their 1985 and 1986 offensives in support of Fapla, the Cubans were now eager to gain the initiative and prove that they were a match for the South African Defence Force and establish themselves as the "liberators" of Southern Africa. The Soviet Union was shipping heavy armaments into Angola daily, some of it the most modern Soviet weaponry ever seen outside the Soviet Union itself - jet fighters, tanks, helicopter-gunships, air defence missiles, radar and numerous vehicles. Most of it was delivered to Menongue, from where it was then moved on to the base at Cuito Cuanavale. This base had been chosen as the starting point for the new offensive.
Both the South Africans and Unita were left in no doubt that this enormous build-up of weapons and troops constituted preparations for the largest offensive yet attempted by the Cubans and the Angolan Army. General Magnus Malan of the SADF publicly warned that the offensive was imminent, and a Washington Post correspondent - William Claiborne - confirmed Malan's warnings after he had been allowed to see the huge Soviet arms build-up in person.
During July 1986 the South Africans implemented a limited operation designed to assist Unita to develop an anti-tank capability. At the same time the American Assistant Secretary of State for African Affairs, Chester Crocker, was involved in peace negotiations with the Cubans and Angolans, but returned to Washington near the end of July disappointed and angry at their refusal to talk seriously about peace. Having failed in all their previous offensives, they were now obviously determined to make an all-out effort to force a military solution to the Angolan problem.
By the end of July small-scale clashes between SADF and Faplan units were increasing, and by early August the offensive had commenced. The main Cuban/Faplan force, consisting of 16, 21, 47 and 59 Brigades of the Angolan Army, advanced towards a town called Tumpo, east of Cuito Cuanavale, while several more brigades advanced from Lucasse, supported by ground-attack aircraft, in an effort to form a two-pronged attack across the Lomba River.
One force moved westwards, intending to capture the towns of Cangamba and Lumbala, but was stopped by Unita without South African assistance, and neither town was captured.
The second force, however, was more determined, with 16 and 21 Brigades moving eastwards and intending to swing south and advance on Mavinga, while 47 and 59 Brigades moved south in the direction of Mavinga.
A small number of South African officers were attached to the Unita forces to observe the enemy and work out a strategy for countering their offensive. When it became obvious that the offensive had begun the SADF moved a battery of 127mm multiple rocket launchers and a battery of 120mm mortars, each accompanied by an infantry company from 32 "Buffalo" Battalion, up to the front to support Unita. The size of the offensive was so great, however, that after some careful rethinking by the SADF commanders, a G-5 heavy artillery battery was sent to Mavinga for support, causing great excitement and awe among the Unita troops, who had never seen such huge guns before. A short time later 61 Mechanized Battalion Group, using Ratel armoured cars, was sent to Mavinga as a reserve.
32 "Buffalo" Battalion

South Africa's 32 Battalion was formed in 1975 from former Angolan FNLA insurgents during the struggle for control of newly-independent Angola. The FNLA was a ragtag group of guerrillas which opposed the larger, pro-Communist MPLA. Colonel Jan Breytenbach, South African Para and commander of several elite units in his career, was sent to Angola to train and organize the FNLA group. The men were formed into a new unit - 32 Battalion - officered by South Africans, and in a very short time, re-equipped with uniforms and modern weapons, were undergoing training as a COIN unit. Most of their training took place on the battlefield as they were immediately sent into action against the MPLA, SWAPO and the Cubans. The unit soon proved its worth and developed a reputation for agressiveness on the battlefield, often engaging and defeating numerically superior enemy forces. The existence of this battalion of the South African Army was kept secret for many years while it fought in the thick Angolan bush, a constant problem for the Angolan Army which all their Soviet and Cuban advisers were unable to solve. 32 Battalion was to provide the main infantry force of the SADF during the 1986 campaign. 61 Mechanised Battalion

61 Mech was the only conventional SADF unit to be used during this campaign and consisted of infantry with a total of 55 Ratel armoured cars of different types. The battalion had no tanks, but had been engaged in the border war for the past 10 years and had acquired a formidable reputation. G-5 Guns

Undoubtedly one of the most effective elements of the SADF involvement in Angola was the use made of the South African-built G-5 guns. Acknowledged to be the best long-range artillery in the world at that time, the G-5s with their range of 40 kilometres were able to cover a large area of the battlefield. Not yet in full production, only 16 were taken into Angola, but their high accuracy and 155mm base-bleed shells made them the most potent weapon in the South African armory. The Offensive Begins

10 September 1987

On 10 September 21 Brigade sent 2 battalions with 5 T-55 tanks across the river, using a mobile bridge-layer. South African observers, watching the crossing, were amazed at the over-confident behaviour of the enemy, with infantrymen standing around casually, hands in pockets, watching the crossing. The South African reconnaissance force consisted of 4 Ratel-90 anti-tank armoured cars and 240 infantrymen in 30 Casspir infantry combat vehicles. The South Africans were ordered to wait and see what Fapla would do. When an armoured car began to roll over the bridge, the South Africans went into action.
An anti-tank missile destroyed the armoured car and killed the infantrymen around it. A second missile destroyed the giant Soviet GAZ bridge-layer. The South Africans then concentrated on the T-55 tanks which were beginning to move westwards, and knocked out 3 of them within minutes. The remaining 2 immediately retreated. Artillery fire was called in from the South African G-5 guns situated some distance behind the South African lines, and by the end of the day 1 Fapla battalion had been completely destroyed, leaving the remainder of the enemy force to retreat back across the river in confusion.
13 September 1987

Three days later, on 13 September, Fapla sent 2 battalions of 59 Brigade with T-55 tanks across the river in a second attempt to establish a bridgehead. The South Africans and Unita again attacked immediately, the Ratel-90s firing anti-personnel shells which cut a swathe of destruction through the massed enemy infantry. From the Casspirs infantrymen poured machine-gun and rifle fire into the exposed enemy. The Angolans started to retreat, but were exposed on open ground, with a stretch of marshland hampering their path back to the river. Within a short space of time over 200 Fapla soldiers lay dead. The SADF/Unita force started mopping up the last groups of men left when the tanks suddenly joined in, causing chaos and sending the lightly-armoured Ratels and Casspirs fleeing in all directions. Once the South Africans had found cover in the bush, however, they began to fire anti-tank (HEAT) shells at the tanks, which were at a disadvantage with their long gun barrels in the bush. The Ratels, realising they had the advantages of speed and manoeuvrability, began to circle round the tanks, enticing them into chasing the armoured cars in ever-smaller cricles until the Ratels were able to come in behind the tanks and fire. By the end of the engagement 5 tanks had been destroyed and over 250 Fapla soldiers killed, for the loss of 8 dead and 3 destroyed armoured cars on the SADF side.
The South Africans, after their initial shock at encountering the tanks, had adapted their tactics and proved that their armoured cars could cope with tanks by a combination of fast movement and accurate shooting, tactics reminiscent of those used by the Boers against the British over 80 years earlier.
14 to 23 September 1987

After the first series of clashes had taken place the South Africans were ordered not to cross the Lomba River, but to establish a line behind it to block the Angolan advance. The G5 heavy guns continued to pound the Angolans mercilessly, while the South African Air Force flew missions over the enemy to eliminate their anti-aircraft installations. At the same time Fapla artillery was bombarding the South African positions with mortars and heavy artillery. 21 Brigade continued to pile up supplies on their side of the Lomba, but the South African bombardments hampered them severely in their efforts to resume their advance. South African Recces (Special Forces, the SADF equivalent of SAS or Green Berets) kept the enemy under constant observation from hidden vantage points in the bush, often no more than 50 yards from the enemy positions. Throughout the campaign these Recces sat for days and even weeks in their observation posts, guiding the G5 artillery fire onto Fapla positions. The enemy knew they were close by, but were never able to locate them.
47 Brigade had also been slowed down in its advance by the South African artillery and air strikes. It was barely moving a kilometre per day, and the South Africans were slowly drawing it into a "killing ground" of their choice.
There was a brief interlude in the fighting when South Africa and Angola finally agreed to exchange prisoners - a South African Recce, Captain Wynand du Toit, captured by Fapla in 1985, was exchanged for 170 Fapla soldiers captured by the SADF and Unita. A couple of Dutch arms smugglers, captured in South Africa, were included in the trade. According to Amnesty International sources, the 170 Faplan soldiers were taken to the Angolan capital, Luanda, where they were all executed by the Angolans for having failed in their duty...
In view of this it was not surprising to the South African troops to find that many captured Fapla soldiers expressed an interest in joining Unita, or asked about the possibility of enlisting in the SADF!
47 Brigade, by now unable to retreat and desperate to join up with the other brigades, made an attempt to link up with 59 Brigade. The South Africans sent their Ratels in again to attack the enemy from the West. They had 250 men available to attack a force of over 1000 men with heavy weapons. The SAAF dropped fragmentation bombs on the Fapla positions and then 61 Mech manoeuvred behind them. The going was rough in the bush and they ended up on the enemy's flank instead of directly behind them. After a sharp engagement in the bush, the Ratels withdrew again because they simply could not see the enemy and were drawing a lot of artillery fire.
59 Brigade began to dig in and received welcome supplies and reinforcements from 21 Brigade, which had now succeeded in laying a mobile bridge over the Cunzumbia River. The SADF, worried now that 47 Brigade would manage to escape back across the river while 59 Brigade pushed forward against the thin South African defence line, decided it was time to close the trap they had been preparing.
3 October 1987 - the Decisive Battle

On 2 October the South African Recces reported that 47 Brigade had managed to construct a wooden road across the marshes which were blocking their retreat to the Lomba River. Trucks, missile carriers, armoured cars and tanks were busy assembling at the treeline, preparing to make an orderly retreat across the road. The Recces watched from their vantage points in nearby trees and called in artillery fire on Fapla while the SADF combat groups worked furiously to get ready and into position.
The first Fapla vehicles to try to cross were Soviet Sam-9s. One crossed to safety but the Recces guided artillery fire onto the second as it tried to cross, destroying it and effectively blocking the bridge. The Fapla troops sent a T-55 tank to try and move it out of the way, but without success. Every time Fapla tried to make a move the Recces would call in highly accurate artillery salvoes. For 48 hours without sleep or rest the Recces stood guard over Fapla's escape route, calling in artillery fire at the slightest movement, until at last they heard the distant rumble that announced the arrival of the armoured cars of 61 Mechanised Battalion.
The Ratels of 61 Mech had a variety of armaments, from infantry carriers with 20mm guns to the tank-busting 90mm gun. Unita troops had by now positioned themselves to the south-east of 47 Brigade in case they tried to break away in that direction.
Fapla artillery began to bombard the approaching Ratels and Migs flew overhead to lend support and cover 47 Brigade's escape. The Ratels went in to attack. Fapla, accustomed to seeing Unita beat a hasty retreat whenever their tanks appeared, tried the same tactic and sent their tanks towards the SADF positions. To their dismay the South Africans' reaction was the exact opposite - they attacked. The Ratels raced for the tanks, surrounding them and dodging back and forth until they could get behind them and shoot at the comparatively vulnerable rear ends of the tanks.
Major Laurence Maree, second-in-command of 61 Mech, later told the British journalist and author, Fred Bridgland:
"I can't tell you how much courage it takes in a Ratel driver and gunner when a tank is charging towards them to summon up the will to stop still for long enough to stabilise their firing platform and get their round off. [Unlike a T54/55 tank, which has built-in stabilisers and can fire on the move, a Ratel, like other armoured cars, can only fire from a static position]. Of course, as soon as they'd fired, off they sprinted like Turbo-charged hares. One of our guys died that afternoon facing down a T-55 in his Ratel. A 100mm shell from the tank skipped up from the sandy ground and went right through the turret. The Ratel commander, Lieutenant Hind, was terribly wounded and he died later. We had two others very seriously wounded that day, and another three with light wounds. The medics just pulled the shrapnel out of those who were slightly hurt, cleaned up the wounds, and they went straight back into combat." (1)
The Fapla troops, although outgunning the South Africans and outnumbering them 4 to 1, began to lose their nerve and one of the battalions suddenly made a break towards the river. They streamed across the open grassland towards the river in an undisciplined mob and the South Africans brought down MRL fire and high-explosive mortar shells on them. A second battalion also broke and ran for the river, with the Ratels chasing them. Approximately 100 vehicles were now jostling to try and reach the bridge by way of the wooden road. Recces directed artillery fire from the G-5s onto them, causing havoc. The area was now a wasteland of shattered trees and burnt grass from the shells and shrapnel from both sides.
Migs piloted by Cubans flew some 60 sorties that day, dropping bombs and trying to strafe the South African positions, but they were wildly inaccurate and had little effect.
Fapla tanks made an effort to recover some of the abandoned vehicles, but were themselves destroyed by the pinpoint accuracy of the G-5 artillery fire. When the firing finally stopped at the end of the day over 600 Fapla soldiers lay dead on that stretch of open ground and 127 Fapla vehicles stood destroyed or abandoned near the river.
On the morning of 4 October the South Africans were able to survey the remnants on the battlefield. Recovery teams were sent in to salvage whatever was still usable and the SADF generals were delighted to hear that their troops were able to salvage intact one of the Sam-8 missile systems, complete with missiles, radar and logistics vehicles, the first example of this highly-effective Soviet weapon ever to be captured by a western country.
The remnants of 21 and 59 Brigades had joined forces and were trying to reorganize. A few firefights broke out as the SADF and Unita troops moved across the battlefield to salvage equipment. A few inexperienced Unita soldiers almost caused havoc as they attempted to drive off the undamaged tanks.
The South Africans intercepted messages from Russian commanders ordering the Fapla Migs and troops to make an all-out effort to destroy the abandoned equipment, but by then the South Africans had moved the Sam-8 system back behind their positions and had it well camouflaged. Unita later tried to claim the Sam-8 for itself with a view to passing it on to the Americans, but South Africa, recalling the way America had abandoned its allies in Angola, refused and retained the missile system for its own arms research.
October to December 1987 - The Last Phase

After the battle was over mopping up operations continued on both sides. South African observers watched in disgust as Fapla soldiers shot many of their own wounded where they lay because they were unable to evacuate them or give them medical care. At the end of the day the South African commander, Deon Ferreira, sent a message to HQ that their mission had been accomplished and that the Angolan/Cuban advance on Mavinga had been stopped. His new orders were to clear all remnants of the enemy forces from the eastern side of the River Cuito and establish positions from which they would be able to prevent any further crossings into Unita territory. No mention was made of capturing Cuito Cuanavale itself. The SADF did, however, want to be in a position from which they could shell the airfield and neutralise the base as a starting point for a new offensive. Cuito allowed the Cuban Migs easy access to Unita territory and if it was destroyed the Migs would have to move 175 kilometres to the west. The G5 artillery groups were moved up and commenced bombarding Cuito. The SAAF sent in 4 Mirages as a decoy and while the Migs were being rolled out of their reinforced concrete hangars the G-5s pounded the runway with shells. Within a short space of time the airfield was destroyed and the remaining Migs were forced to move back to Menongue.
Stinger missiles were also used to good effect by Unita and two Cuban pilots were taken prisoner after their Mig had been shot down.
The Cuban/Faplan offensive had failed. Later the Cubans tried to save face and boost their demoralized troops by claiming loudly that they had won the "Battle for Cuito Cuanavale", which they claimed to have successfully defended against all South African attacks!
Throughout the campaign the South Africans, mindful of the fact that they were involved in an undeclared war and without allies in the west, refrained from making any public statements on the progress of the war. This gave the Cubans and Angolans the advantage in the propaganda war. The SADF could not reveal that it only had a small combat force of less than 3000 lightly-armed troops in Angola, as this would have revealed their weaknesses to the enemy. The superior training and tactics of the SADF had convinced the Cubans and Angolans that they were facing a large, heavily-armed force.
As Chester Crocker later wrote:
"In early October the Soviet-Fapla offensive was smashed at the Lomba River near Mavinga. It turned into a headlong retreat over the 120 miles back to the primary launching point at Cuito Cuanavale. In some of the bloodiest battles of the entire civil war, a combined force of some 8,000 Unita fighters and 4,000 SADF troops destroyed one Fapla brigade and mauled several others out of a total Fapla force of some 18,000 engaged in the three-pronged offensive. Estimates of Fapla losses ranged upward of 4,000 killed and wounded. This offensive had been a Soviet conception from start to finish. Senior Soviet officers played a central role in its execution. Over a thousand Soviet advisers were assigned to Angola in 1987 to help with Moscow's largest logistical effort to date in Angola: roughly $1.5 billion in military hardware was delivered that year. Huge quantities of Soviet equipment were destroyed or fell into Unita and SADF hands when Fapla broke into a disorganized retreat... The 1987 military campaign represented a stunning humiliation for the Soviet Union, its arms and its strategy. It would take Fapla a year, or maybe two, to recover and regroup. Moreover the Angolan military disaster threatened to go from bad to worse. As of mid-November, the Unita/SADF force had destroyed the Cuito Cuanavale airfield and pinned down thousands of Fapla's best remaining units clinging onto the town's defensive perimeters." (2)
The results of the campaign up to April 1988 were 4,785 killed on the Cuban/Faplan side, with 94 tanks and hundreds of combat vehicles destroyed, against 31 South Africans killed in action, 3 tanks destroyed (SADF tanks entered the war after the Lomba River campaign) and 11 SADF armoured cars and troop carriers lost. A total of 9 Migs were destroyed and only 1 SAAF Mirage shot down.
After 13 years in Angola the Cubans had still not achieved their aim of destroying Unita and marching into Namibia as "liberators". They had badly underestimated the South Africans and discovered to their cost that they were facing highly-trained, battle-hardened troops. If they had taken the trouble to examine South Africa's military history, they might perhaps have paused for thought at the fact that the forefathers of these troops, the Boers, had held the full might of the British Empire at bay during the Boer War, when 450,000 British troops took three years to subdue a force of little more than 20,000 Boers.
Notes
(1) THE WAR FOR AFRICA -Bridgland, pp145.
(2) HIGH NOON IN SOUTHERN AFRICA -Crocker, pp.360-361.
Bibliography
THE WAR FOR AFRICA by Fred Bridgland (Ashanti 1990)
A GENERAL'S STORY by Jannie Geldenhuys (Jonathan Ball 1995)
SOUTH AFRICA'S BORDER WAR by Willem Steenkamp (Ashanti 1989)
HIGH NOON IN SOUTHERN AFRICA by Chester A. Crocker (Norton 1992)
THEY LIVE BY THE SWORD by Col. Jan Breytenbach (Lemur 1990)
WAR IN ANGOLA by H.R. Heitman (Ashanti 1990)
__________________
Quote:
Ek staan eder saam met 10 man, wat eerstens met God en die waarheid gewapen is, en dan met die wapen gewapen is.
As wat ek saam met n 1000 man staan, wat net met die wapen alleen gewapen is.
Ek staan erder met n man wat feitlik korek is, as n man wat Geeslik verkeerd is.
SIENER VAN RENSBURG
AAN DIE STERKSE EN MEES OPREGSTE BOER SAL DAAR GELOUTER WORD
Piett is online now   Reply With Quote
Old 03-22-2008   #13
Piett
Super Moderator
 
Piett's Avatar
 
Join Date: Jan 2007
Posts: 18,175
Piett is on a distinguished road
Were army coffins empty?

13/05/2004 08:18 - (SA)

Erika Gibson, Beeld
Pretoria - Are the remains of 400 fallen South African soldiers still in an inaccessible minefield in southern Angola, 17 years later?
Or is the official South African death toll of 31 to be trusted?
These are some of the questions that have arisen after a combined visit by the Ex-Combatant Association in South Africa and former military commanding officers to the Cuito Cuanavale area recently.
Official accounts of the battles tell one story: for instance, only 31 soldiers fell in the area compared to the estimated 4 785 of the Fapla/Cuban forces.
Colonel Louis Scheepers, senior operating officer of 32 Battalion, who was in the action, recalls that it was specifically part of the old SA defence force's culture not to leave wounded or dead soldiers in the field.
Suspected coffins were empty
Colonel Patrick Riekert, chairperson of the association, feels former defence force generals must provide answers to why there hasn't been much detail about the existence of the "remains" to date.
"At the time, many parents - in many cases of troops who had no choice about taking part in the bush war - suspected they received coffins to bury without the human remains."
"Military authorities told them not to open the caskets.
"Some are still not convinced that what they buried was really their children."
Scheepers said it was common practice to dissuade relatives of seriously burnt or maimed soldiers from opening the coffins to spare them further trauma in this way.
Riekert recently visited the minefield with retired general Jorge Dumba, who is now administrator of Cuito Cuanavale. He was the commanding officer of Fapla, the Angolan defence force, at the time.
The association is in the process of marketing an historic tourist route from Cuito Cuanavale to Robben Island. Visitors can visit the Cuito Cuanavale battlefield from July this year.
Dumba and his visitors had to go about 50m into the mine field, which has since been cleared, to see proof of "human remains", which consisted mainly of boot soles and pieces of uniform material.
Signs of human remains
Not many bones remain after 17 years in the sun, but he insists that inhabitants of the area had seen signs of bones there previously.
In 1987/'88, the combined forces of the previous SA defence force and Unita faced the Fapla/Cuban combination in bloody battles on the banks of the Cuito River for control of Cuito Cuanavale.
The territory was valuable to both Unita and Fapla as a strategic supply route to Menongue.
Riekert said Dumba claimed there were more distinct signs of human remains deeper in the minefield, but a helicopter was needed to reach these places.
"We have also been asked to de-mine the field to do the necessary DNA (tests) on the remains. We'll approach the South African government with these requests.
Send e-mail to egibson@beeld.com
News24 is now available on your cellphone.
__________________
Quote:
Ek staan eder saam met 10 man, wat eerstens met God en die waarheid gewapen is, en dan met die wapen gewapen is.
As wat ek saam met n 1000 man staan, wat net met die wapen alleen gewapen is.
Ek staan erder met n man wat feitlik korek is, as n man wat Geeslik verkeerd is.
SIENER VAN RENSBURG
AAN DIE STERKSE EN MEES OPREGSTE BOER SAL DAAR GELOUTER WORD
Piett is online now   Reply With Quote
Old 03-22-2008   #14
Piett
Super Moderator
 
Piett's Avatar
 
Join Date: Jan 2007
Posts: 18,175
Piett is on a distinguished road
Zuma salutes Angolans

Quote:
22/03/2008 16:39 - (SA)

Johannesburg - Angolan's sacrifices would forever remain etched in the history of the South African liberation struggle, ANC President Jacob Zuma said on Saturday.
Speaking at the 20th commemoration of the Cuito Cuanavale battle in Angola, Zuma paid tribute to the heroes and heroines of Angola, Cuba and Namibia who fought there.
"... We salute all combatants who laid down their lives in Cuito Cuanavale and other parts of Angola.
"They paid the ultimate price so that the oppressed people of southern Africa could be free from racism, neo-colonialism, proxy wars and underdevelopment," he said.
The Cuito Cuanavale battle, in 1988, changed the political landscape of the region by speeding up Namibia's independence and South Africa's liberation from apartheid.
More than 4 800 people died there.
Cuba
Also paying tribute to Cubans, Zuma said they were the only non-Africans to shed their blood for the liberation of Africa.
Cuba was still involved in Africa through the sharing of its expertise in the form of doctors, engineers and other professionals.
"We appreciate that they did not disengage from Africa totally when they withdrew the last soldier from Angola on 25 May 1991," he said.
A memorial to be erected in Angola would forever be a reminder of the solidarity, comradeship and friendship which existed then.
It was these characteristics which should also drive relations between Angolans, Namibians Cubans and South Africans today to free people from poverty and underdevelopment, Zuma said.
"As internationalism continues to be a critical feature of the unique character of the ANC, we will continue to work with all like-minded progressive forces in the continent to achieve a better Africa and a just world," he said

News24 is now available on your cellphone.
Zuma, ek dink jy sal beter vaar onder n stort en LIFEBOY!!!!











__________________
Quote:
Ek staan eder saam met 10 man, wat eerstens met God en die waarheid gewapen is, en dan met die wapen gewapen is.
As wat ek saam met n 1000 man staan, wat net met die wapen alleen gewapen is.
Ek staan erder met n man wat feitlik korek is, as n man wat Geeslik verkeerd is.
SIENER VAN RENSBURG
AAN DIE STERKSE EN MEES OPREGSTE BOER SAL DAAR GELOUTER WORD
Piett is online now   Reply With Quote
Old 05-06-2008   #15
Kubaan
Senior Volks Kryger
 
Join Date: Jan 2007
Location: Port Elizabeth
Posts: 1,898
Kubaan is on a distinguished road
Sa Weermag Forum:

U KAN GERUS OOK `N DRAAI MAAK BY `N VOLLEDIGE FORUM AANGAANDE DIE SUID AFRIKAANS WEERMAG EN DIE VERSKILLENDE KOMPONENTE.

http://www.samagte.co.za/phpbbs
Kubaan is offline   Reply With Quote
Old 08-13-2008   #16
Kubaan
Senior Volks Kryger
 
Join Date: Jan 2007
Location: Port Elizabeth
Posts: 1,898
Kubaan is on a distinguished road
Afsterwe Van Genl Fritz Loots

AFSTERWE VAN GENL FRITZ LOOTS

Kassie Kasselman



"Slegte nuus is ook deel van ons ervaring. Genl Fritz Loots is Dinsdagaand net na 19:00 in 1 Mil Hosp in die ouderdom van 91 jaar weens longontsteking oorlede. Daar is nog nie verdere inligting bekend nie, maar ds johann de Witt, voormalige Kapelaan Generaal, sal hopelik more vroeg verdere detail beskikbaar maak".

Willem van Deventer
"Dit is met groot jammerte in die hart dat ek julle moet meedeel dat die Vaderfiguur van en Stigter van die SA Spesmagte gisteraand teen ongeveer 19:30 sy laaste asem uitgeblaas het. Hy was 91 jaar en 'n handvol maande oud.
Generaal, u klaarmaak gaan 'n onvulbare leemte in die lewens van baie mense laat. U het 'n onuitwisbare indruk en merk gelaat op almal van ons wat die voorreg gehad het om u pad te kruis. Ons harte gaan uit na genl Loots se familie in hierdie tyd van hartseer. Hy sou sekerlik 'n wysheid oor hoe om hierdie situasie te hanteer, met ons kon deel.

Ons Salueer U en Rus en Vrede! Begrafnisplanne sal via hierdie medium met almal gedeel word".
Attached Images
File Type: jpg SADF.jpg (3.4 KB, 35 views)
Kubaan is offline   Reply With Quote
Old 08-14-2008   #17
Piett
Super Moderator
 
Piett's Avatar
 
Join Date: Jan 2007
Posts: 18,175
Piett is on a distinguished road
State Security Forces: Directory of Organisations and Structures

nJOINT SECURITY STRUCTURES
State Security Council and related structures

1 The State Security Council (SSC) was established by the Security Intelligence and State Security Act, No 64 of 1972. Its functions were "to advise the government with regard to ..the formulation of national policy and strategy in relation to ... security .. and the manner in which such policy or strategy shall be implemented ... [and] to combat any particular threat to the security � [and] to determine intelligence priorities."

2 Prior to the effective functioning of the State Security Council and the National Security Management System, a number of structures and/or initiatives were put in place to develop security policy and to establish greater co-ordination between the various security and intelligence arms. These include the establishment of: a State Security Committee in 1963; an Intelligence Coordinating Committee in 1964; a State Security Advisory Council (SSAC) which replaced the old State Security Committee in 1966; the Bureau of State Security in 1969; the Potgieter Commission in 1969 whose report in 1971/2 led to the establishment of the State Security Council (SSC) in 1972; a Civil Service Commission, the �Venter Commission� in April 1973 which reported in early 1975; a government symposium on security on 21 September 1976 which led to the establishment of the Van Dalsen Committee.

3 The latter two were central in formulating the need for a �national security system� and proposed the establishment of a number of sub-structures: inter-departmental committees; regional and area committees to co-ordinate security actions; a national security staff function in the Office of the Prime Minister; a Working Committee and Secretariat to service the SSC. However, when PW Botha became Prime Minister in September 1978, little progress had been made with the exception of the establishment of fifteen inter-departmental committees and in April 1978 of a Working Committee to support the SSC. Following Botha�s accession to power, the eighteen standing cabinet committees were reduced to five to ensure better management. The five were: Constitutional, Economic, Social, Finance and National Security - or as it became known The State Security Council.

4 The following people formed the core of the SSC: Prime Minister (after 1983 State President); Ministers of Foreign Affairs, Defence, Law and Order, Justice; the Director General of NIS, the Chief of the SADF, the Commissioner of Police, and the Secretaries of Justice and Foreign Affairs. In addition, a number of ministers were co-opted for various periods of time. In the second half of the 1980s, virtually all ministers as well as the Deputy Ministers of Law and Order and Foreign Affairs were drawn into an extended SSC, whose meetings alternated with the �core� SSC. Secretaries of the SSC were all Lt Generals of the SADF and were: AJ van Deventer (1978-1985), PW van der Westhuizen (1985 -1988) , Charles J Lloyd (1988-1990)
5 In the face of rising resistance and apparent inability of the security forces to contain it, the IDC for security was upgraded to a Joint Security Staff (JSS/GVS). The Deputy Minister of Law and Order was relieved of all duties in order to manage the JSS/GVS. Given that membership and functions now overlapped, the NCC was discontinued on 11 August 1986. Following the imposition of a second, this time nation-wide, State of Emergency in June 1986, civilian departments were drawn in and the JSS/GVS was further upgraded to the status of a National JMC (NJMC) in February 1987.
6 Further, in the early days of the emergency, a Ministers Committee (MINCOM) chaired by the State President and comprising eight ministers were charged with the overall function of managing the State of Emergency on the advice of a Committee of Senior Officials chaired by the chairperson of the JSS. These committees ceased to function later as the SSC and the WC themselves began to develop 'dual forms' of functioning.
The Co-ordinating Intelligence Committee (CIC/KIK)

7 On 14 November 1980, PW Botha issued an instruction that intelligence structures should be rationalised and better co-ordinated. A Rationalisation Committee was set up that met from 14-19 January 1981, in a meeting now known as the 'Simonstown Beraad'. On 30 January, PW Botha approved the establishment of a National Intelligence Interpretation Branch (NIIB/TNV) as part of the SSSC as well as the Co-ordinating Intelligence Committee under the chairmanship of NIS. The NIIB officially came into being on 1 January 1982.

8 The Coordinating Intelligence Committee (CIC/KIK) consisted of representatives from all intelligence-gathering structures the Military Intelligence Division of the SADF, the Security Branch of the SAP, the National Intelligence Service and the intelligence component of Foreign Affairs. It was established in 1981 and had several sub-committees including counter-intelligence, technical and covert collection sub-committees. It was under the sub-committee for covert collection that a special counter-revolutionary information task team, TREWITS (Teen Rewolusionere Inligtings Taakspan), was established in late 1986.

9 The KIK was chaired by Dr LD Barnard, Director-General of NIS.

nSOUTH AFRICAN POLICE (SAP)

10 The SAP was formed in 1913, the Special Branch (later called the Security Branch) in 1947 or 1948 and the Riot squad in 1975. In 1986 the South African Railway Police were incorporated into the SAP and special constables introduced.
11 The following people served as Ministers of Police/ Law and Order Commissioners during the Commission�s mandate period: FC Erasmus; BJ Vorster (1961-68); SL (Lourens) Muller (1968-1974); JT Kruger 1974-79); Louis le Grange (1979-1986); Adriaan Vlok (1986-1991); HJ Kriel (1991-94).
12 The following people served as Commissioner of Police during the mandate period: Maj Gen Rademeyer (-1960); Lt Gen AJ du Plooy (1960-62); Lt Gen JM Keevy (1962-68); Gen JP Gous (1968 - 1971); GJ Joubert (1971-73); Gen TJ Gous (1973-1975); Gen GL Prinsloo (1975-78); MCW Geldenhuys (1978-1983); Gen PJ Coetzee (1983-87); Gen H de Witt (1987-89); JV van der Merwe (1990-96). Generals du Plooy, Prinsloo, Geldenhuys, Coetzee and Van der Merwe were all former Heads of the Security Branch or had Security Branch experience. Thus in virtually every significant period of unrest, a former security branch head has occupied the post of Commissioner of Police.
The Security Branch

13 The Security Branch was created as a fully fledged structure in 1947 or 1948. It was organised in sections. These sections were subject to changes at various times. The following is based on a mid-1980s organogram.
a Section A: information collection
b Section B seems to have collected information on non-mainline groups such as the Detainees Parents Support Committee, SA Council on Sport, etc (by 1992 Section A dealt with 'Revolutionary/Radical' groups; while Section B dealt with 'Reactionary Groups');
c Section C: an operative unit responsible for anti-terrorism activities.
d Section D dealt with state property, border posts, airports, etc.
e Section E dealt with detainees;
f Section F covered inter-departmental committees, library, research (By 1992 E is earmarked legal advisers);
g Section G was responsible for intelligence (G1), Strategic Communication (G2) and Counter-Espionage (G3). (By 1992 G was responsible for 'interdepartmental linkages' and included links/secondments to Venda, Bophutatswana, Swaziland);
h Section H was Secret Funds (by 1992 Secret Funds fell under Group K and Group H had become Constitutional Services and connected into returning exiles and releases);
i Section J connected to the SSSRC and the JMCs; by 1992 it had become the Trewits section;
j Section K was the Inspectorate (by 1992 Special Account);
k Section L was the database or information centre;
l Section M was Namibia (by 1992 the Technical Division);
m Section N was the Technical Division (by 1992 the Administrative section);
n Section O was Training.
14 In 1991, the Special Branch merged with the Criminal Investigation Division into a structure known as Crime Combating and Investigation. The section previously known as the Security Branch was renamed the Crime Information Service (CIS). It is now called Internal Security. The change brought a change in the allocation of functions to the different sections, as reflected in the listing above.
15 Commanding officers of the Security Branch include: 1960s - Gen Hendrik van der Bergh, Brig PJ �Tiny� Venter; 1970s - Brig PJ �Tiny� Venter, Mike Geldenhuys; Lt-Genl CF Zietsman; 1980s - Brig Johan Coetzee; Maj Gen Frans Steenkamp; Maj-Genl S Schutte; Brig Johan van der Merwe; 1990s - Basie Smit.
Section C1: Vlakplaas
16 The unit which came to be known by the name of the farm was started in the late 1970s by Col JJ Viktor, then head of the C section, and Col Jan du Preez.
17 The purpose of Vlakplaas at this stage was ostensibly as a place to rehabilitate 'turned terrorists' or, as they were called, askaris. The askaris were eventually divided into units and supervised by white security police, and it was this change that transformed Vlakplaas into a counter-insurgency unit. The units responded to requests that were channelled to them via the head of Section C or via branch commanders.
18 In the mid to late 1980s similar units to Vlakplaas were established in Camperdown in Kwazulu Natal and in the Eastern Cape.
19 Heads of C section under which C1/Vlakplaas resided were Col JJ Viktor (later a Maj-Genl); Brig Willem Schoon; Maj-Genl Nick Janse Van Rensberg and Maj-Genl IJ Engelbrecht Commanders of Vlakplaas were: Col JJ Viktor (founder of the unit); Capt Dirk Coetzee (1980-81); Capt Jan Carel Coetzee (1982); Lt Col Jack Cronje (1983-1985) - later a brigadier); Col Eugene de Kock (1985-1993)
The Riot Squad
20 During the 1960s the SAP established Divisional Anti-Riot Units throughout South Africa.
21 Throughout the 1980s, the homeland police forces had also been establishing specialised, separate riot control agencies, with approximately 30 units established by 1993. The riot units in the homelands were usually less organised, less skilled, and even more brutal than those of the SAP. On occasion, when it appeared that homeland forces were unable to contain a particular incident, the SADF (not the SAP) were deployed to assist.
22 Forty Internal Stability Units, with over 7 000 members, were operating throughout South Africa by 1994. One of the largest of these, with 1 200 members, was �Unit 19�, the special national unit which was based in Pretoria for rapid deployment to unrest focal points anywhere in the country. The remaining units were spread across the country, but concentrated around flashpoints for unrest in the PWV, Natal, Western and Eastern Cape. An additional thirty-seven similar units had been established in the various homeland police forces.
23 For the pre-election transitional period, a special force, known as the National Peacekeeping Force, was created to assist with the maintenance of Public Order.
24 From the mid-1980s, Maj-Genl Albertus Wandrag, a senior Deputy Commissioner at SAP Headquarters was in charge of riot control.

nBUREAU OF STATE SECURITY (BOSS)/ DEPARTMENT OF NATIONAL SECURITY (DONS) / NATIONAL INTELLIGENCE SERVICE
25 BOSS was established in 1968 but its establishment was only legislated in 1969. Its primary purpose was to co-ordinate intelligence work as well as to create a foreign espionage capacity. The intention was to amalgamate personnel from the security branch, military intelligence and the Department of Foreign Affairs under the overall command of Genl Hendrik van den Bergh.
26 With the accession to power of PW Botha, BOSS's name was changed to the Department of National Security (DONS) with Alec van Wyk as caretaker head. In 1980, PW Botha appointed a twenty-seven year old academic, Lukas Daniel Barnard as Director -General. It was at this time that its name was changed to the National Intelligence Service(NIS). At the Simonstown Beraad in 1981 its powers were significantly curbed from 'super-spy' status to a more limited role.
27 NIS played a significant role in relation to the SSC, the Secretariat of the SSC (SSSC) and key intelligence sub-structures that formed part of the Secretariat, as well as Joint Management Committees around the country, until it withdrew from this system in 1987.
28 Towards the latter half of the 1980's, NIS played a pivotal role in negotiations and performed the role of 'secret messengers' between the SA government and the ANC. By 1988, they were seen to be 'running the negotiations'.
29 Around 1989, NIS moved from the Department of Justice to the Office of the State President and, with the sanction of President De Klerk, began to penetrate the security forces to investigate its suspicions of Third Force activity. Later it worked closely with the investigation into such activities run by Genl Pierre Steyn.

nSOUTH AFRICAN DEFENCE FORCE (SADF)
30 The Union Defence Force (UDF) was established in 1912. In 1957, a new Defence Act was passed which changed its name to the South African Defence Force. At that stage the SADF consisted of three arms of service - the Army, Navy and the Air-Force. In 1979, a fourth arm, the South African Medical Service (SAMS), was added.
31 The following are some of the components of the SADF that were regarded as significant to the mandate of the Commission:
The Military Intelligence Division (MID)
32 The Military Intelligence Division (MID) resided under one of the five staff components of the SADF (personnel, intelligence, operational, logistics, planning and finance). The staff division was run by the Chief of Staff Intelligence (CSI) who was directly responsible to the Chief of the SADF (CSADF).
33 In the pre-total strategy period, the MID was relatively small and said to have a staff of less than 100 in the mid-1970s. However, from the late 1970s it underwent significant expansion and its staff complement is said to have stood at an estimated few thousand by the latter 1980s. It had the capacity to recruit personnel from sectors outside the military, including the civilian as well as police and intelligence. With expansion, also went a process of re-organisation. A structural distinction was effected between strategic and tactical intelligence The latter function was organised into parallel staff divisions within each Arm of Service of the SADF. These were:
� GS2 - Chief of Staff Army Intelligence - colloquially referred to in the intelligence world as 'Blennie';
� AS2 - Chief of Staff Air Force Intelligence;
� NS2 - Chief of Staff Naval Intelligence;
� MS2 - Chief of Staff Medical Intelligence.
34 Although the functions of these directorates were co-ordinated by CSI , some developed a degree of institutional autonomy, especially GS2 in regard to operations in Angola and Namibia, and internally after the decision to deploy the SADF in townships.
35 Responsibility for strategic intelligence was given to the MID which also underwent processes of expansion and re-organisation. By the mid-1980s, MID was organised into three major sub-divisions - military intelligence, counter-intelligence and intelligence operations - and several directorates, one of which was the Directorate of Covert Collection (DCC).
36 An Intelligence Staff Council was responsible for the co-ordination of policy and comprised: CSI (Chair); Chiefs of Staff Army, Air Force, Navy and Medical Intelligence; Chief Directors of Military Intelligence, Counter-Intelligence and Intelligence Operations and the Director of DCC.
37 The post of CSI became one of the most powerful with, under PW Botha, its incumbents being Lt-Gen. P. W. van der Westhuizen (1978-85), Vice-Admiral Dries Putter (1985-89), and Lt-Gen. R 'Witkop' Badenhorst (1989-91). Following Badenhorst, Lt Genl CJ �Joffel� van der Westhuizen was CSI. Lt-Gen. PW van der Westhuizen, after his term as CSI, served as secretary of the SSC until well into 1988.
The Directorate of Covert Collection (DCC)
38 While most intelligence is gathered through overt means, a small but significant part is collected covertly. Within the SADF, DCC was responsible for such covert collection.
39 In 1986 authorisation was given for the formation of a civilian front organisation to be funded out of the Special Defence account. The first DCC front was Pan-Afrik Industrial Investment Consultants CC (PAIIC CC). Registered on 7 November 1986, it functioned until 28 February 1993 and employed 49 personnel. Other fronts which were created included Africa Risk Analysis Consultants (ARAC), African Information Systems (AFRINFRO) (PTY) LTD and Longreach.
40 In the mid-1980s, the DCC was headed by a Director ( Brig. JP �Tolletjie� Botha) who reported direct to the Chief of Staff Intelligence. He had below him five sections, namely, West Front (Namibia and Angola headed by Brig. Koos Louw); East Front (Mozambique and Swaziland, headed by Col. At Nel); International; Terrorism or Tuis (the home front), later renamed Internal Sub-Theatre which was headed by Col. Col JGC �Gerrie� Bornman, and Foreign Intelligence Services, basically a counter-intelligence group headed by a Brig. Van Rensburg. The Terrorism Section was responsible for collection in respect of the liberation movements externally, as well as internally during the 1980s. During this period as well, DCC field offices were established in each territorial command.
The Directorate of Special Tasks (DST)
41 The DST has its origins in the SADF's involvement with UNITA in the mid-1970s. Later, the SADF became involved with military groupings operating in other Southern African states and DST became the channel for assistance. DST was broadly divided into Western (DST1) and Eastern Fronts (DST2). Thus DST 1 was responsible for liaison with UNITA while DST 2 handled RENAMO, the Lesotho Liberation Army and assistance to Zimbabwean dissidents. In 1985, an internal dimension was added to the functions of the DST with Operations Marion (support for Inkatha) and Katzen (counter-insurgency operations in the Eastern Cape) being added to the portfolio of responsibilities of DST 2.
42 DST was a highly clandestine operation. Details of the command structure of DST in its early days are sketchy but it is known that then Col. (later Maj-Genl.) Marius Oelschig was Officer Commanding of DST's Field Office in Rundu from December 1978-82. According to material on DST supplied to the Commission, Brig Daan Hamman headed DST in 1982; he was replaced for six months in 1983 by a Brig. Botha who, in turn, was succeeded by Brig. C.J. 'Neels' Van Tonder who remained until 1986 when he was replaced by Brig. CJ �Cor� van Niekerk.
43 Functionally, DST operated by project. In 1983 the arrangement was:
� DST 1: OC in 1983 not known but probably Col. Oelschig. By 1985, however, the OC of this section was Brig. Thackwray.
Operation Disa (formerly Silwer) - aid to UNITA: Commander: Col. Oelschig
� DST 2: OC Col. Cor. van Niekerk.
Operation Drama - aid to Zimbabwean dissidents; Commander: Col. Frayne
Operation Latsa (later Capsize) - aid to Lesotho Liberation Army:Commander: Col. May but replaced during year by Col Benade
Operation Mila (formerly Altar) - aid to RENAMO; Commander: Col. Cor. van Niekerk
44 By the mid-1980s, DST's functions as well as those of some other structures, such as the Directorate COMOPS, were centralised under the Directorate Intelligence Operations which was headed by former DST officer commanding, Brig CJ �Neels� van Tonder.
45 In the SADF, strategic communication (�stratcom�) initiatives were known as communication operations, or �comops�. The responsibility for Comops was divided between CSI/MID and the Arms of Service, specifically the SA Army where it resided under Chief of Staff Army Intelligence (GS2). Within MID two directorates existed, namely Directorate Own Forces and Population and the Directorate of International Communication. Within the Army the following sections existed: Comops Population, Comops Enemy, Comops Own Forces and Media Liason.
46 Comops personnel were appointed at all levels of command, including the territorial commands. During the 1986/87 period a new sub-division of MID was established called Intelligence Operations and both COMOPS and DST resided here, headed by Brigadier �Neels� van Tonder.
47 The SADF submission indicates that stratcom projects were suspended after 1992 except in respect of its own forces.
GOC Special Forces
48 GOC Special Forces was directly responsible to the Chief of the SADF, bypassing normal channels of command. DST made extensive use of Special Forces in their destabilisation of Southern African countries, in particular in providing training and support to surrogate forces. All sensitive Special Forces operations were vetted by the Minister of Defence and in the case of particularly sensitive operations, by the State President.

49 From its inception and until the early 1990s, the GOCs Special Forces were Maj-Gen FW Loots (1974-82); Maj-Gen AJ Liebenberg (1982-85); Maj-Gen AJM Joubert (1985-89);Maj-Gen E Webb (1989-91).
One Reconnaissance Regiment

50 1RR was based in Durban and consisted of a training component and an operational wing which provided personnel for cross-border raids such as those on Matola and Maseru. In the 1980s it was a predominantly black unit with white senior officers and with a strength of approximately 1 000. Officers commanding 1RR were Cmdt JG �Jannie� Breytenbach (1972-75); Maj (T/Cmdt) JC Swart (1975-81); Col. E Olckers (1981-83); Col. A Bestbier (1983-88); Col. G Keulder (1988-)
Two Reconnaissance Regiment

51 2RR was a Citizen Force unit for ex-Recce members, available for emergency deployment on a Citizen Force basis. Its total strength was 2-3 000 but its operational strength only a few hundred. Between 1974-92, its OC was Maj. (later Col.) DS van der Spuy.
Three Reconnaissance Regiment
52 3RR was established in 1980 to absorb members of the Rhodesian Special Forces. Its name was later changed to Delta 40 and then Barnacle. It operated as the covert arm of Special Forces. It underwent another name change in 1986 with the formation of the CC. Its first commander was ex-Rhodesian Garth Barrett (1980-83).
Four Reconnaissance Regiment
53 4RR was located at Langebaan and its expertise focused on sea-borne skills. It was a relatively small (450-500) mainly white unit, and was involved in special sea-borne operations in Angola and Mozambique. Officers commanding 4RR were Cmdt. M Kinghorn (1978-82), Col. J Venter (1982-94) and Col. K Nel (1994-).
Five Reconnaissance Regiment
54 5RR was based outside Phalaborwa. It consisted of at least 1 000 members, mostly Mozambicans, and was organised into five field commandos (three operational; one intelligence and one logistical). Officers commanding 5RR were Maj. PJ (Joe) Verster (1975-81); Cmdt HM Blaauw (1981); Cmdt. HW Snyders (1981-3); Cmdt. AG �Bertie� Sachse (1983-4); Col. JR Hills (1984-8); Col. CAJ Meerholz (1988-90); Col. AG �Bertie� Sachse (1990-3); and Col. JW Engelbrecht (1993-).
South African Army
55 Specialist units of the Army included 32 Battalion and the 44 Parachute Brigade.
Battalion 32
56 32 Battalion, often referred to as the �Buffalo Battalion�, was created in 1976 by Col Jan Breytenbach. It was largely a black battalion and contained many foreign mercenaries. Its operational strength was approximately 1 500. Officers commanding 32 Bn were Col JD �Jannie� Breytenbach (1976-7); Col GJ Nel (1977-8); Col Deon Ferreira (1978-83); Col EG Viljoen (1984-8); and Col MB Delport (88-93).
44 Parachute Brigade
57 44 Parachute Brigade, modeled on the British SAS, contained both a National Service component (one battalion) and a Citizen Force component (two battalions). If the Citizen Force members had all been deployed its strength would have been in the region of 6 000. Recent officers commanding 44 Para Bde were Brig MJ Du Plessis (1978-9); Col. JD Breytenbach (1980-2); Col. FJ Bestbier (1982-5); Col. DJ Moore (1985-9); Col. McGill Alexander (1989-92); and Col. Les Rudman (1992-4).
__________________
Quote:
Ek staan eder saam met 10 man, wat eerstens met God en die waarheid gewapen is, en dan met die wapen gewapen is.
As wat ek saam met n 1000 man staan, wat net met die wapen alleen gewapen is.
Ek staan erder met n man wat feitlik korek is, as n man wat Geeslik verkeerd is.
SIENER VAN RENSBURG
AAN DIE STERKSE EN MEES OPREGSTE BOER SAL DAAR GELOUTER WORD
Piett is online now   Reply With Quote
Old 11-29-2008   #18
Ico
Under Moderation
 
Join Date: Nov 2008
Posts: 1
Ico is on a distinguished road
DJ Kruger

Hi my pa was Capt DJ Kruger Veiligheid Polisie Seksie C.

Hy is nie meer met ons vandag nie hy is dood op 49 jaar oud van stress
en depressie,wat kan ek se oor hom.
die goed wat hy deur is moes hom sy hele lewe lank gepla het hoekom is
hy so vroeg dood,ek was maar net 17 jaar oud,ek nou 25.
ek het my pa geken ja,hy was my hero allmal het respek vir hom gehad as hy
in n vetrek geloop het,het allmal geweet hy was daar hy was baie treng.dis sekerma hoe hy geword het in die mag,jy mag mos nie bang gewees het daai tyd nie anders word jy uitgehaal.
Nou het ek besluit dat ek gaan leer wie my pa was,ek doen navorsing oor sy werk ek wil weet hoekom het hy so gely toe hy nog gelewe het,ek soek antwoorde.
As iemand my dalk kan help sy naam was Daniel Jacobus Kruger CAPT. Seksie C in Pretoria. sy kantoor was by die polisie museum in Pretoria Stad.ek sal graag wil leer wie my pa uintlik was.
dankie aan die post en allmal wat komentaar lewer,ek voel ons moet en ons mag want die land behoort aan ons ook.
ek soek nooit weer die tuie terug toe my pa nog hier was nie,maar julle sal nie glo hoe ek hom mis nie,ek het 5 jaar lank gesukkel om oor sy dood te kom.
my vrou en kinders sal hom nooit ken nie.
Ico is offline   Reply With Quote
Old 11-30-2008   #19
Kubaan
Senior Volks Kryger
 
Join Date: Jan 2007
Location: Port Elizabeth
Posts: 1,898
Kubaan is on a distinguished road

Goeiedag Mnr. Kruger,
Ja dit was maar rowwe dae daardie tyd gewees maar daar was ook die lekker dae.

Dit is darem `n voorreg om jou Pa as `n Held te sien want glo my vandag as ek sÍ dat hulle wel Helde was in alle omstandighede. Om op te kyk na jou Pa is pragtig want dit bewys dat jou Pa jou voorbeeld daar gestel het en dat jy reg grootgemaak is met dissipline wat vandag se kinders baie ontbreek.

Jy is ook welkom om hier te gaan rondloer maar ek is nog baie besig daar met poste en om die geskiedenis bymekaar te maak en dan werk ek ook nog onverpoos aan `n foto album wat nou al oor die duisend foto`s bevat.
http://www.samagte.co.za/phpbbs/

Lekker dag vir jou en veilig wees.

Groetnis
Frikkie Kubaan





Quote:
Originally Posted by Ico View Post
Hi my pa was Capt DJ Kruger Veiligheid Polisie Seksie C.

Hy is nie meer met ons vandag nie hy is dood op 49 jaar oud van stress
en depressie,wat kan ek se oor hom.
die goed wat hy deur is moes hom sy hele lewe lank gepla het hoekom is
hy so vroeg dood,ek was maar net 17 jaar oud,ek nou 25.
ek het my pa geken ja,hy was my hero allmal het respek vir hom gehad as hy
in n vetrek geloop het,het allmal geweet hy was daar hy was baie treng.dis sekerma hoe hy geword het in die mag,jy mag mos nie bang gewees het daai tyd nie anders word jy uitgehaal.
Nou het ek besluit dat ek gaan leer wie my pa was,ek doen navorsing oor sy werk ek wil weet hoekom het hy so gely toe hy nog gelewe het,ek soek antwoorde.
As iemand my dalk kan help sy naam was Daniel Jacobus Kruger CAPT. Seksie C in Pretoria. sy kantoor was by die polisie museum in Pretoria Stad.ek sal graag wil leer wie my pa uintlik was.
dankie aan die post en allmal wat komentaar lewer,ek voel ons moet en ons mag want die land behoort aan ons ook.
ek soek nooit weer die tuie terug toe my pa nog hier was nie,maar julle sal nie glo hoe ek hom mis nie,ek het 5 jaar lank gesukkel om oor sy dood te kom.
my vrou en kinders sal hom nooit ken nie.
Kubaan is offline   Reply With Quote
Reply


Currently Active Users Viewing This Thread: 1 (0 members and 1 guests)
 
Thread Tools

Posting Rules
You may not post new threads
You may not post replies
You may not post attachments
You may not edit your posts

vB code is On
Smilies are On
[IMG] code is On
HTML code is On
Forum Jump

Similar Threads
Thread Thread Starter Forum Replies Last Post
Weermag taal Hannes Lottering Kaptein Nommers se spoeg en plak 7 01-18-2011 10:26 AM
Die lekker ou DAE in die Weermag. Kubaan Kampvuur praatjies / Jeugsake 9 05-04-2010 01:25 PM
Weermag Kubaan Geskiedenis 0 03-02-2008 01:01 PM

» September 2014
S M T W T F S
31 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 1234
» Site Navigation
 > FAQ
Powered by vBadvanced CMPS v3.0.1

All times are GMT +3. The time now is 11:54 PM.


Powered by vBulletin® Version 3.6.4
Copyright ©2000 - 2014, Jelsoft Enterprises Ltd.